Jaworzno – informacje o miejscowości
Jaworzno – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, w województwie śląskim, położone na Wyżynie Śląskiej.
Kiedyś główne miasto tzw. Zagłębia Krakowskiego, obecnie jest głównym miastem Jaworznicko-Chrzanowskiego Okręgu Przemysłowego. W latach 1815-1846 Jaworzno było częścią Rzeczypospolitej Krakowskiej. Blisko stutysięczne miasto, o jednej z największych powierzchni w województwie (zajmuje 4. miejsce, a w skali kraju – 13.). Jaworzno historycznie stanowi część Małopolski.
Położenie
Do 1975 r. należało do województwa krakowskiego. W latach 1975–1998 w granicach woj. katowickiego.
Jaworzno leży po południowo-wschodniej stronie rozwidlenia rzek: Biała Przemsza i Przemsza, które wyznaczały Trójkąt Trzech Cesarzy. We wschodniej części województwa śląskiego. Według podziału na regiony fizycznogeograficzne obszar Jaworzna wchodzi w obręb dwóch mezoregionów Wyżyny Śląskiej: Wyżyny Katowickiej na północnym zachodzie i północnym wschodzie oraz Pagórów Jaworznickich na pozostałym obszarze.
Jaworzno leży we wschodniej części drugiego co do wielkości skupiska mieszkańców Polski. W urbanistyce zwanego m.in. konurbacją katowicką.
Miasto graniczy:
od zachodu z Imielinem i Mysłowicami
od północnego zachodu z Sosnowcem
od północnego wschodu z Bukownem i Sławkowem
od wschodu z Balinem
od południowego wschodu z Trzebinią i Chrzanowem
od południa z Libiążem oraz Chełmkiem.
Podział administracyjny
Jaworzno składa się z kilkudziesięciu dzielnic (często dawnych samodzielnych miast lub wsi), bez wyraźnych granic pomiędzy nimi. Rozchodzą się one gwiaździście od centrum, często przedzielone są pasami zieleni. Potocznie używa się nazw osiedli, jednak w związku z tym, że dawne przyłączone miasteczka również miały swoje dzielnice, określenie lokalizacji bywa kłopotliwe. Powszechnie przyjmuje się poniższy podział na tzw. ośrodki dzielnicowe:
Dzielnice (podział umowny)
Dąbrowa Narodowa
Niedzieliska
Stare Miasto
Rzeźba terenu
Najwyżej położonym punktem jest wzniesienie Przygoń (354,7 m n.p.m.), najniżej – miejsce w dolinie Przemszy (230 m n.p.m.).
Lista wzgórz w Jaworznie:
Przygoń – 354 m n.p.m.
Grodzisko – 346 m n.p.m.
Góra Chrzanowska – 333 m n.p.m.
Łazy – 333 m n.p.m.
Wielkanoc – 331 m n.p.m.
Sodowa Góra – 327 m n.p.m.
Pańska Góra – 326 m n.p.m.
Równa Góra – 318 m n.p.m.
Glinna Góra – 311 m n.p.m.
Ruda Góra (Rudna Góra) – 307 m n.p.m.
Pietruszowa – 305 m n.p.m.
Góra Bielana – 305 m n.p.m.
Koniówki – 305 m n.p.m.
Staberek – 285 m n.p.m.
Klimat
W Jaworznie występuje klimat umiarkowany. Ze względu na ścieranie się wilgotnych mas powietrza znad Atlantyku z suchymi, kontynentalnymi, napływającymi ze wschodu, często dochodzi do zmian pogody. Średnia temperatura roku waha się od 6 do 10 stopni C. Przeciętnie w ciągu roku występuje 70 słonecznych dni (czyli 1702 godziny nasłonecznienia). Najcieplejszym miesiącem jest sierpień, a najzimniejszym styczeń. W okresie letnim wieją na ogół wiatry zachodnie sprzyjające opadom deszczu, natomiast w zimie przewagę mają wiatry wschodnie, co wpływa na zmniejszenie ilości opadów atmosferycznych. Do najbardziej deszczowych miesięcy należą czerwiec i lipiec, ze średnimi opadami w wysokości od 100 do 177 mm. Najmniej deszczowy jest wrzesień i październik, gdy opady wynoszą od 13 do 30 mm.
