Grudziądz – informacje o miejscowości
Grudziądz (łac. Graudentum, Graudentium, niem. Graudenz) – miasto na prawach powiatu w województwie kujawsko-pomorskim położone na prawym brzegu Wisły.
Według danych z 30 czerwca 2016 roku miasto liczyło 96 111 mieszkańców.
Położenie
Miasto ciągnie się w kierunku południkowym ponad 12,5 km, w kierunku równoleżnikowym tylko 6,2 km. Na południe od ujścia Osy wznosi się Kępa Forteczna (86,1 m n.p.m.), zaś na południe od niej – Kępa Strzemięcińska (79,3 m n.p.m.). Grudziądz leży na 835 km biegu Wisły. Szerokość koryta rzeki w obrębie miasta wynosi od 320 do 500 m, a spadek rzeki – 0,18%. Głębokość koryta dochodzi do 9 m. Najbliżej położone miasta to: Radzyń Chełmiński (19 km), Łasin (25 km), Nowe nad Wisłą (26 km), Świecie nad Wisłą (26 km), Wąbrzeźno (32 km), Chełmno (34 km), Jabłonowo Pomorskie (34 km) oraz Kwidzyn (35 km). Sąsiaduje także z powiatem grudziądzkim i świeckim. 17 października 2008 został oddany do użytku odcinek autostrady A1 ze Swarożyna do podgrudziądzkich Nowych Marz, co usprawniło komunikację w kierunku Trójmiasta. W latach 1975–1998 miasto leżało w administracyjnych granicach województwa toruńskiego. Natomiast 17.12.2012 roku otwarto węzeł autostradowy, dzięki któremu Grudziądz zyskał bezpośrednie połączenie z autostradą w kierunku północnym (Gdańsk) oraz w południowym (Toruń).
Warunki naturalne
Grudziądz jest położony na Pomorzu Nadwiślańskim, na prawym brzegu Wisły. Położenie miasta w połowie drogi między portami północy i dużymi ośrodkami gospodarczymi (jak np. Bydgoszcz, Toruń), jak również na najkrótszym szlaku, łączącym zachód Polski z Warmią i Mazurami. Z racji położenia miasto od zawsze odgrywało ważną rolę. Na mapie administracyjnej Polski, Grudziądz leży w województwie kujawsko-pomorskim, i wypełnia zadania powiatu grodzkiego. Jest ono również siedzibą starostwa powiatowego, obejmującego swoim zasięgiem 6 gmin. W jego północnej części dominuje zabudowa jednorodzinna, centralną część miasta stanowi stara, zabytkowa zabudowa śródmiejska, natomiast w południowej usytuowane są dzielnice przemysłowo-składowe, a także duże osiedla mieszkaniowe z „wielkiej płyty”. Grunty miasta należą do: Skarbu Państwa (27,5%), Miasta Grudziądz (40,1%), mienia prywatnego (28,3%) oraz (4,1%) do podmiotów gospodarczych (kościołów, związków wyznaniowych). Grudziądz położony jest w Kotlinie Grudziądzkiej, której powierzchnia wynosi około 240 km², długość 20 km a szerokość 18 km. Jej cechą charakterystyczną są trzy tzw. kępy, które wznoszą się ponad 60 m nad poziom doliny Wisły. Największą z nich jest Kępa Forteczna, wznosząca się na wysokość 86,1 m n.p.m. Pozostałe dwie kępy to Kępa Strzemięcińska i Górnej Grupy. Miasto może pochwalić się bogatymi zasobami czwartorzędowych wód podziemnych. Grudziądz i jego okolice, zaliczone zostały do obszarów najwyższej ochrony w podziale na Główne Zbiorniki Wód Podziemnych Polski i oznaczone jako zbiornik nr 129.
Zbiorniki wodne
jezioro Rudnickie Małe
jezioro Rudnickie Wielkie
jezioro Tarpno
jezioro Rządz
Na terenie Basenu Grudziądzkiego jeziora zajmują 1,32% powierzchni.
Klimat
Grudziądz położony jest w strefie klimatycznej umiarkowanej. Napływ różnorodnych mas powietrza powoduje, że teren ten odznacza się dużą zmiennością pogody oraz dużymi wahaniami przebiegu typów pogody. Istotną rolę dla klimatu odgrywa ukształtowanie obszaru i znaczne różnice wysokości w poszczególnych strefach Basenu Grudziądzkiego (kotliny grudziądzkiej).
Średnie dzienne nasłonecznienie wynosi od 4 do 5 h. Największe przypada w maju (7-8 h), najmniejsze w grudniu (1,3 h). Roczna ilość czasu nasłonecznienia wynosi około 1600 h. Średnie roczne zachmurzenie waha się między 6-8,5. Największe jest w listopadzie, najmniejsze w czerwcu. Średnia roczna temp. wynosi 8 °C. Najgorętszym miesiącem roku jest lipiec (ok. 19 °C), a najzimniejszym styczeń (–3 °C). Ważnym elementem klimatycznym są przymrozki. Okres występowania przymrozków dochodzi do 160 dni na rok. Średnio rocznie opady atmosferyczne wynoszą ok. 500 mm. Jednak jest to parametr o dużym rocznym zróżnicowaniu od 295 do 757 mm. Średnia roczna ilość dni z opadami wynosi około 140 mm. Wiatry wieją najczęściej z kierunku południowo-zachodniego i są formowane pod wpływem kierunku biegu doliny Wisły. Prędkość wiatrów wiejących w Grudziądzu wynosi średnio około 3 m/s.
Historia
Najstarsze ślady bytności człowieka na tym terenie sięgają okresu późnego paleolitu, ok. 8000 lat p.n.e.
Stanisław Kujot dość dokładnie opisuje chrześcijańskie początki Grudziądza (oraz nazwę miejscowości) na podstawie analizy istniejących po dziś dzień dokumentów: „[...]... Tak samo się rzecz miała z ziemią chełmińską, która do Mazowsza należała i z niem razem w pierwszej połowie rządów Bolesława Chrobrego do państwa polskiego weszła. Mazowsze przedwiślanskie należało do Polski już za Mieszka I. Stosunek zaś ten zależności obu ziemi do Polski nie był przejściowy tylko, lecz trwały, bo zastajemy go jeszcze za Bolesława Śmiałego, kiedy tenże około r. 1065 zamierzając jakieś nowe biskupstwo założyć, prócz innych grodów mu także Grudziądz – Grudenczh –, a w Chełmnie – in Culmine – każdy dziewiąty targ, to jest dochody książęce z niego, i opłatę z karczem – nonum forum cum tabernario –, wreszcie wszystkie przewozy przez Wisłę od ujścia Bzury aż po morze – transitus omnes per Wyslam a Camen usque ad marę – wyznaczył.” W. Kętrzyński domyśla się, że darowizny te dla biskupstwa płockiego przeznaczone były. Nie było zaś przykładu, by chrześcijański książę ziemię jakąś z samodzielności wyzuł, a przy pogaństwie zostawił, owszem za podbiciem szło z powszechnego zwyczaju nawracanie. Choć tedy pisane źródła, których w kraju współczesnych albo bliskoczesnych brak zupełnie, o sprawie tej tak ważnej milczą, wniosek sam się nasuwa, że i Piastowie chrześcijańscy na dolnym powiślu, o ile ono do państwa ich należało, tak samo sobie postąpili...[...]
