Grodzisk Wielkopolski – informacje o miejscowości
Grodzisk Wielkopolski (niem. Grätz) – miasto w województwie wielkopolskim, nad Letnicą (zw. też Rowem Grodziskim), w powiecie grodziskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Grodzisk Wielkopolski. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.
Według danych GUS z 31 grudnia 2016, miasto liczyło 14 519 mieszkańców.
Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1303 roku położone było w XVI wieku w województwie poznańskim.
Średniowiecze
1257 – pierwsza wzmianka w dokumencie wystawionym w Modrzu przez księcia Przemysła I, w którym wśród wsi należących do cystersów w Paradyżu wymienia wieś Grodisze.
1303 – prawa miejskie magdeburskie (nadane zapewne wcześniej przez Przemysła II w 1295-1296 r.).
1312-1314 – stolica dystryktu w księstwie żagańskim.
1306-1314 – istniała mennica książęca, w której wybijano monety - kwartnik z napisem „De Grodis”.
1339 - wzmiankowany jest Borek z Grodziska, pierwszy znany właściciel z rodu Borków (Wezenborgów).
1383-1385 – miasto i okolica niszczone podczas wojny domowej wielkopolskich rodów Grzymalitów z Nałęczami. W marcu 1383 okolice Grodziska spustoszyli właściciele Kiełbłowa i Zbąszynia. Powracających z wyprawy rabusiów dopadli mieszczanie z kmieciami okolicznych wsi i pobiwszy ich zabrali im łupy. Nie usatysfakcjonowani zwycięstwem ruszyli nieostrożnie za uciekającym rycerstwem w dalszą pogoń. Na pomoc rycerstwu ruszyła załoga zamku zbąszyńskiego i wspólnie zaatakowano ponownie, zabijając ponad 160, nie licząc wziętych w niewolę, z których wielu zmarło. Po raz drugi miasto wraz z okolicą spustoszyły oddziały wojewody kujawskiego Alberta i sędziego pakowskiego Hektora Ostroroga.
1404 – miasto posiadało już umocnienia i dwie bramy zw. Suchą i Wodną. Był to prawdopodobnie wał kamienno-drewniano-ziemny, z ostrokołem zrobionym z grubych, zaostrzonych u góry pali, otoczony fosą.
1412 - pod miastem dochodzi do skrytego napadu ludzi starosty poznańskiego (Starosty Generalnego Wielkopolski) na Ottona Bransten, który wraz z 18 ludźmi jechał z Brandenburgii do Poznania.
W XV w. klucz grodziski przeszedł na Nałęczów z Lubosza, z nich pierwszym wymienionym w Grodzisku (1418) jest Niemierza.
W XV w. odnotowano przypadki orzekania przez Starostę Generalnego (sąd grodzki) w Grodzisku.
1424 – rozwijające się miasto strawił pożar.
1426 – dokumenty wzmiankują kościół św. Jadwigi (zapewne data budowy kościoła gotyckiego na miejscu wcześniejszej budowli, niewykluczone że uszkodzonej podczas pożaru w 1424 roku), oraz nowo powstały kościół św. Ducha wraz ze szpitalem na przedmieściu Wyczółkowo. W uposażeniu szpitala wymieniony jest mielcuch. Wnioskować więc można, że w Grodzisku warzono już wówczas piwo.
1444 – najstarsza wzmianka o zaliczeniu miasta do powiatu kościańskiego, należącego do województwa poznańskiego, w tym powiecie pozostawał do 1815 roku.
W połowie XV w. w Grodzisku osiedliła się grupa husytów, emigrantów religijnych z Pilzna.
1458 – wystawienie 12 zbrojnych na wyprawę malborską, a więc Grodzisk zaliczono do II kategorii miast – średniej wielkości (miastami I kategorii, czyli dużymi, w ówczesnej Rzeczypospolitej były tylko Kraków, Lwów i Poznań).
1466 – miasto przeszło w posiadanie rodziny Ostrorogów. Pierwszym z nich jest Stanisław wojewoda poznański, później kaliski.
XVI wiek
1501 – na grodziskim zamku umarł Jan Ostroróg, prawnik i dyplomata, doktor praw obojga. Z tego też roku pochodzi pierwsza wzmianka o istnieniu na północnym przedmieściu kościoła św. Anny.
1542 -Spłonęła znaczna część miasta, a w szczególności północne okolice Rynku (Starego Rynku). Po tej tragedii król Zygmunt I Stary dekretem z 25 maja 1543 roku, zwolnił mieszkańców miasta od podatków królewskich na okres 6 lat. Również Stanisław Ostroróg, ówczesny właściciel miasta, wprowadził ulgi podatkowe w celu szybkiego odbudowania zniszczeń.