Stosunki wodne
Przez Jaworzno przepływają lub przepływały takie cieki wodne jak:
Biała Przemsza
Na terenie Jaworzna znajdują się takie zbiorniki wodne jak:
Tarka, czyli stawy Belnik. Nazwa Tarka nawiązuje do porastającej niegdyś ten obszar Śliwy
Dolomit – zalany kamieniołom.
Nazwa miasta
Miejscowość swoją nazwę wzięła od słowiańskiej nazwy drzewa jawor (Acer pseudoplatanus), które występuje na terenie miasta.
Znana mieszkańcom i oparta na etymologii ludowej legenda głosi: W 1330 r. przyszły król Kazimierz III Wielki wracał z Poznania do Krakowa na wezwanie swojego ojca Władysława Łokietka. W rejonie zwanym dziś Pańską Górą napotkał drwali ścinających jawor i zapytał ich, co robią. Wówczas jeden z nich odpowiedział: „My se jawor zno lo tyk, co srybra sukajo” (co można tłumaczyć: My sobie jawor ścinamy, dla tych, co srebra szukają). Na podstawie tej ludowej opowieści powstał obecny herb miasta – rozłożysty jawor i ścinający go dwaj drwale. Jak podaje znany językoznawca Kazimierz Rymut nazwa „Jaworzno” powstała poprzez dodanie do wyrazu „jawor” przyrostka *-ьno.
Nazwę miejscowości w obecnej polskiej formie Jaworzno wymienia w latach (1470-1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis. Długosz wymienia również obecną dzielnicę miasta Szczakową w formie Sczakowa jako osobną miejscowość, która w procesach urbanizacyjnych została wchłonięta przez Jaworzno.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany w latach 1880-1906 notuje nazwę miasta Jaworzno.
Historia
Jaworzno historycznie leży na terenie Małopolski, a wykopaliska archeologiczne potwierdzają, że osiedle ludzkie istniało na jego terenie już w młodszej epoce kamienia. Zarysowane wały na powierzchni wzgórza Grodzisko wskazują również na istnienie osady we wczesnym średniowieczu. Przez wieki Jaworzno było niewielką osadą na terenie Ziemi krakowskiej w pobliżu Chrzanowa. Pierwsze zapiski o Jaworznie pochodzą z 1229 r., a w 1335 r. powstaje parafia, która przyjmuje imię św. Wojciecha. Początkowo tereny te należały do biskupów krakowskich i wchodziły w skład klucza sławkowskiego. Na rzece Przemszy od 1179 r. przebiega granica między Małopolską i Górnym Śląskiem, będąca aż do 1922 r. także granicą państwową. Do 1273 r. tereny ziemi jaworznickiej należą do księstwa opolskiego. Początkowo w Jaworznie wydobywano srebro i ołów z galeny, następnie rudę cynku i żelaza, a w 1767 r. w obecnej dzielnicy miasta – Szczakowej powstała pierwsza polska kopalnia węgla kamiennego i od tego czasu do dzisiaj w mieście wydobywa się ten surowiec.