Miasto zostało lokowane w roku 1291 na prawie chełmińskim. W dawnych tekstach występuje pod różnymi określeniami: Grudenc, Grudencz, Grawdencz, Graudentum, Grudentz, Grudenz, Graudenz. Badacze od wielu lat spierają się o etymologiczne znaczenie nazwy. Część z nich wskazuje, iż nazwa pochodzi od wyrazu gród, inni twierdzą, że od grudzistej ziemi, bogato występującej na tym terenie. Jeszcze inni uważają, iż jest ona pochodzenia pruskiego, co związane było z przenikaniem na linię Wisły żywiołu pruskiego.
Kalendarium
1064 – prawdopodobnie pierwsza wzmianka o grodzie Grudziądz
11 kwietnia 1065 – datę tę przyjmuje się za metrykę miasta
1207 – objęcie ziemi chełmińskiej z Grudziądzem przez Konrada mazowieckiego
1218 – nadanie miasta biskupowi Chrystianowi
1231 – objęcie Grudziądza przez Krzyżaków
w XIII wieku zbudowany został w miejscowości zamek krzyżacki. Zniszczony został w 1945 roku
1291, 18 czerwca – został wystawiony akt lokacyjny miasta, regulujący prawnie jego granice i nadający mu prawo chełmińskie
1410, przełom lipca i sierpnia – krótkotrwałe zajęcie miasta i zamku przez wojska króla Jagiełły
1454, 8 lutego – zdobycie miasta przez oddziały Związku Pruskiego – koniec władzy Krzyżaków
1455 – oddziały krzyżackie z Kwidzyna i Łasina napadły na Grudziądz i spaliły jego przedmieścia oraz spichrze.
1466, 19 października – II pokój toruński – Grudziądz i całe Prusy Królewskie przyznane Polsce
1522, 21 marca – Mikołaj Kopernik na odbywającym się w Grudziądzu Sejmiku Generalnym Prus Królewskich wygłosił traktat o monecie De aestimatione monetae
1622 – przybycie jezuitów i otwarcie przez nich kolegium
1624, 12 marca – przybycie benedyktynek
1655–1659 – okupacja szwedzka
1703 – kolejna okupacja szwedzka
1707 – 1718 – okupacja rosyjska
1772, 21 września – I rozbiór polski, Grudziądz w zaborze pruskim
1776, 6 czerwca – początek budowy cytadeli
Pod koniec XVIII w. na krótki czas przeniósł się do Grudziądza pruski król wraz z dworem
1801 – początek rozbiórki zamku krzyżackiego
1806/1807 – próby zdobycia Grudziądza przez wojska napoleońskie, udaremnione przez Courbière’a
1900 – miasto staje się powiatem miejskim (Stadtkreis) w rejencji kwidzyńskiej w prowincji Prusy Zachodnie
1918 – Polacy stanowią 18% ludności miasta
1920 23 stycznia – włączenie Grudziądza do Polski 15 sierpnia – powołanie do życia Centralnej Szkoły Jazdy w Grudziądzu, która dała początek Centrum Wyszkolenia Kawalerii
1925, 26 czerwca – 27 lipca – Pomorska Wystawa Rolnictwa i Przemysłu
1930, 1 stycznia – powołanie Centrum Wyszkolenia Żandarmerii
1939, 2 września – walki 16 DP o miasto
1939, 4 września – wkroczenie wojsk niemieckich do miasta, którego władze w ratuszu wręczają klucze okupantowi. W październiku i listopadzie liczne aresztowania i egzekucje przedstawicieli polskiej inteligencji oraz Żydów
do 1945 – niemiecką listę narodową podpisało 87% mieszkańców
1945, 6 marca – zdobycie Grudziądza przez Armię Czerwoną, zabudowa miasta została zniszczona w ponad 60%
1990, 27 maja – pierwsze po wojnie demokratyczne wybory do Rady Miejskiej
2006, 30 października – wizyta prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego w Grudziądzu, pierwsza wizyta głowy państwa od 1936 roku
2010 – wizyta marszałka Sejmu pełniącego obowiązki prezydenta Rzeczypospolitej Polski Bronisława Komorowskiego
2013 – II wizyta prezydenta Bronisława Komorowskiego (podpisał dokument o przekazaniu do parlamentu projektu zmiany przepisów ułatwiających budowę ścieżek dla pieszych i rowerzystów na wałach przeciwpowodziowych)
Zabytki
Zabytki Grudziądza znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego.
średniowieczny układ urbanistyczny Starego Miasta
mury miejskie z XIV/XV w. (m.in. Brama Wodna)
na wzgórzu zamkowym pozostałości zamku krzyżackiego z drugiej połowy XIII w. (ruiny wysadzonej przez Niemców w 1945 wieży „Klimek”, niewielki fragment parteru skrzydła południowego (a nie jak dotąd twierdzono – wejście do kaplicy) z domurowanym na początku XX wieku portalem, który niesłusznie brano za okno kaplicy – badania archeologiczne prowadzone od 4 czerwca 2008 wykazały, że ów portal nie posiada jakichkolwiek fundamentów, a więc jest tylko atrapą)
Kamienice na Starym Mieście w Grudziądzu, zabudowania Starego Miasta
zespół spichrzów z XIII-XVII w. od strony Wisły
cytadela, której obroną wsławił się Courbière z przełomu XVIII i XIX w.
Gmach Wyższej Szkoły Realnej w Grudziądzu
Gmach dawnego Seminarium Nauczycielskiego w Grudziądzu
Dawna loża masońska w Grudziądzu
Zabytkowe obiekty sakralne
barokowy zespół poklasztorny benedyktynek: budynki klasztorne z XVII-XVIII w., tzw. Pałac Opatek z XVIII w., kościół św. Ducha z XVI w., przebudowany w XVII w.
Stary kościół ewangelicki w Grudziądzu
Kościół garnizonowy w Grudziądzu
Kościół św. Jana w Grudziądzu
Kaplica św. Jerzego w Grudziądzu
Kościół Świętego Krzyża w Grudziądzu
Bazylika kolegiacka św. Mikołaja (fara) z XIII-XV w.