1548-1551 – w mieście osiedliła się nowa grupa emigracyjna braci czeskich wygnanych z Czech przez cesarza Ferdynanda I.
1563-1593 – ośrodkiem reformacji: kościół parafialny oddano protestantom, działała tu słynna szkoła, w której wykładał Erazm Gliczner, w latach 1572-1573 działa oficyna wydawnicza Jana Glicznera (druga po Szamotułach (1551) drukarnia w Wielkopolsce), a od 1579 do 1581 drukował tu Melchior Nering.
1593 – na północ od przedmieścia św. Anny powstało tzw. Nowe Miasto.
1600 - miasto nawiedziło „morowe powietrze, które spowodowało częściowe wyludnienie.
XVII wiek
1601 – z 23 marca pochodzi najstarsza wzmianka o warzeniu piwa.
1615 – pożar zniszczył znaczną część „Nowego Miasta”.
1616 - ponownie wybuchł pożar na „Nowym Mieście”.
1617 (30.VII) - wybuchł kolejny pożar pustoszący miasto.
1620 - ponowne wyludnienie miasta z powodu „morowe powietrza.
1626 – Grodzisk przeszedł w posiadanie rodziny Opalińskich, jego pierwszym właścicielem był Jan wojewoda poznański.
1655/57 - wojska szwedzkie ograbiły miasto, wznosząc liczne pożary, a w 1656/57 miasto nawiedziła „zaraza”, która zdziesiątkowała mieszkańców.
1689 - pożar zniszczył znaczną część starego miasta. Zniszczeniu uległo 155 domów i Ratusz Miejski. Właściciel miasta Jan Franciszek Opaliński zwolnił miasto od podatków na okres 6 lat, natomiast król Jan III Sobieski, pozwolił mieszkańcom pobierać wyższy podatek brukowy w wielkości jednego grosza od konia.
XVIII wiek
1706 - podczas przemarszu wojsk saskich, spłonęła znaczna część miasta.
1708 i 1709 - w wyniku „morowego powietrza” zmarło ok. 500 mieszkańców.
1761 - pożar w dzielnicy żydowskiej, który strawił większość domów i uszkodził poważnie synagogę, spłonęły też dwa domy przy Starym Rynku.
1768 – 16 grudnia pod miastem doszło do starcia grupy konfederatów barskich z Rosjanami. Kilka dni później (24.XII)doszło do większego starcia w czasie, którego oddział konfederatów pod dowództwem Józefa Gogolewskiego zmusił do ucieczki Rosjan, dowodzonych przez gen. Drewitza. W czasie konfederacji, liczne przemarsze wojsk, dopuszczały się rabunków i wzniecały pożary. Spalono kilka domów żydowskich.
1773 (14.V) - wybuchł pożar na pół. przedmieściu św. Anny, spaliły się trzy domy i zabudowania gospodarcze, ucierpiał przy tym poważnie kościół pw. św. Anny.
1775 - 24 marca w Opalenicy zmarł Leon Wojciech Opaliński, ostatni przedstawiciel tego znanego rodu wielkopolskiego.
Okres zaborów
1793 - w wyniku II rozbioru Polski miasto dostaje się pod panowanie pruskie, liczy wówczas 2483 mieszkańców i należy do największych w Wielkopolsce (Poznań 12 538, Kalisz 3 832, Gniezno 3 350, Piła 1611, Wolsztyn 1416, Września 1216, Szamotuły 1120, Śrem 1105, Kościan 1100, Środa Wielkopolska 1009, Konin 780, Turek 443, Nowy Tomyśl 358.
1794 - w sierpniu miasto opanowali Polacy, którzy uzbrojeni w piki i kosy przywiezione wcześniej do klasztoru, wypędzili Prusaków i przyłączyli się do walczących oddziałów insurekcyjnych.
1807 - Grodzisk włączono w skład Księstwa Warszawskiego.
1809 - po pożarach, które dwukrotnie trawiły północne część miasta (zniszczony i rozebrany został kościół pw. św. Anny), następuje nowa regulacja planu przestrzennego według projektu Wernicke.
1815 – miejscowość weszła w skład rejencji poznańskiej i nowo utworzonego powiatu bukowskiego.