Po III rozbiorze Polski miasto znalazło się w zaborze austriackim. W latach 1809-1815 Jaworzno wchodziło w skład Księstwa Warszawskiego, w latach 1815-1846 na nim kończyło się terytorium maleńkiej, formalnie niepodległej Rzeczypospolitej Krakowskiej – Wolnego Miasta Krakowa. Od 1846 r. do 1918 r. należała do Wielkiego Księstwa Krakowskiego, w ramach zaboru austriackiego. W czasach rozbiorów na styku rzek Przemszy, Czarnej Przemszy i Białej Przemszy istniał tzw. Trójkąt Trzech Cesarzy, wyznaczający granicę między Austrią, Rosją a Prusami. W XIX wieku rozwój przemysłowy zdynamizował rozwój miasta, a przeprowadzenie w 1847 r. przez dzielnicę miasta – Szczakową linii kolejowej Towarzystwa Kolei Krakowsko-Górnośląskiej (od 30 kwietnia 1850 r. C.K. Uprzywilejowana Kolej Północna Cesarza Ferdynanda) jeszcze bardziej wzmocniło impuls rozwojowy tych terenów, tworząc jednocześnie ze Szczakowej istotny do dzisiaj węzeł kolejowy, który po rychłym uzyskaniu połączenia z Koleją Warszawsko-Wiedeńską stał się również ważnym węzłem przeładunkowym pomiędzy Austrią a Rosją i Prusami. Już w 1898 r. powstała w Jaworznie pierwsza elektrownia, wydobycie węgla stanowiło 84% wydobycia w całej Galicji, powstała Fabryka Bieli Cynkowej, Fabryka Sody Amoniakalnej (przekształcona w Hutę Szkła Okiennego „Szczakowa”), Garbarnia, a w 1916 r. Zakłady Azotowe „Azot”. 21 września 1901 r. cesarz Franciszek Józef I podpisał ustawę Sejmu Lwowskiego w sprawie nadania praw miejskich dla Jaworzna. W latach 1918–1939 i 1945–1975 w woj. krakowskim.
W czasie II wojny światowej miasto znalazło się pod okupacją niemiecką. Zostało włączone do Rzeszy Niemieckiej. Utworzono tu podobóz obozu koncentracyjnego Auschwitz (Oświęcim), którego więźniowie pracowali w jaworznickich kopalniach, inaczej zwany: Neu-Dachs.
24 grudnia 1943 roku grupa partyzantów z oddziału Gwardii Ludowej im. Jarosława Dąbrowskiego likwiduje Wiktora Dombka, niemieckiego sztygara kopalni „Sobieski” za znęcanie się nad polskimi górnikami.
W kwietniu 1945 r. utworzono tzw. Centralny Obóz Pracy, więziono tu m.in. żołnierzy AK, Niemców, Górnoślązaków, a także Ukraińców i Łemków podejrzanych o współpracę lub sympatyzowanie z OUN i UPA. Obóz istniał do lutego 1949 r. przekształcając się w tzw. Progresywne Więzienie dla Młodocianych Przestępców, wzorowane na sowieckich łagrach. Ośrodek w Jaworznie zamknięto oficjalnie w 1956 r., po buncie więźniów, który miał miejsce 15 maja 1955 r. W 1990 r. powstał Związek Młodocianych Więźniów Politycznych „Jaworzniacy”.
Dynamiczny rozwój miasta nastąpił w drugiej połowie XX w., kiedy napłynęły do niego tysiące ludzi (głównie z południowej Polski) do pracy w przemyśle. W drugiej połowie XX w. do Jaworzna przyłączono okoliczne osady oraz dawniej niezależne miasta, tworząc dzisiejsze dzielnice Dąbrowa Narodowa, Szczakowa, Byczyna, Jeleń, Ciężkowice, Długoszyn. Powstał organizm miejski o specyficznej, promienistej (rozchodzącej się od centrum) strukturze, mający bardzo dużą powierzchnię (152,2 km²) i ok. 100 tys. mieszkańców. Do 1975 r. Jaworzno było jednym z ważniejszych miast ówczesnego woj. krakowskiego. Po reformie administracyjnej 1975 r. zostało przyłączone, głównie ze względu na silnie rozwinięty przemysł, do województwa katowickiego.
Kolejna reforma administracyjna z 1999 r. nie przywróciła miasta do historycznej Małopolski (jak to się stało z pozostałymi miastami dawnego powiatu chrzanowskiego: Chrzanowem, Trzebinią, Libiążem), włączając Jaworzno do woj. śląskiego jako miasto na prawach powiatu.
Pod koniec XX wieku Jaworzno było miastem z największą liczbą elektrowni na świecie – funkcjonowały 3 elektrownie.