Kościół Niepokalanego Serca NMP w Grudziądzu
barokowy zespół pojezuicki: kościół św. Franciszka Ksawerego z XVIII w., kolegium z XVII-XVIII w. (obecnie Urząd Miejski)
zespół poklasztorny reformatów z poł. XVIII w., kościół św. Krzyża i klasztor, obecnie więzienie
Poliptyk Grudziądzki (przełom XIV i XV wieku) jest to gotycka malowana nastawa ołtarzowa pochodząca z kaplicy zamku krzyżackiego w Grudziądzu. Obecnie w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Inne obiekty o znaczeniu turystyczno-zabytkowym
Zajezdnia Tramwajowa z XIX wieku
Park Miejski im. Piotra Janowskiego przy ul. Hallera
Budynki dawnej fabryki maszyn A. VENTZKI
Górny Młyn przy ul. Młyńskiej
Ruiny Browaru Grudziądzkiego
Biblioteka Miejska przy ul. Legionów wraz z jej ogrodami
Mały Ratusz przy ul. Mickiewicza
Ogród Botaniczny
Hejnał grudziądzki
Grudziądzki hejnał odegrano po raz pierwszy z wieży zamkowej „Klimek” na Górze Zamkowej pod koniec 1935 roku. Odtąd codziennie w samo południe grano go aż do wybuchu II wojny światowej. Twórcą hejnału był kapelmistrz 64PP – Stanisław Szpulecki. Po wojnie wznowiono jego odgrywanie z wieży ratusza w 1956 r. Ponownie po przerwie zaczęto nadawać hejnał 18 czerwca 1995 r.
Populacja
Ludność miasta liczy obecnie ok. 100 tys. mieszkańców, z czego ponad 15% to dzieci i młodzież w wieku do 15. roku życia. W wieku produkcyjnym jest ok. 70% mieszkańców.
Do 1994 roku liczba mieszkańców Grudziądza systematycznie powiększała się (w latach 1980-1994 wzrost wynosił prawie 15%), jednak w ostatnich latach ma miejsce ujemny przyrost rzeczywisty ludności. Gęstość zaludnienia kształtuje się na poziomie charakterystycznym dla dużych miast Polski, wynosi 1690 osób na 1 km² (stan na 2004 rok). Większość mieszkańców stanowią kobiety (ok. 51 tys.). W mieście społeczność głównie zatrudniona jest w branży produkcyjnej, w handlu i usługach, edukacji, administracji oraz ochronie zdrowia. W 2013 r. Grudziądz miał 97 676 tys. mieszkańców.
Piramida wieku mieszkańców Grudziądza w 2014 roku.
Niepełnosprawni w Grudziądzu
Na dzień 31 grudnia 2003 r. w Grudziądzu było 12 547 osób niepełnosprawnych (co stanowi 12,39% ogółu mieszkańców), w tym: 788 osób w wieku do 16 lat, 11 759 osób w wieku powyżej 16 lat. Główne cele działań miasta i gminy Grudziądz na rzecz osób niepełnosprawnych określa „Program działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Grudziądzu w latach 2004-2015”.
Gospodarka
Od 2007 roku na terenie miasta znajduje się Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna.
Przedsiębiorstwa
Do największych pod względem zatrudnienia przedsiębiorstw w mieście należą:
Vadain International Sp. z o.o.
M.M. INSTAL S.A.
Hydro-Vacuum S.A.
Unia sp. z o.o.
Venture Industries Sp. z o.o.
Wojskowe Zakłady Uzbrojenia S.A.
La Rive S.A.
Mueller Fabryka Świec S.A.
Solgrud Sp. z o.o.
Schumacher Packaking
Vischer Caravelle Poland sp. z o.o.
Centrum Logistyczne Rossmann
Centrum Dystrybucyjne Biedronka sieci sklepów Biedronka
Przedsiebiorstwo Przemysłu Mięsnego Tadeusz Górski
Handel
W mieście działają cztery centra i jeden park handlowy oraz 1 dom handlowy oraz wiele supermarketów i marketów, w mieście tym wybudowano Skwer Handlowy. W mieście działa 11 salonów samochodowych. W 2012 otwarto centrum handlowe „Alfa”. Planowane jest kolejne duże centrum handlowe.
Projekt MADE IN GRUDZIĄDZ
Projekt MADE IN GRUDZIĄDZ powstał w 2013 roku z myślą o grudziądzkich przedsiębiorcach, promowaniu ich usług i produktów oraz samego miasta. Dzięki zrzeszeniu się w dużej grupie można podejmować większe wyzwania. Wspólne promowanie się przynosi zwiększony ruch klientów, a zarobione w ten sposób pieniądze przedsiębiorcy przeznaczają na nowe technologię, promocję i zwiększanie zatrudnienia. Warunkiem uczestnictwa w programie jest rejestracja firmy na terenie Gminy – Miasta Grudziądz.
Turystyka
Baza noclegowa:
Hotele
Hotel Ibis Styles (***)
Hotel City(***)
Hotel Rudnik(***)
Hotel Kowalkowski(***)
Hotel RAD(***)
Hotel Villa(***)
Hotel Czarci Młyn(**)
Hotel Adriano(*)
Motele
Motel TRANS SERWIS CZEPEK
Motel Niezapominajka
Aeroklub Nadwiślański
Bajeczny Sen
Dobry Hostel
Zajazd pod Kasztanem
Gospodarstwa agroturystyczne i campingi
Gospodarstwa Agroturystyczne MARANKA
CAMPING 134(***)
Ośrodek Wypoczynkowy DELFIN
Ośrodek Wypoczynkowy WARMA
Ośrodek Wypoczynkowy DOMPOL
Schronisko Młodzieżowe BURSA
Transport drogowy
Około 5 kilometrów od granic miasta przebiega 91, z której odchodzą dwie drogi krajowe przebiegające przez miasto 16 (Dolna Grupa – Grudziądz – Olsztyn – Ełk – Ogrodniki granica państwa z Litwą), 55 (Stolno – Grudziądz – Kwidzyn – Malbork – Nowy Dwór Gdański). Przez teren miasta przebiega również 534 (Grudziądz – Wąbrzeźno – Golub Dobrzyń – Rypin) i 498 (Grudziądz ul.Paderewskiego – Grudziądz ul.Szosa Toruńska) . Ważną rolę w rozwoju miasta odgrywa trasa średnicowa, dzięki której można dostać się na autostradę A1E75 która łączy północ i południe Polski. W odległości nie przekraczającej 20 km od miasta znajdują się 4 węzły autostrady A1: „Warlubie”, „Nowe Marzy”, „Grudziądz” oraz „Lisewo”. W Grudziądzu jest 379 dróg o łącznej długości 220 km, 23 mosty, 9 kładek oraz 3 wiadukty o łącznej długości ponad pół kilometra. Po grudziądzkich drogach jeździ ponad 40 tysięcy pojazdów. W mieście organizacją komunikacji osobowej zajmuje się Urząd Miasta. Natomiast przewoźnikami są Miejski Zakład Komunikacji (linie tramwajowe oraz autobusowe) oraz Arriva Bus (linie autobusowe). W mieście funkcjonuje również ok. 500 taksówek. W okresie kilku ostatnich lat wybudowano 20 rond: im. gen. Andersa, im. gen. „Nila”, im. gen. Skalskiego, im. kard. Wyszyńskiego, im. ks. Popiełuszki, im. R. Dmowskiego, im. P. Jasienicy, im. W. Grabskiego, im. E. Kwiatkowskiego, im. gen. Maczka, im. Z. Herberta, im. rotm. W. Pileckiego, im. matematyka J. Sikorskiego, im. marsz. E. Rydza-Śmigłego, im. Lotników, im. gen. St. Sosabowskiego, im. Ryszarda Kaczorowskiego, im. Józefa Błachnio, im. Augustyna Blocha, im. Ireny Sendlerowej, im. ks. Janusza Majewskiego i im. chor. Jana Balcera
Międzynarodowy Szlak rowerowy R1
Transport kolejowy
Przez Grudziądz przebiegają 2 niezelektryfikowane linie kolejowe:
207 (Toruń – Chełmża – Grudziądz – Malbork) (budowa: 1882–1883; długość: 133,5 km; linia 1-torowa) 57,4 km odcinek Grudziądz – Toruń Wschodni uruchomiony 1 listopada 1882 76,1 km odcinek Grudziądz – Malbork otwarty 15 sierpnia 1883
208 (Działdowo – Brodnica – Grudziądz – Laskowice Pomorskie – Chojnice) (budowa: 1878–1887 i 1930; długość: 200,9 km; linia 1-torowa)47,9 km odcinek Grudziądz – Wierzchucin uruchomiony 15 sierpnia 1883 108,8 km odcinek Grudziądz – Działdowo otwarty 1 października 1887
W mieście istnieją obecnie 4 stacje kolejowe:
Mosty
Most im. Bronisława Malinowskiego w Grudziądzu jest najdłuższym mostem drogowo-kolejowym w Polsce. Most ma 11 przęseł, a jego długość wynosi 1098 metrów. Oprócz najdłuższego mostu, w Grudziądzu znajdują się również pozostałości dwóch najstarszych mostów w Polsce (z połowy i końca XIII wieku).