1848 – Wiosna Ludów, - 21 marca z miasta usunięto administrację pruską. 14 kwietnia zdecydowana postawa powstańców nie dopuściła do zajęcia miasta przez 2 bataliony pruskiej piechoty. W dniu 28 kwietnia doszło do bitwy w rejonie Doktorowa, gdzie kilkuset kosynierów pod dowództwem Marcusa Mossego starło się z 600 osobową ekspedycją pruską, w skład której wchodził oddział kawalerii i 4 armaty. Po wycofaniu się powstańców z miasta i sforsowaniu barykad, prusacy wzięli krwawy odwet na mieszkańcach miasta. Straty polskie: 25 zabitych i 7 ciężko rannych. Kolejnych 20 mieszkańców miasta zostało zamordowanych w tym samym dniu przez pruskich żołnierzy. Po spacyfikowaniu miasta przez prusaków, dwukrotnie 16 maja spaliło się kilka domów wraz zabudowaniami gospodarczymi, a 8 lipca wybuchł pożar na Starym Rynku,w wyniku czego spłonęły 24 domy, w większości drewniane z podcieniami, a ponad 50 rodzin zostało bez dachu nad głową.
1860 - w drukarni grodziskiej Augusta Schmaedickiego z inicjatywy i pod redakcją ks. Aleksego Prusinowskiego rozpoczęto wydawanie zasłużonego dla sprawy narodowej „Tygodnika Katolickiego”
1861 - pożar w dzielnicy żydowskiej.
1864 - (14.VI) pożar zniszczył kilka domów na Starym Rynku, uszkodzony został kościół farny, na którym spłonęła kopuła i spaliło się kilka domów w okolicy kościoła.
1874 - w Grodzisku powstała pierwsza polska spółka mleczarska w zaborze pruskim.
1881 - 10 grudnia otwarto pierwsze połączenie kolejowe do Opalenicy.
1885 - 26 października otwarto progimnazjum, pierwszą w mieście szkołę średnią.
1887 - 1 października utworzono powiat grodziski, w skład którego weszły gminy Buk, Grodzisk i Opalenica.
1894 - z fundacji rodziny Mossych, powstał szpital miejski.
1896 - w granice miasta włączono wieś Doktorowo.
1898 - 1 września uruchomiono elektrownię miejską. Trzecią w Provinz Posen po Poznaniu (1894) i Bydgoszczy (1896).
1901 - 1 października miasto uzyskało połączenie kolejowe z Kościanem.
1905 - szczytowy okres rozbudowy miasta; oddano do użytku gmachy starostwa, sądu i nowego kościoła ewangelickiego; 1 października uruchomiono połączenie kolejowe z Wolsztynem.
1906 - strajk młodzieży szkolnej.
1909 - zakończono budowę tutejszego węzła kolejowego, miasto otrzymało bezpośrednie połączenie kolejowe z Poznaniem.
1911 - spłonął Hotel „Pod Koroną” na Starym Rynku, należący do Carla Kutznera.
1918–1919 - liczny udział mieszkańców w powstaniu wielkopolskim. Miasto wystawia trzy kompanie piechoty i oddział kawalerii. Grodzisk staje się też głównym ośrodkiem dowodzenia i zaopatrzenia frontu zachodniego.
II Rzeczpospolita
1921 - po opuszczeniu miasta przez ludność niemiecką liczba mieszkańców spadła do 5 634 osób. O trudnym położeniu ludności świadczą liczne strajki kolejarzy.
1922 - 30 kwietnia powstał Klub Sportowy Dyskobolia Grodzisk Wielkopolski założony przez grupę gimnazjalistów.
1922 - strajk robotników rolnych.
1924 - demonstracje bezrobotnych.
1927 - 30 stycznia, w pożarze
spłonęła część ul. Kramarskiej (obecnie Mickiewicza), Rzeźnickiej (obecnie Ks. Piotra Wawrzyniaka), Żydowskiej oraz Podgórnej (obecnie Ks. Kan. Czesława Tuszyńskiego). 20 rodzin pozostałe bez dachu nad głową, a straty oceniona na 120 000 zł.
1928 - (11.I.) - wybuchł pożar na ul Żydowskiej, który pochłonął 5 domów i zabudowę gospodarczą, a 15 września spłonęły 3 domy w narożniku ul. Rzeźnickiej i Gołębiej.
1929 - z inicjatywy Antoniego Thuma powstała Grodziska Orkiestra Dęta.
1932 - 1 kwietnia zlikwidowano powiat grodziski i w całości włączono go do powiatu nowotomyskiego, Grodzisk był największym z 6 miast tego powiatu, a Nowy Tomyśl dopiero piątym (2 576 osób).
1934 - wybuchł pożar na poł. pierzei Starego Rynku, który strawił ostatnie domy podcieniowe.
II wojna światowa
1939–1945 – niemiecka okupacja (od 9 września 1939).