Elektrownia I – wyłączona w 1998 r. z eksploatacji z powodów ekologicznych a później zlikwidowana
Elektrownia II – obecnie elektrociepłownia
Elektrownia III – posiada jeden z największych kominów w Europie, mierzący ok. 300 lub według niektórych danych 306 metrów, obecnie wyłączony z ruchu z powodów ekologicznych
Obecnie Elektrownia II i Elektrownia III tworzą jeden zakład pod nazwą – Elektrownia „Jaworzno III” będący częścią koncernu Tauron (Tauron Wytwarzanie).
Demografia
Pod koniec 2012 r. Jaworzno zamieszkiwało 94 305 osób. Wśród mieszkańców miasta 16,2% stanowiły osoby w wieku przedprodukcyjnym, 65,5% osoby w wieku produkcyjnym, zaś 18,3% osoby w wieku poprodukcyjnym. Najwyższą liczbę mieszkańców Jaworzna odnotowano w 1991 r., gdy według danych GUS miasto zamieszkiwało 99 993 osób.
Pracujących ogółem w gospodarce narodowej jest 21 572 osób, z tego w przemyśle i budownictwie pracuje 11 787 osób, w usługach rynkowych 5274, w usługach nierynkowych 4407. Rolnictwem zajmują się 104 osoby.
Piramida wieku mieszkańców Jaworzna w 2014 roku.
Gospodarka
Od czasu transformacji ustrojowej w Polsce, wskutek znacznej redukcji zatrudnienia w sektorze przemysłowym w latach 90. XX wieku, znaczna część mieszkańców Jaworzna trudni się handlem detalicznym. W Jaworznie swoje sklepy zlokalizowało kilka dużych sieci handlowych, np. Carrefour, Carrefour Express, Kaufland, Lidl, Aldi, Biedronka, Netto a także restauracja typu fast food – McDonald’s. Ostatnio w centrum miasta otwarto galerię handlową Galena mieszczącą wiele sklepów , kino itp. Aktualnie w mieście funkcjonują tylko dwie kopalnie: Sobieski, który wchodzi w skład Południowego Koncernu Węglowego, a także Piłsudski. Inne kopalnie, wyłączone już z użytku: Jan Kanty, Jaworzno (Kościuszko), Bierut. W dzielnicy Jeleń powstaje także okręg przemysłowy. Do tej pory zostały wybudowane trzy hale należące do firm: francuskiej, czeskiej i chińskiej.
Transport
Jaworzno znajduje się na skrzyżowaniu szeregu drogowych szlaków komunikacyjnych. Przez miasto przebiegają:
autostrada A4 (fragment trasy europejskiej E40) łącząca granice państwa (wschód – zachód) Jędrzychowice – Korczowa.
droga ekspresowa S1 (fragment trasy europejskiej E75) Gdańsk – Cieszyn,
droga krajowa nr 79 Warszawa – Bytom,
droga wojewódzka nr 903 Jaworzno 79 – Jaworzno A4,
Planowane jest przedłużenie Drogowej Trasy Średnicowej do Jaworzna.
Transport kolejowy
Stacja kolejowa Jaworzno Szczakowa jest jednym z największych w Polsce węzłów kolejowych i ważnym punktem ruchu ludności, a także przeładunku towarów. Kolejowy transport towarowy to przede wszystkim przewozy węgla kamiennego. Ze względu na położenie miasta dużą rolę odgrywają przewozy tranzytowe, także międzynarodowe.