Kilka kilometrów na południe od Grudziądza oddano w 2011 r. do użytku żelbetowy most autostradowy, który ma 1953,6 m długości i jest to najdłuższy most drogowy w Polsce.
Publiczny transport zbiorowy
Transport miejski
Grudziądz jest najmniejszym miastem w Polsce posiadającym własną komunikację tramwajową, w mieście funkcjonuje jedna linia tramwajowa (nr 2). Tramwaje w Grudziądzu pojawiły się już w 1896 roku.
Transportem miejskim w Grudziądzu zarządza Wydział Transportu w Urzędzie Miejskim. Obsługę zapewniają Miejski Zakład Komunikacji sp. z o.o. oraz Arriva Bus (wcześniej Veolia), MZK wykonuje połączenia na 1 linii tramwajowej i 22 linii autobusowych (na 1 marca 2017). Arriva Bus natomiast 4 autobusowe. Sieć tramwajowa jest jedną z najstarszych i najbardziej malowniczych w kraju. Jest bardzo ważna w życiu miasta, stanowi kręgosłup komunikacji w kierunku północ-południe. Obecnie trwa rozbudowa sieci tramwajowej i modernizacja istniejących sieci torowych.
Transport międzymiastowy
PKS Grudziądz Sp. z o.o. to przedsiębiorstwo komunikacyjne powstałe 30 kwietnia 2004 po przekształceniu z Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej w Grudziądzu. Firma świadczy usługi przewozowe na terenach powiatów: grudziądzkiego, świeckiego oraz wąbrzeskiego, a także zapewnia połączenia z największymi miastami w województwie: Bydgoszczą, Toruniem i Włocławkiem. Spółka realizuje także regularne kursy do Warszawy i Poznania.
Transport lotniczy
Około 10 km na północny wschód od miasta znajduje się lotnisko Grudziądz-Lisie Kąty.
Około 8 km na wschód od miasta znajduje się prywatne, śmigłowcowe lądowisko Wielkie Lniska.
Lądowisko sanitarne przy szpitalu miejskim. Wcześniej do tego celu wykorzystywano płytę główną na stadionie Olimpii.
Ochrona środowiska
Prawie 20% ogólnej powierzchni miasta stanowią lasy, parki i zieleńce, na których występuje ponad 400 gatunków roślin i zwierząt.
Miejskie Wodociągi i Oczyszczalnia Sp. z o.o. w Grudziądzu to spółka założona 23 grudnia 1899 r. Działała wtedy pod nazwą Wasserwerk Graudenz. Obejmuje swym zasięgiem działania nie tylko rejon miasta, ale również Gminę Grudziądz.
Pomniki przyrody
W mieście znajduje się 30 pomników przyrody: 25 pojedynczych drzew, 4 grupy drzew oraz 1 wychodnia skalna.
Bezpieczeństwo
Najstarszy dokument dotyczący pożarnictwa w Grudziądzu datuje się na 1760 rok. Powstanie Ochotniczej Straży Pożarnej w Grudziądzu było procesem, który trwał od 31 lipca 1875 do 30 maja 1876 roku. Obecnie istnieją w nim dwie jednostki Ratowniczo-Gaśnicze oraz jedna jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej.
Opieka zdrowotna
Na terenie miasta świadczenia zdrowotne zapewniają:
Wojskowa Specjalistyczna Przychodnia Lekarska
niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej
Regionalny Szpital Specjalistyczny im. dra W. Biegańskiego ul. Rydygiera
indywidualne praktyki lekarskie (świadczenia stomatologiczne)
W mieście znajduje się zakład karny dla kobiet, który jest największą tego typu placówką w Polsce.
Edukacja
przedszkola – 15
szkoły podstawowe – 11
gimnazja – 10
zespoły szkół ogólnokształcących – 5
szkoły ponadgimnazjalne – 58
szkoły wyższe – 3
szkoły muzyczne – 1 (1 i 2 st.)
szkoły specjalne – 3
Centrum Kultury Teatr
Centrum Kultury Teatr w Grudziądzu swą działalność prowadzi głównie w obiektach teatru przy ul. Marszałka Focha i „Klubu Akcent” przy ul. Wybickiego. CKT zapewnia mieszkańcom i gościom miasta rozrywkę nie tylko tam, ale również na starym mieście, czy na Błoniach Nadwiślańskich.
Biblioteka Miejska w Grudziądzu
Biblioteka Miejska prowadzi działalność od ponad 50 lat. Mieści się w gmachu wybudowanym w latach 1908-1911. Od roku 1912 siedzibę znalazły tu muzeum oraz biblioteka niemiecka („Stadt Bibliothek Graudenz”) która działała do 1920 roku, kiedy Grudziądz odzyskał niepodległość i powrócił do granic Polski.
Muzeum w Grudziądzu
Muzeum grudziądzkie mieści się w dawnym klasztorze benedyktynek. Budynek zbudowany jest w stylu barokowym, w latach 1729-1731. Instytucja dzięki zróżnicowaniu ekspozycji umożliwia rozwój wielu różnych zainteresowań, przybliża kulturę materialną i duchową oraz daje okazję do zapoznania się z aktualnymi trendami sztuki.
Grudziądzkie Towarzystwo Kultury
Założone 1976, prowadzi intensywną działalność kulturalną i wydawniczą.