1939–1941 wysiedlono większość Polaków do Generalnego Gubernatorstwa, a w zamian osiedlano Niemców w ramach akcji kolonizacyjnej Heim ins Reich,
1940 – następuje rozbiórka synagogi i cmentarza (kirkutu) żydowskiego.
1940–1942 – w mieście na terenie więzienia istniał obóz jeńców angielskich.
1941 – administracja niemiecka przywraca powiat grodziski (Kreisland Grätz), w mieście działa Sąd Obwodowy (Amtsgericht Grätz) i więzienie sądowe (Gerichtsgefänis) obejmujące swym zasięgiem powiat grodziski i włączony dawny powiat nowotomyski, a od października 1943 więzienie w Grodzisku przejęło także funkcję po zlikwidowanym więzieniu w Wolsztynie.
1942–1944 – w gmachu szkoły działa szkoła junkrów hitlerowskich przeniesiona z Berlina.
1943 – władze okupacyjne przystępują do budowy północnej dzielnicy mieszkaniowej, za torami kolejowymi (ukończono tylko jedną ulicę Nowe Osiedle, zw. potocznie Berlinkiem).
1945 – 24-27 stycznia walki Armii Czerwonej i grupy ok. 120 polskich ochotników o Grodzisk, 27 stycznia następuje niemiecki nalot na okolice Starego Rynku. 27/28 stycznia spłonęły zabudowania fabryki Wacława Appelbauma przy ul. Rakoniewickiej. Skuteczne gaszenie pożaru uniemożliwiały wybuchy amunicji, którą żołnierze niemieccy pozostawili w zabudowaniach fabryki.
Po 1945
1973 – powołano Towarzystwo Miłośników Ziemi Grodziskiej
2000 – znacznie zwiększono powierzchnię Grodziska z 4,57 km² na 18,09 km² (296%); włączono w całości wsie Piaski i Pantaleonowo, większą część Kobylnik a także kilka zabudowań należących wcześniej do Zdroju, Słocina, Grąblewa i Ptaszkowa.
Przynależność administracyjna
W początkowym okresie wieś, a później miasto administracyjnie należało do kasztelanii zbąskiej, w latach 1444-1815 do powiatu kościańskiego, a w latach 1815-1887 do powiatu bukowskiego, którego siedzibą od 1848 był Nowy Tomyśl.
Miasto powiatowe w latach 1887-1932, 1941–1945 i od 1999.
W latach 1932-1941 i 1945-1975 – Grodzisk należał do powiatu nowotomyskiego.
W latach 1975-1998 Grodzisk należał do województwa poznańskiego.
W 1999 Grodzisk zostaje siedzibą powiatu grodziskiego w województwie wielkopolskim.
Demografia
Piramida wieku mieszkańców Grodziska Wielkopolskiego w 2014 roku.
Zabytki
Kościół farny, manierystyczny pw. św. Jadwigi z XV w., ul. Kościelna 5
Kościół pobernardyński, barokowy pw. Najśw. Imienia Jezus i Niepokalanego Poczęcia NMP z 1662 r. Wewnątrz nagrobek ostatniego z rodu Opalińskich Wojciecha, z roku 1775
Kościół pw. św. Ducha, drewniany z 1663 r. ul. Rakoniewicka 16 (daw. przedmieście Wyczółkowo)
Kościół poewangelicki, neogotycki pw. Najśw. Serca Pana Jezusa z 1905 r., pl. Powst. Wielkopolskich
Organistówka z 1685 r., ul. Kościelna 4
Ratusz w Grodzisku Wielkopolskim z ok. 1835 r., ul. Stary Rynek 1
Zabytkowa studnia bł. Bernarda w obudowie z XIX w., ul. Stary Rynek
Starostwo Powiatowe, neogotyckie z 1905 r. ul. Żwirki i Wigury 1
Sąd Rejonowy
Kamieniczka konstrukcji ryglowej błędnie zw. „pruskim murem” z XVIII w., ul. Szeroka 17
Eklektyczna willa Andrzejewskich z 1896, ul. Kolejowa 5
Kamienica Theodora Grunberga z 1861 r., ul. św. Bernarda 1
Dom Rzemiosła z 1891 roku ul. Szeroka 1
Muzeum Ziemi Grodziskiej (dawny Dwór Heyderów w parku miejskim), ul. 27 Stycznia 7
Stadion Dyskobolii z zabytkową trybuną główną z 1925 r., ul. Powst. Chocieszyńskich 52
Wspólnoty wyznaniowe
Parafia św. Faustyny w Grodzisku Wielkopolskim
Parafia św. Jadwigi w Grodzisku Wielkopolskim
Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Grodzisku Wielkopolskim
Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy (Sala Królestwa)
Urodzeni w Grodzisku Wielkopolskim
Grzegorz Balcerek – biskup pomocniczy poznański
Wanda Bibrowicz – artystka, pedagog, tkacz
Krzysztof Bonadura Młodszy – architekt
Czesław Borowczyk – artysta grafik, projektant znaczków pocztowych m.in. z Mistrzostw Europy w boksie w 1953
Magdalena Chemicz – piłkarka ręczna, reprezentantka kraju
Franciszek Chocieszyński – polski księgarz, drukarz i wydawca
Salomon Herzfeld – adwokat i działacz organizacji żydowskich
Józef Konstanty Janiszewski – działacz socjalistyczny związany z powstaniem 1 Proletariatu
Zbigniew Klapa – polski chodziarz, maratończyk długodystansowy
Piotr Krzesichleb zw. Artomiusem – muzyk, kompozytor
Zdzisław Kozłowski – kapitan Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej
Magdalena Leciejewska – koszykarka,reprezentantka kraju
Stefan Matalewski – oceanolog, nauczyciel akademicki, uczestnik Międzynarodowej Wyprawy Badawczej na Antarktydę.