W mieście znajdują się następujące czynne stacje i przystanki kolejowe:
Jaworzno Szczakowa – najważniejsza stacja w mieście
Jaworzno Ciężkowice
Jaworzno Szczakowa Lokomotywownia
Jaworzno Niedzieliska – nie istnieje
Jaworzno Główne – nie istnieje
Jaworzno Azot – nie istnieje
Jaworzno Szyb Sobieski – nie istnieje
Jaworzno Bory – nie istnieje
Jaworzno Byczyna – nie istnieje
Jaworzno Knieje
Komunikacja miejska
Na terenie Jaworzna działa wiele linii autobusowych, które obsługuje PKM Jaworzno nie należący do KZK GOP. Oprócz tego w Jaworznie działają także linie organizatorów z miast ościennych (Mysłowice, Chrzanów, Sosnowiec) oraz przewoźników prywatnych. Dzięki PKM Jaworzno bezpośrednio z Jaworzna dostać się można do: Katowic, Mysłowic, Sosnowca, Balina i Chrzanowa. Dzięki prywatnym liniom ekspresowym Jaworzno-Kraków dostać się można do Krakowa. Dzięki busom, można także dostać się do Dąbrowy Górniczej i Sosnowca.
Transport lotniczy
Dzięki dobrze rozwiniętej sieci dróg i połączeń kolejowych, oraz bliskości portów lotniczych: Kraków-Balice do którego jest ok. 42 km (z centrum miasta) oraz Katowice-Pyrzowice do którego jest ok. 46 km (z centrum Jaworzna); komunikacja z miastem jest szybka i bardzo łatwa.
W 2014 r. przy ul. Chełmońskiego oddano do użytku sanitarne lądowisko dla helikopterów.
Edukacja
W Jaworznie znajduje się Okręgowa Komisja Egzaminacyjna. Jaworzno posiada także wiele szkół, w których można się kształcić na różnorodnych kierunkach. Jaworzno jako pierwsze miasto w Polsce wprowadziło do szkolnych pracowni komputerowych system operacyjny Linux.
Przedszkola
Przedszkola – publiczne: 20.
Szkoły podstawowe
Szkoły Podstawowe – publiczne: 16.
Szkoły artystyczne
Szkoła Muzyczna I Stopnia im. Grażyny Bacewicz
Jaworznicka Szkoła Muzyki Rozrywkowej
Szkoła Tańca Towarzyskiego WIR (oddział zamiejscowy)
Szkoła Tańca Towarzyskiego GAMA
TITO Dance Studio
Szkoła Tańca Towarzyskiego Sukces
Akademia Tańca Elite
Gimnazja
Gimnazja – publiczne: 11.
Licea
Liceum Ogólnokształcące nr I im. Generała Tadeusza Kościuszki
Liceum Ogólnokształcące nr II im. Czesława Miłosza
Liceum Ogólnokształcące nr III im. Orła Białego
Liceum Ogólnokształcące nr IV Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2
Liceum Ogólnokształcące Społeczne Miejskiego Towarzystwa Oświatowego
Prywatne Liceum Ogólnokształcące dla dorosłych „Twoja Szkoła”
Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych EDUKACJA
Technika
Technikum nr 1 Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1
Technikum nr 2 Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2
Technikum nr 3 Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3
Technikum nr 4 Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 4
Technikum nr 5 Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 5
Technikum nr 6 Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 6
Szkoły policealne
Policealna Szkoła eCollege
Centrum Edukacji Copernicus
Policealna Szkoła Informatyki i Administracji
Szkoła Policealna dla Dorosłych EDUKACJA
Uczelnie
Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa w Katowicach, oddział zamiejscowy
Akademia Górniczo-Hutnicza, oddział zamiejscowy
Wyższa Szkoła Bezpieczeństwa w Poznaniu, oddział zamiejscowy
Uniwersytet III wieku
Kultura
Świętem Miasta jest pierwsza sobota czerwca. W tym okresie organizowane są Dni Jaworzna.
Znane zespoły muzyczne i orkiestry z Jaworzna
„Archetti” Orkiestra Kameralna Miasta Jaworzna – Samorządowa Instytucja Kultury powołana przez Radę Miasta w 2010 r. Orkiestra wystąpiła z wieloma koncertami między innymi w Austrii, Belgii, Niemczech i w Polsce.
„eM Band” Orkiestra Rozrywkowa Miasta Jaworzna
Muzea
Muzeum Miasta Jaworzna
Kina
Kino Pod Chmurką – kino plenerowe, zawsze w okresie wakacyjnym.