Chóry
Echo – Chór Męski
Maksymilianum
Boni Cantores
Sursum Corda
The G Singers
Zespoły powiązane z miastem
Grudziądzkie Dinozaury
Kina
„Klub garnizonowy” (nieużywane publicznie)
„Helios” (sieć kin, znajduje się w Centrum Handlowym „Alfa”)
Nieistniejące:
„Welt Biograf”
„Gemeinde Haus”
„Metalowiec”
„Energetyk” – „Helios”
Kino Garnizonowe w „Domu Żołnierza”
Oblężenie Grudziądza przez Szwedów
Legenda ta opowiada o tym, jak to przez 7 lat grudziądzki zamek bezskutecznie był oblegany przez Szwedów. Najeźdźca chciał poczekać, aż w mieście zabraknie pożywienia i jego mieszkańcy poddadzą się sami. Większość załogi i mieszczan była gotowa poddać się Szwedom. Pewnego dnia mieszczanin o imieniu Michałko wpadł na genialny pomysł. Do działa armatniego wsadził łeb ostatniego wołu i kawałek chleba, po czym wystrzelił je na drugi brzeg Wisły, gdzie czekali Szwedzi. Gdy ci zobaczyli, że mieszkańcy mają jeszcze tak duże zapasy żywności, że mogą nią strzelać z armaty, postanowili odstąpić od oblężenia zamku.
Jadwiga przy studni zamkowej
W czasie, gdy wojska szwedzkie okupowały Grudziądz, pewna piękna mieszczanka o imieniu Jadwiga zakochała się bez pamięci w oficerze szwedzkim, z wzajemnością! Ich miłość była tak ogromna, że zaplanowali wspólną ucieczkę do Szwecji. Gdy usłyszał o tym ojciec Jadwigi (wielki patriota) wściekł się i kazał zamordować ukochanego córki, oczekującego Jadwigi przy zamkowej studni. Gdy wybranka serca przybyła na miejsce, przeżyła wielki szok i popadła w rozpacz widząc martwe ciało ukochanego. Zrozpaczona wrzuciła do głębokiej studni wszystkie kosztowności, przygotowane na podróż i wstąpiła do miejscowego klasztoru benedyktynek. Według legendy, do dziś dnia nikomu nie udało się jeszcze wydobyć tych skarbów.
Jak Mikołaj Kopernik zaprojektował kanał Trynka
Grudziądz położony był nad Wisłą, jednak jej wody nie nadawały się do picia. Z tego powodu mieszczanie w XIII w. doprowadzili do miasta wodę z jeziora Tuszewo, które znajdowało się na wschód od miasta. W tym celu poszerzono strugę płynącą z jeziora do Wisły. W ten sposób powstał strumień, który mógł napędzać młyny krzyżackie (stąd późniejsza nazwa Potok Młyński). Jednak wody jeziora szybko zostały wyeksploatowane, więc trzeba było znaleźć nowe źródło wody pitnej. Znaleziono je w okolicznych lasach osady Węgrowo (dziś wieś Pastwiska). W 1386 r. mieszkańcy rozpoczęli budowę 8 km kanału, noszącego nazwę Rów Hermana (od imienia swego twórcy). Po złączeniu go z Potokiem Młyńskim, kanał zapewniał wystarczającą ilość wody przez następne 150 lat. Niestety na początku XVI w. i te źródła zostały wyczerpane i w mieście zaczęło brakować wody (co więcej wody Wisły zostały skażone bakteriami cholery). W marcu 1522 r. w Grudziądzu odbywał się sejmik generalny, na który 21 marca przybył Mikołaj Kopernik. Legenda mówi, że gdy wielki uczony usłyszał o kłopotach mieszkańców Grudziądza, natychmiast postanowił im pomóc. Po dokładnym przestudiowaniu map okolic miasta miał zaproponować wykopanie kanału, prowadzącego wody z rzeki Osy do miasta, a dalej do Wisły. Mieszkańcy wysłali do Zygmunta I Starego prośbę o pozwolenie budowy nowego kanału, jednak dopiero jego syn, Zygmunt August, pozwolił na budowę. Oddanie Kanału Trynka do użytku nastąpiło w 1552 r. podczas pobytu króla w Grudziądzu.
Nieszczęśliwa miłość Katarzyny i Johana
Pod koniec wieku XVI grudziądzki starosta Jan Zborowski sprowadził do miasta olenderskich osadników (mennonitów). Osiedlili się oni m.in. w Owczarkach, zakładając osadę i stawiając pierwsze domy. Pewnego roku, w Noc Świętojańską, okoliczna młodzież spotkała się nad Kanałem Trynka, gdzie wrzucano do wody wianki i tańczono przy ogniskach. Do grudziądzan dołączył młody Holender o imieniu Johan. W tłumie młodych dziewcząt zauważył piękną złotowłosą dziewczynę. Piękność nosząca imię Kasia, również dostrzegła urodziwego cudzoziemca. Młodzi zakochali się w sobie od pierwszego wejrzenia. Cóż z tego, kiedy dziewczyna była już zaręczona z Kacprem (synem młynarza z Kłódki). Miłość młodych była tak wielka, że mimo ciągłych przeciwności losu, spotykali się po kryjomu. Ich szczęście nie trwało jednak długo, ponieważ o wszystkim dowiedział się Kacper. Młynarz poprosił parobków, aby wybili Johanowi Kasię z głowy. Zaczaili się na niego i dopadli wracającego z randki. Okrutnie potraktowali młodzieńca i nieprzytomnego wrzucili do Trynki. Chłopak utonął, a gdy Kasia dowiedziała się o jego śmierci, zrozpaczona rzuciła się do wody, po czym silny prąd porwał jej młode jeszcze życie w odmęty Trynki. Do dziś dnia, w Noc Świętojańską, miejscowym rybakom na jeziorze Tarpno ukazują się duchy Kasi i Johana, które szukają się wzajemnie.
Imprezy kulturalne
W okresie Świąt Bożego Narodzenia na Rynku Głównym odbywa się Jarmark Świętego Mikołaja. Można na nim zakupić specjały z grudziądzkiego rynku spożywczego, ozdoby świąteczne oraz prezenty dla najbliższych. Można również posłuchać kolęd i piosenek świątecznych śpiewanych przez artystów na scenie.
Każdego roku w czasie Bożego Narodzenia na Rynku Głównym staje szopka betlejemska z żywymi zwierzętami i wysoka naturalna choinka.
W okolicach Jeziora Rudnickiego znajduje się miasteczko westernowe oferujące wiele atrakcji, m.in. zoo.
Cyklicznie każdego roku Centrum Kultury Teatr organizuje na Błoniach Nadwiślańskich szereg imprez muzycznych, na które stara się zapraszać znane gwiazdy, takie jak: Doda, Kayah, De Mono czy Peja.
CKT organizuje również Lato z Muzami (występy różnych artystów, codziennie innego w nowym miejscu na Starym Mieście).
Każdego roku (3 maja i 11 listopada) można zwiedzać grudziądzką Cytadelę.
