Chełmno – informacje o miejscowości
Chełmno (daw. pol. Chołmien, łac. Culmen, niem.: Culm, Kulm) – miasto w województwie kujawsko-pomorskim, siedziba powiatu chełmińskiego w dolinie Dolnej Wisły, nad Wisłą i wpadającą do niej Frybą. Miasto leży 40 km na północ od Torunia i 30 km na zachód od Grudziądza. W pobliżu most przez Wisłę na trasie drogi krajowej nr 91. Większość miasta włącznie z historycznym centrum Chełmna leży na wysokiej skarpie odległej około 1,5 km od Wisły, pozostałe osiedla – głównie wielkopłytowe – na wschód i południe od niego. Miasto jest stolicą historyczno-geograficznego regionu Ziemia Chełmińska. Łącznie z Toruniem jest najstarszym miastem tego obszaru i jednocześnie w północnej Polsce (prawa miejskie – tzw. prawo chełmińskie, w 1233).
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa toruńskiego.
Według danych GUS z 31 grudnia 2013 roku miasto miało 20 622 mieszkańców.
Położenie
Według danych z 2002 Chełmno ma obszar 13,86 km², w tym: użytki rolne: 47%, użytki leśne 4%
Miasto stanowi 0,63% powierzchni powiatu.
Sąsiednie gminy: Chełmno, Kijewo Królewskie, Stolno, Świecie
Komunikacja
W przeszłości do Chełmna prowadziły dwie linie kolei, do Kornatowa (zlikwidowana w 1991 roku) oraz do Torunia przez Unisław (zlikwidowana w 1953 roku). Obecnie funkcjonuje w mieście jedynie dworzec PKS, który jednak dzięki bliskości ważnej trasy komunikacyjnej oferuje przejazdy do wielu większych miast m.in. Torunia, Bydgoszczy, Chojnic, Łodzi, Gdańska, Warszawy, a także do większości okolicznych miasteczek. Miasto znajduje się przy drodze krajowej nr 91, a nieopodal w miejscowości Lisewo, 20 km od Chełmna, znajduje się wjazd na autostradę A1. Na obszarze administracyjnym miasta znajduje się także most na Wiśle, jeden z najważniejszych w kraju, co w czasach komunistycznych było powodem stacjonowania w Chełmnie licznego garnizonu.
Ok. 6 km na południe od miasta znajduje się lądowisko Watorowo.
Szlak rowerowy R1
Demografia
Dane z 31 grudnia 2013:
Piramida wieku mieszkańców Chełmna w 2014 roku.
Nazwa miasta
Nazwy miejsc wyróżniających się z otaczającego krajobrazu posiadają od niepamiętnych czasów swoje nazwy. Nazwa miasta Chełmno jest bardzo stara i ma charakter topograficzny – pochodzi od słowa chełm, oznaczającego "wzgórze". Chełmno – to dosłownie osada na wzgórzu. Najstarszy zapis to Chołmien. Od tej nazwy powstały niemieckie nazwy Colmen, a potem Culm.
Historia Chełmna
Pierwotnie gród Chełmiński znajdował się na górze św. Wawrzyńca w obecnej wsi Kałdus. W XI wieku Piastowie wznieśli tam obronny gród wyznaczający prawdopodobnie północny punkt ówczesnej granicy ich państwa. Budowa katedry w tym miejscu, potwierdzona odkryciem pozostałości bazyliki romańskiej z XI w. (niedokończonej ze względu na reakcję pogańską) świadczy o nadzwyczajnej wadze grodu w tym okresie który do XII w. pełnił funkcję grodu kasztelańskiego.
W 1228 zakon krzyżacki wybrał Chełmno na stolicę Ziemi Chełmińskiej, w latach 1230-1250 było ono głównym miastem zakonu i siedzibą I Komturii), a 1236-1251 siedzibą diecezji chełmińskiej. 28 grudnia 1233 łącznie z Toruniem otrzymało prawa miejskie (odnowione po pożarze w 1251), które stały się wzorem dla lokacji około 200 miast wschodniopomorskich i mazowieckich. W tym czasie miasto nosiło także przyjętą przez Niemców nazwę Kulm (łac. Culm).