Adam Milczyński – architekt, profesor Uniwersytetu Navarra w Pampelunie (Hiszpania).
Markus Mosse – lekarz i przywódca lokalnych powstańców z 1848
Rudolf Mosse – drukarz i wydawca
Hans Heinrich Müller – niemiecki architekt
Kazimierz Radoński – generał-major wojsk koronnych
Tadeusz Radoński – ziemianin, powstaniec
Józef Skrzydlewski – podpułkownik, organizator oddziałów powstańczych
Władysław Stachowski – regionalista, kolekcjoner, działacz społeczny i kulturalny
Lech Sternal – polski architekt związany z Poznaniem
Franciszek Ścigalski – kompozytor, dyrygent, skrzypek
Włodzimierz Trzebiatowski – polski chemik, profesor uniwersytetów we Lwowie, a następnie we Wrocławiu
Teodor Napierała – trener piłkarski, a w przeszłości piłkarz Dyskobolii Grodzisk Wielkopolski i Lecha Poznań
Gospodarka
W Grodzisku Wielkopolskim zarejestrowanych jest ok. 1400 podmiotów gospodarczych, w większości małych i średnich firm. Swoje zakłady produkcyjne mają tutaj także duże i znane firmy jak Inter Groclin Auto S.A., Kofola-Hoop, Okechamp S.A.(przetwórstwo pieczarek) i Opal (elewacje budynków). Inne przedsiębiorstwa, które również stały się nieodłączną częścią lokalnej gospodarki to Dąbex (produkcja parkietu), Grodziska Fabryka Wyposażenia Wagonów „Growag”, Lexxit Mebel (produkcja mebli tapicerowanych) i Grobud (produkcja okien PCV). Ta ostatnia firma, podobnie jak Okechamp i Chłodnia Składowa PAGO znajdują się na terenie Grodziskiej Strefy Przemysłowej, która zajmuje obszar 35 ha przy drodze krajowej Poznań-Zielona Góra.
Sport w Grodzisku
Dyskobolia Grodzisk Wielkopolski
Ludowe Stowarzyszenie Sportowe Gminy Grodzisk Wielkopolski
Klub Karate Kyokushin „Kanku"
Grodziskie Stowarzyszenie Sportowe (G.S.S.)
Stowarzyszenie Brydża Sportowego
Od 2007 r. w mieście organizowany jest Grodziski Półmaraton „Słowaka”.
Prasa lokalna
Nasz Dzień Po Dniu
Dzień Nowotomysko-Grodziski
Grodziska Powiatowa
Kurier Lokalny
Miasta partnerskie
Torrelodones
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Grodzisk Wielkopolski
Chcesz przedstawić ofertę klientom z miejscowości Grodzisk Wielkopolski? Pomagamy uporządkować treść i zaprojektować ścieżkę od zapoznania się z usługą do kontaktu.
Strona firmowa z czytelną ofertą
Porządkujemy usługi w osobnych podstronach, opisujemy zakres prac i umieszczamy dane kontaktowe tam, gdzie klient ich szuka. Formularz zapytania może zbierać informacje potrzebne do przygotowania wyceny.
Witryna z rezerwacją lub zapytaniem
Strona może pokazywać zakres usług, sposób umawiania terminów i informacje potrzebne przed wizytą. Formularz dopasowujemy do tego, czy firma przyjmuje rezerwacje, czy najpierw odpowiada na zapytania.