Co roku miasto organizuje plenerową imprezę sylwestrową na Marinie (ul. Portowa).
Od 1989 roku corocznie odbywają się w Grudziądzu zjazdy kawalerzystów II RP
Obecne
Internetowe Radio Grudziądz
Radio Eska Grudziądz (90,6 MHz)
eGrudziadz.pl – Portal internetowy
Czas Grudziądza – tygodnik Agory
„Nowości Grudziądzkie” – regionalna wersja Nowości Dziennika Toruńskiego
Gazeta Pomorska
Kurier Grudziądzki
Grudziądz Twoje-Miasto.pl
Nasze miasto Grudziądz
Gdzieś w Grudziądzu
Portal Miasta Grudziądza
Portal o historii miasta Graudenz.pl
Internetowa Telewizja Miejska (i-tvm.pl)
TVSM Grudziądz
Historyczne
Goniec Nadwiślański
Radio Grudziądz
Goniec Grudziądzki
Gazeta Grudziądzka
Der Gesellige Zeitung
Portal internetowy Faktygrudziadz.pl
Tygodnik lokalny grudziadzka.pl
prywatny portal Kampanii Mówimy DOŚĆ niszczeniu Grudziądza
Moje Miasto Grudziądz, MMGRUDZIADZ.pl
Grudziądz w filmie
Tatarak – Andrzeja Wajdy. Grudziądz grał tutaj Sandomierz.
rodzinka.pl – odcinek „Wakacje w Grudziądzu”
Solanki
Podczas poszukiwania ropy i gazu ziemnego w okolicach Grudziądza (Marusza) w 1972 roku natrafiono na złoża wód termalnych z okresu dolnej jury.
Dowiercono się do głębokości 1630 m, skąd wydobyto wodę o temperaturze ok. 44 st. C.
Dopiero w 2001 roku powstała spółka „Geotermia Grudziądz”, która zaczęła przygotowywać dokumentację na wykorzystywanie wód solankowych z Maruszy
W marcu 2006 roku oddano do użytku publicznego obiekt z nowoczesnymi wannami, inhalatory, krioterapie, sale gimnastyczną, saunę infrared, a w maju tego samego roku oddano jedyną w Europie tężnię solankową zamkniętą w piramidzie. W następnym miesiącu umożliwiono korzystanie z groty solankowej, gdzie można się kąpać grupowo w wodach solankowych.
W 2007 roku oddano do użytku 4 baseny z różnym stężeniem solanek oraz gabinety masażu, salę fitness, salon kosmetyczny, pokój dla dzieci.
W 2013 roku pojawiła się koncepcja budowy nowych obiektów dla Solanek. Nową proponowaną lokalizacja to okolice jeziora Rudnik.
Kluby sportowe
W Grudziądzu funkcjonuje 39 klubów sportowych, które prowadzą łącznie 53 sekcje.
Grudziądzki Klub Motocyklowy powołany w 2013 roku w miejsce założonego w 2002 roku Grudziądzkiego Towarzystwa Żużlowego; kontynuator Grudziądzkiego Klubu Motorowego założonego w 1979 roku (Stadion przy ul. Hallera)
Grudziądzki Klub Sportowy „Olimpia” – (Stadion przy ul. Piłsudskiego)
MKS Drumed Nicrometal Grudziądz
Klub Wioślarski „Wisła Grudziądz”
Kokoro Grudziądzki Klub Kyokushin-kan Karate-do
Grudziądzkie Towarzystwo Piłkarskie „Nadwiślanin”
Uczniowski Klub Sportowy Rotmistrz Twoja Szkoła Grudziądz
Uczniowski Klub Sportowy „Ruch”
Uczniowski Klub Sportowy „Orka”
Miejski Klub Sportowy „Start”
Klub Sportowy „Stal” – (Stadion przy Al. Sportowców)
Okniński MMA Grudziądz
Autonomiczna Ludowa Kolarska Sekcja „Stal” Grudziądz
Aeroklub Grudziądzki
Autonomiczna Sekcja Tenisa Stołowego Olimpia-Unia
Stowarzyszenie Sportowe Modelarzy Grudziądzkich
JKS Rywal Grudziądz
Grudziądzkie Towarzystwo Sportów Bilardowych
Klub Płetwonurków
Bractwo Wodniaków
Grudziądzkie Towarzystwo Tenisowe
Uczniowski Klub Sportowy „Arm Fanatic Sport” Grudziądz
Szarża Grudziądz
W latach 80. na stadionie grudziądzkiej „Olimpii” rozegrała swoje spotkanie młodzieżowa reprezentacja Francji z Zinédinem Zidanem w składzie.
Kluby i stowarzyszenia osób niepełnosprawnych
Stowarzyszenie Sportowe dla Osób Upośledzonych Umysłowo „Olimpiady Specjalne – Polska”
Stowarzyszenie Sportowe „Sprawni – Razem”
Centrum Rehabilitacji im. ks. Biskupa Jana Chrapka
„TowPeDe” Towarzystwo Przyjaciół Downa w Grudziądzu
Baseny
Basen przy SP nr 20 (ul. Sobieskiego 12)
Basen przy SP nr 21 (ul. Nauczycielska 19)
Basen w Ośrodku Kultury Fizycznej (ul. Kalinkowa 56)
Baseny odkryte MORiW (ul. Za Basenem 2)
Baseny Solankowe (ul. Warszawska 36)
Inne
Każdego roku w Grudziądzu odbywają się Wielkanocne Zawody Balonowe o puchar Prezydenta Grudziądza
Baza sportowa miasta to 4 stadiony, które razem mogą pomieścić ponad 25 tys. widzów (stadion GKS Olimpia – 12 tys., stadion GKM – 8 tys.), 5 hal sportowych wraz z pełnym wyposażeniem widowiskowo-sportowym (ok. 2500 miejsc), baseny kryte i otwarte oraz korty tenisowe czy strzelnice sportowe. Na terenie miasta istnieją również sauny, siłownie, ośrodki jeździeckie oraz przystanie wodne.
Przez Grudziądz i okolice przechodzi wiele szlaków turystycznych.
Lasy i grunty leśne zajmują 1124 ha (19,14% powierzchni miasta), a parki i zieleńce 196 ha (3,33%). Z tych ostatnich na uwagę zasługuje Park Miejski (38,68 ha) oraz tzw. planty nad Kanałem Trynka (6,36 ha) wraz z Ogrodem Botanicznym (0,51 ha).
Ogrody działkowe
Kąpiele Słoneczne
ROD „Metalowiec”
ROD „Niezapominajka”
ROD „Narcyz”
ROD „Energetyk”
POD „Nad Rudniczanką”
ROD „25-lecie PRL”
ROD „Krokus”
ROD „Relaks”
ROD „Transportowiec”
ROD „Chemik”
Planetarium
W 1964 roku w Grudziądzu powstało Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne. Odbywają się tutaj co jakiś czas seanse i dni otwarte dla wszystkich chętnych. Grudziądzkie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne jest też organizatorem Ogólnopolskiego Młodzieżowego Seminarium Astronomicznego (OMSA) im. prof. Roberta Głębockiego. W 2008 roku odbył się już dwudziesty czwarty finał tego konkursu.