W połowie XIII wieku przeniesione na obecne miejsce, z lokacją na surowym korzeniu. Odtąd rozpoczął się największy rozwój miasta, które wstąpiło do Hanzy, jednak nie zyskało tak dużego znaczenia jak Toruń. Od 1466 na mocy II pokoju toruńskiego miasto pozostało w granicach Prus Królewskich. Od 1473 i ponownie, reaktywowane po upadku, od 1692, działała tutaj Akademia Chełmińska – szkoła średnia współpracująca z Akademią Krakowską. W XVIII w. Chełmno podupadło, w 1772 znalazło się w zaborze pruskim. Od 1806 w Księstwie Warszawskim, 1815 w Prusach (Wlk. Ks. Poznańskie), 1817 w Prusach Zachodnich. W XIX wieku miasto intensywnie rozwijało się, mimo że nie powstały w Chełmnie żadne większe fabryki (poza browarem i cegielnią). W tym okresie wybudowano w Chełmnie większość zachowanych do dziś kamienic, głównie w obrębie starego miasta oraz w okolicach ulicy Dworcowej, będącej przedłużeniem ulicy Grudziądzkiej i wraz z nią tworzącej główną oś miasta. W 1842 roku powstała miejska sieć wodociągowa, a w 1867 roku uruchomiono gazownię miejską. W czasach zaboru niemieckiego, ze względu na strategiczne położenie Chełmna, powstał w mieście stały garnizon, na który składały się koszary przy obecnej ul. 22 Stycznia, Biskupiej i obecnej al. 3 Maja. Do Polski Chełmno powróciło 22 stycznia 1920 roku. W okresie międzywojennym miasto dalej rozwijało się: rozbudowano m.in. sieć wodociągową, gruntownie odnowiono kościół farny, założono istniejące do dziś zgromadzenie księży Pallotynów, wybudowano wały przeciwpowodziowe, a także utworzono zalążek miejskiego muzeum. W tym okresie miasto opuściło wielu Niemców oraz większość społeczności żydowskiej (niemal w całości zasymilowanej). Chełmno zostało zajęte przez Niemców bez walki już 5 września 1939 roku. W czasie okupacji Niemcy w lesie w pobliskich Klamrach wymordowali Polską elitę. Prześladowania dotknęły także chełmińskich żydów, zniszczona została położona przy ulicy Poprzecznej synagoga oraz kirkut położony przy ulicy 3 Maja (nieopodal murów miejskich). Nie wiadomo ilu mieszkańców Chełmna zginęło w Holocauście, faktem jest jednak, że społeczność żydowska Chełmna zniknęła całkowicie. Straty materialne miasta były niewielkie, przetopiono jedynie dzwony z kościoła farnego, zniszczono kapliczkę ze źródełkiem oraz zamurowano niszę z Matką Boską na bramie Grudziądzkiej. Wycofujący się Niemcy podpalili także magazyn znajdujący się w okolicach obecnego osiedla im. Franciszka Raszei. Wojska Sowieckie wkroczyły do Chełmna 27 stycznia 1945 roku. Po wojnie w mieście powstały kilka zakładów przemysłowych; najważniejsze z nich to istniejące do dziś: Fabryka Akcesorii Meblowych (FAM) oraz zakłady Ursus. Wybudowano także osiedla bloków, które dzięki umiejscowieniu na obrzeżach miasta nie zakłóciły zabytkowej panoramy miasta.
Zabytki
Chełmno jest wyjątkowo bogate w zabytki, zachowało się tutaj sześć gotyckich kościołów, prawie nienaruszony średniowieczny układ urbanistyczny oraz prawie cały obwód murów miejskich, renesansowy ratusz, a także wiele kamienic, z których najstarsze sięgają XIII w. 20 kwietnia 2005 roku Stare Miasto zostało wpisane na listę Pomników historii. Zabytki Chełmna znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego .
Układ urbanistyczny pochodzi prawdopodobnie z czasu drugiej lokacji, po 1251.
Dawna fara, parafialny kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, zajmujący południowy, narożny przyrynkowy blok zabudowy; zbudowano go prawdopodobnie w dwóch fazach w latach 1280-1320.
Renesansowy ratusz, przebudowany z gotyckiego XIII-wiecznego w latach 1567-72 i 1584-96, z rozbudowaną attyką, jeden z najcenniejszych zabytków renesansu w północnej Polsce.
Pofranciszkański kościół św. Jakuba i Mikołaja, trójnawowy z prostokątnym prezbiterium, budowany od końca XIII do 1. ćwierci XIV w.
Podominikański kościół św. ap. Piotra i Pawła, gotycki, pierwotnie dwunawowy, przebudowany w XIV w. na trójnawowy (z bardzo wąską nawą północną), a następnie zbarokizowany w XVIII w. W pierwotnej postaci zachowało się prezbiterium.
Zespół klasztorny ss. Miłosierdzia, dawniej cysterek, następnie benedyktynek: kościół śś. Jana Chrzciciela i Ewangelisty, z bogatym wyposażeniem wnętrza z przełomu XVI/XVII w. i XVIII w.; klasztor zbudowany od 3. ćwierci XIII do początku XIV w., przebudowany na przełomie XVI i XVII w. i w stylu neogotyckim w XIX i XX w., do najstarszych elementów należy tzw. wieża Mestwina, prawdopodobnie dawna strażnica krzyżacka z pierwszej połowy XIII w.; na terenie klasztoru znajduje się również dawna brama Merseburska.
Kościół pw. Świętego Ducha, zbudowany w latach 1280-1290, ceglany o drewnianym sklepieniu kolebkowym, pierwotnie kościół szpitalny.
Kaplica św. Marcina.
Brama Grudziądzka z końca XIII w., z dobudowaną w XVII w. kaplicą (tzw. kaplica Na Bramce).
Prawie kompletny obwód murów miejskich z basztami (jedne z najdłuższych takich murów w Polsce).