Osiedla w Grudziądzu
Tarpno Wielkie Tarpno Tarpno Franciszkowo Os. Nowe Tarpno
Kuntersztyn Wielki Kuntersztyn Mały Kuntersztyn
Śródmieście Stare Miasto Centrum os. Batorego os. Wyzwolenia
Os. Kopernika
Os. Kawalerii Polskiej
Os. Lotnisko Stare Lotnisko Abisynia Nowe Lotnisko
Os. Strzemięcin
Os. Rządz Nowy Rządz Dębowe Wzgórze Rządz PGR-y
Polityka
Grudziądz posiada jednego przedstawiciela w Sejmie i jednego w Senacie
Tomasz Szymański (Platforma Obywatelska) (Sejm)
Andrzej Mioduszewski (Prawo i Sprawiedliwość) (Senat)
Cmentarze
Cmentarz przy ul. Cmentarnej
Cmentarz Komunalny
Cmentarz Garnizonowy
Cmentarz Wojenny
Stary i Nowy cmentarz żydowski (zniszczone w czasie wojny)
Cmentarz Ewangelicki
Cmentarz Parafii Farnej
Cmentarz w Tarpnie (tzw. pod Nową Wsią)
Wyznania według spisów z końca XIX i początku XX wieku
ewangelicy: 10 871; (1880) 33 020; (1905) 25 493; (1910)
katolicy: 5 490; (1880) 11 684; (1905) 13 612; (1910)
Żydzi: 78; (1880) 579; (1905) 505; (1910)
inne: –; (1880) 1; (1905) 12; (1910)
Dzień dzisiejszy
Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:
Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu
Kościoły katolickie
Kościół Rzymskokatolicki Dekanat Grudziądz I Dekanat Grudziądz II
Kościół Polskokatolicki (parafia pw. Imienia Jezus, ul. Kazimierza Pułaskiego 3/5)
Kościół prawosławny
Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny (cerkiew filialna św. Mikołaja, ul. Legionów 51 lok. 5 – należy do parafii w Toruniu)
Kościoły protestanckie
Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP parafia św. Jana – ul. Szkolna 10
Kościół Ewangelicko-Metodystyczny w RP parafia św. Pawła – ul Kosynierów Gdyńskich 9-11
Kościół Adwentystów Dnia Siódmego zbór w Grudziądzu – ul. Józefa Piłsudskiego 109
Wspólnota Kościołów Chrystusowych w RP Społeczność Chrześcijańska w Grudziądzu – ul. Spichrzowa 44
Kościół Zielonoświątkowy w RP zbór w Grudziądzu – ul. Kosynierów Gdyńskich 9-11
Świadkowie Jehowy
zbory: Grudziądz–Centrum (oraz grupa rosyjskojęzyczna), Grudziądz–Południe, Grudziądz–Lotnisko, Grudziądz–Tarpno (oraz grupa j. migowego)
Sala Królestwa, ul. Parkowa 1
Świecki Ruch Misyjny „Epifania”
zbór w Grudziądzu, ul. Kosynierów Gdyńskich 9
Jednostki stacjonujące przed 1939
Centrum Wyszkolenia Kawalerii, w którym szkolili się m.in. rtm. Witold Pilecki rtm. Jan Ładoś
18 Pułk Ułanów Pomorskich
Centrum Wyszkolenia Żandarmerii
Dowództwo 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty: 16 Pomorski Pułk Artylerii Lekkiej 64 Grudziądzki Pułk Piechoty 65 Starogardzki Pułk Piechoty
3 Pułk Łączności
Batalion ON „Grudziądz”
Inspektorat Grudziądz AK
Jednostki stacjonujące po 1945 (rozwiązane)
6 Dywizja Artylerii Przełamania
8 Pułk Mostów Drogowych i Kolejowych
Bydgoski Pułk Obrony Terytorialnej
2 Batalion Obrony Przeciwchemicznej
Ośrodek Szkolenia Specjalistów Ubezpieczenia Lotów
113 Wojskowy Szpital Garnizonowy
60 Okręgowe Warsztaty Uzbrojenia i Elektroniki
1 Ośrodek Szkolenia Kierowców
4 Rejonowa Baza Materiałowa
Centralny Ośrodek Szkolenia Młodszych Specjalistów Logistyki
Jednostki stacjonujące po 1945
Centrum Szkolenia Logistyki
8 Batalion Walki Radioelektronicznej
13 Wojskowy Oddział Gospodarczy
1 Rejonowe Warsztaty Techniczne
Placówka Żandarmerii Wojskowej
27 września 2007 roku odbyły się w Grudziądzu manewry wojskowe pod kryptonimem „Opal 07”.
Do nazwy miasta odwoływały się okręty niemieckiej marynarki wojennej. Od 1913 r. do końca I wojny światowej w Kaiserliche Marine służyły krążowniki lekkie typu Graudenz: SMS „Graudenz” i SMS „Regensburg”.
Kampania Społeczna „Mówimy DOŚĆ niszczeniu Grudziądza”
Kampania powstała z potrzeby uwrażliwienia mieszkańców Grudziądza na wszystkie przypadki wandalizmu oraz zachęcenie do szybkiego informowania służb o wszelkich zaobserwowanych wykroczeniach i przestępstwach. Straty można ograniczyć – dlatego założyciele Kampanii Natalia Stelmaszuk, Krzysztof Łukaszewski i Przemysław Berliński apelują i zachęcają mieszkańców, by zadzwonili pod numer 112 lub 986, gdy zauważą wandali malujących graffiti na budynkach, niszczących wiaty, łamiących ławki, wyrywających krzewy i in. Przypominają jednocześnie, że to czy miasto będzie czyste i zadbane zależeć będzie tylko od samych mieszkańców miasta. Kampanie MDnGrudziądz wspierają m.in.: Akademia Biegania, firmy Projektowanie Graficzne Natgraf Natalia Stelmaszuk oraz Batfoto – Marcelina Matczyńska, a także służby bezpieczeństwa. Obecnie kampania swym zasięgiem obejmuje również miasta Poznań, Gdańsk, Olsztyn, Kwidzyn i Bydgoszcz. Pod koniec września 2015 roku zakończono projekt Mówimy DOŚĆ niszczeniu Grudziądza.
Honorowi obywatele
Jan Paweł II – papież; uroczystego nadania dokonano 16 października 2003 w 25. rocznicę pontyfikatu
Ferdinand Foch – marszałek Francji i Polski
Julian Szychowski – senator RP, szambelan papieski, wieloletni przewodniczący Rady Miejskiej
Damazy Klimek – kupiec, działacz narodowy i społeczny
Alojzy Ruchniewicz – przemysłowiec, działacz narodowy i społeczny
Edward Śmigły-Rydz – marszałek Polski
Salomea Sujkowska – działaczka społeczna
Jan Ładoś – rotmistrz 18 Pułku Ułanów w Grudziądzu
Bronisław Malinowski – sportowiec-lekkoatleta, wielokrotny medalista mistrzostw Europy i mistrz olimpijski
ks. Zdzisław Peszkowski – kapelan Rodziny Katyńskiej
Czesław Szachnitowski – artysta plastyk, wieloletni nauczyciel w II LO im. króla Jana III Sobieskiego w Grudziądzu
Ludwik Rydygier – światowej sławy chirurg
ks. infułat Tadeusz Nowicki – wieloletni proboszcz parafii pw. św. Mikołaja w Grudziądzu
Urodzeni w Grudziądzu
Włodzimierz Antkowiak – pisarz
Erich Basarke – architekt
Waldemar Baszanowski – sztangista, wielokrotny medalista olimpijski, mistrzostw świata i Europy (zm. 2011)
Adam Baumann – aktor
Justyna Bergmann – Miss Polonia
Augustyn Bloch – organista, kompozytor
Krzysztof Buczkowski – żużlowiec, Drużynowy Mistrz Świata Juniorów
Jan Budziński – p.por., pilot, uczestnik walk powietrznych podczas II wojny światowej (kampanii wrześniowej i bitwy o Anglię)
Mariusz Czajka – aktor teatralny i filmowy
Antoni Czortek – bokser
Henryk Czyż – muzyk, dyrygent, kompozytor i publicysta muzyczny
Marzenna Drab – polityk, wicewojewoda kujawsko-pomorski w latach 2006-2007, poseł VI kadencji Sejmu, wiceminister edukacji narodowej
Horst Drawert – botanik
Halina Dunajska – aktorka teatralna i filmowa
Henryk Fabian – wokalista i kompozytor, gitarzysta zespołu Czerwono-Czarni
Jerzy Feldman – artysta malarz
Konstanty Florkowski – konserwator muzealny, archeolog
Piotr Gabrych – siatkarz, olimpijczyk
Anna Jadwiga Gawrońska – sportowiec, wielokrotna mistrzyni Polski i wicemistrzyni Europy
Johannes Gronowski – polityk
Herbert Grasemann – pisarz
Ernst Hardt – pisarz
Joseph Harzfeld – przemysłowiec
Alfons Hoffmann – profesor, twórca pomorskiego systemu elektroenergetycznego
Uwe Holtz – politolog
Georg Jalkowski – księgarz, drukarz i wydawca
Piotr Janowski – skrzypek, laureat I nagrody V Międzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. H. Wieniawskiego
Georg Kallenbach – historyk architektury
Piotr Kiełpikowski – florecista, medalista olimpijski
Halina Kossobudzka – aktorka
Maciej Kossowski – piosenkarz popularny w latach 60. – przeboje „Wakacje z blondynką”, „Agatko pocałuj”
Robert Kościecha – żużlowiec, Drużynowy Mistrz Polski (2001, 2008)
Gustaw Kron – aktor
Zenon Kufel – polityk, prezydent Grudziądza w latach 1994-1995, poseł III kadencji Sejmu
Wiktor Kulerski (starszy) – działacz społeczno-polityczny, senator w latach 1928-1935
Wiktor Kulerski – historyk, poseł X kadencji
Łukasz Kwiatkowski – kolarz torowy, olimpijczyk
Lucjan Kydryński – dziennikarz, publicysta i konferansjer
Dominika Leśniewicz – siatkarka, mistrzyni Europy
Erwin Levy – psycholog amerykański pochodzenia niemiecko-żydowskiego
Leszek Leiss – pięściarz, mistrz Polski i Pomorza w boksie
Sigmund Lipinsky – malarz
Lisamaria Meirowsky – lekarz pediatra z Kolonii; zmarła w obozie koncentracyjnym w KL Auschwitz II-Birkenau razem z Edytą Stein (św. Teresą Benedyktą od Krzyża – patronką Europy)
Ryszard Milczewski-Bruno – poeta, prozaik
Artur Mroczka – żużlowiec, Indywidualny Mistrz Europy Juniorów, 2-krotny Drużynowy Mistrz Świata Juniorów
Karl Rudolf von Ollech – generał pruski
Tomasz Pasikowski – polityk, ekonomista, dyrektor generalny ministerstwa finansów, prezydent Grudziądza, prezes Przewozów Regionalnych
Piotr z Grudziądza – kompozytor i poeta łaciński
Tomasz Polewka – pływak, olimpijczyk
Ryszard Poznakowski – muzyk i kompozytor, współtwórca grupy Trubadurzy
Gustaw Roethe – mediawista, filolog
Rafał Sarnecki – kolarz torowy, mistrz Polski i wicemistrz Europy, olimpijczyk
Tomasz Sowiński – polityk, nauczyciel akademicki, wojewoda pomorski w latach 1997-2001, prezes Związku Miast Nadwiślańskich
Jan Stenzel (junior) – mgr farmacji, aptekarz, radny Rady Miejskiej Grudziądza w latach 1978-1990
Jan Stobeusz – kompozytor barokowy
Salomea Sujkowska – lekarz społecznik
Andrzej Szostek – ksiądz, profesor, rektor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego
Aleksander Ścibor-Rylski – pisarz, poeta, reżyser, scenarzysta filmowy
Piotr Śleboda – lekkoatleta, mistrz polski w skoku wzwyż
Stefania Toczyska – śpiewaczka operowa
Viktor Karl Ludwig von Grumbkow – pruski generał
Marlena Wawrzyniak – armwrestlerka, Najsilniejsza Kobieta w Polsce na lewą i prawą rękę, Mistrzyni Europy, Wicemistrzyni Świata
Władysław Wągiel – pisarz, poeta i działacz społeczny
Alfred Wohl – chemik
Zmarli w Grudziądzu
Stanisław Książek (drukarz) – drukarz, dziennikarz, wydawca gazet i książek, właściciel drukarni w Łodzi, w swojej gazecie „Nowy Kurier Łódzki” zamieszczał pierwsze wiersze Juliana Tuwima (zm. 26 czerwca 1928)
Leszek Leiss – sportowiec, mistrz Polski i Pomorza w boksie
Bronisław Malinowski – sportowiec, mistrz olimpijski z Moskwy 1980
Czesław Szachnitowski – honorowy obywatel Grudziądza, zmarł w wieku 101 lat
Zbigniew Wojciechowski – sportowiec, lekkoatleta
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Grudziądz
Dla firm działających na obszarze miejscowości Grudziądz projektujemy witryny dopasowane do sposobu, w jaki klienci zamawiają usługi lub produkty.
Strona z ofertą dla klientów biznesowych
Przygotowujemy podstrony opisujące usługi, proces współpracy i przykładowe realizacje. Formularz pozwala wskazać zakres projektu i zostawić dane do kontaktu w sprawie wyceny.
Modernizacja istniejącej witryny
Przy przebudowie porządkujemy menu, aktualizujemy prezentację oferty i planujemy przekierowania ze zmienianych adresów. Warto zacząć od podstron, z których klienci najczęściej przechodzą do kontaktu.