Barokowy budynek Akademii Chełmińskiej, przebudowany w XIX w.
Dawna poczta z 4.ćwierci XVII w., przebudowana w połowie XIX w. i w 1911
Klasycystyczna rogatka z ok. 1810 (ul. Toruńska 21)
Arsenał z 1811, przebudowany w 1885 (obecna biblioteka publiczna)
Dawne koszary korpusu kadetów z 1776 (ul. 22 Stycznia 16) i szkoła kadetów.
Liczne zabytkowe kamienice, m.in.: Kamienica Cywińskich, gotycka, z drugiej połowy XIII w., przebudowana w 1570 i ponownie w stylu klasycystycznym, z wmurowanymi w fasadzie fragmentami rzeźbiarskimi dwóch portali renesansowych. Kamienica późnobarokowa z drugiej połowy XVIII w. przy ul. Grudziądzkiej 36.
Spichrze, m.in. spichrz szachulcowy z przełomu XVIII i XIX w. przy ul. Podmurnej 7.
Pozostałości twierdzy Chełmno na przedpolach miasta.
Cmentarz parafialny, umiejscowiony na zboczu wzgórza tuż przy murach miejskich z wieloma zabytkowymi grobowcami.
Okazały gmach starostwa z 1911 roku (obecny urząd miasta).
Religia
Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:
Kościół rzymskokatolicki Parafia pw. Wniebowzięcia NMP – "Fara" Parafia pw. św. Józefa – "Pallotyni" Kościół parafialny pw. MB Częstochowskiej – "Garnizonowy" Zgromadzenie Księży Misjonarzy Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia Wincentego à Paulo Zgromadzenie Sióstr Misjonarek Św. Rodziny
Protestantyzm Kościół Adwentystów Dnia Siódmego Zbór w Chełmnie Kościół Zielonoświątkowy Zbór w Chełmnie
Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy
Osoby urodzone w Chełmnie
Brunon Bendig (1938-2006), bokser, medalista olimpijski z Rzymu 1960
Cyprian Bystram herbu Tarnawa (ur. 6 marca 1889 , zm. 13 lutego 1961 w Londynie) – pułkownik kawalerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Cyryl Danielewski, polski dramaturg, komediopisarz, librecista operetkowy, aktor, literat, działacz kulturalno-społeczny.
Jan Doering (1850-1919), ksiądz katolicki, działacz niepodległościowy
Barbara Dziekan-Vajda (ur. 1951), aktorka
Krzysztof Gajewski (ur. 1958), policjant, komendant główny Policji
Joachim Grubich (ur. 1935), organista i profesor sztuki
gen. Heinz Guderian ur. 17 czerwca 1888 w , zm. 14 maja 1954 w Schwangau) generał pułkownik Wehrmachtu, Generalny Inspektor Wojsk Pancernych, szef sztabu Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych, teoretyk wojskowości, autor książki Achtung – Panzer!, w której przedstawił koncepcję „blitzkriegu” brał udział w tworzeniu nowych Sił Zbrojnych RFN – Bundeswehry
Marian Kałuski (ur. 1946), dziennikarz, pisarz i historyk
Brygida Kürbis (1921-2001), historyk mediewista
Hermann Löns (1866-1914), powieściopisarz i dziennikarz
Wojciech Łożyński (1808-1884), filolog i pedagog
Małgorzata Maier (ur. 1966), uczestniczka pierwszej edycji Big Brothera
Grzegorz Mielcarski (ur. 1971), napastnik, reprezentant Polski, komentator meczów piłkarskich
Michael Otto (ur. 1943), miliarder, jeden z najbogatszych ludzi świata
Ewa Pobłocka (ur. 1957), pianistka, kameralistka i pedagog
Franciszek Raszeja (1896-1942), lekarz ortopeda
Leon Raszeja (1901-1939), prawnik
Maksymilian Raszeja (1889-1939), teolog
Kurt Schumacher (1895-1952), przywódca i jeden z założycieli Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD)
Jan Szupryczyński (ur. 1934), geograf i badacz krajów polarnych, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu
Andrzej Michał de Tchorzewski (ur. 1943), profesor, pedagog, rektor Akademii Bydgoskiej.
Andrzej Trybusz (ur. 1950) dr n. med., generał brygady
Miasta partnerskie
Hann. Münden
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Chełmno
Chcesz przedstawić ofertę klientom z miejscowości Chełmno? Pomagamy uporządkować treść i zaprojektować ścieżkę od zapoznania się z usługą do kontaktu.
Katalog produktów i sklep internetowy
Przygotowujemy strukturę kategorii i karty produktów z miejscem na zdjęcia, parametry oraz informacje o dostawie. Zakres wdrożenia można dopasować do liczby produktów i sposobu przyjmowania zamówień.
Modernizacja istniejącej witryny
Przy przebudowie porządkujemy menu, aktualizujemy prezentację oferty i planujemy przekierowania ze zmienianych adresów. Warto zacząć od podstron, z których klienci najczęściej przechodzą do kontaktu.