Kino Sasanka – otwarte 22 lutego 1985 r. (widzowie zobaczyli przedpremierowy szlagier Vabank II) a zamknięte w 2002 r. (budynek przekształcony do celów handlowych np. sklep Biedronka)
Kino Złocień – zamknięte w 1985 r.
Kino Pionier – zamknięte w 1994 r.
Kino Związkowiec – zamknięte w 1987 r.
Kino „Multikino” w galerii handlowej Galena.
Teatr
Teatr Sztuk w Jaworznie
Biblioteki
Miejska Biblioteka Publiczna, Rynek Główny 17 (Główna siedziba)
Filie: al. 11 listopada 1 (Os. Podwale) ul. Ławczana 12 (Os. Podłęże I) ul. Brodzińskiego 27 (Os. Podłęże II) ul. Granitowa 5 (Os. Gigant) ul. Dwornickiego 7 (Os. Kościuszki) ul. Łukasiewicza 1 (Os. Stałe) ul. Niemcewicza 7a (Bory) ul. Jaworznicka 27a (Góra Piasku) ul. Jagiellońska 3 (Szczakowa) ul. Olszewskiego 76 (Stara Huta) ul. Kasztanowa 33 (Jeziorki) ul. Strażacka 1 (Dąbrowa Narodowa) ul. Dąbrowskiego 25 (Długoszyn) ul. Korczyńskiego 12 (Byczyna) ul. Wyzwolenia 2 (Ciężkowice) ul. Celników 1 (Jeleń) ul. Chełmońskiego 28 (Filia Szpital)
Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Katowicach. Filia w Jaworznie, Rynek Główny 17 (II piętro w gmachu Miejskiej Biblioteki Publicznej)
Cykliczne imprezy kulturalne
Festiwal Piosenki Francuskiej – luty;
Jawor Rock Festival – kwiecień (ostatni odbył się w 2004 r.);
Jeunesses Musicales – cykl koncertów – styczeń/luty;
Festiwal Twórczości Młodzieży Szkolnej „Jawor” – kwiecień – czerwiec;
Konkurs Literacki „O złote pióro prezydenta m. Jaworzna” kwiecień – czerwiec;
„Psia Parada” – maj;
„Jaworznicki salon motoryzacyjny” – maj;
Tour de Jaworzno – czerwiec;
Dni Jaworzna – czerwiec;
„Noc Świętojańska” – czerwiec;
„Grand Prix w siatkówce plażowej” – lipiec;
Festiwal Energii – lipiec;
Międzynarodowy Bieg Uliczny na 15 km – sierpień;
„Pożegnanie lata” – sierpień;
„Grand Prix w biegach ulicznych” – wrzesień;
Miejski Przegląd Humoru „Śmiej się pan z tego” – listopad;
Festyn Energetyków – 14 sierpnia.
Galerie sztuki
Galeria Obecna
Galeria Kameralna
Galeria Sektor I
Rozrywka
Basen kąpielowy
Stadnina koni
Korty tenisowe
Lodowisko (sezonowe)
Centrum nurkowania „Zalany kamieniołom”
Sztuczna ścianka wspinaczkowa w Gimnazjum nr 3
Sztuczna ściana wspinaczkowa na Osiedlu Stałym
Galeria handlowa Galena
Park Geosfera
Media
Jaw.pl - Portal Społecznościowy Jaworzno
JaworznoPL - Twoje miasto on-line - Portal miasta Jaworzna.
Prasa
Puls Jaworzna - tygodnik lokalny (średni nakład 30 tys. egzemplarzy)
Extra Jaworzno - dwutygodnik lokalny
Co Tydzień – tygodnik lokalny (średni nakład w listopadzie 2013 wynosił 4000 egzemplarzy).
Jaworznicki Przegląd Gospodarczy – lokalny miesięcznik ekonomiczny
Tydzień w Jaworznie – tygodnik opiniotwórczy.
Głos Jaworznicki - lokalny miesięcznik informacyjno - reklamowy
Sokół Jaworznicki – magazyn kulturalny, miesięcznik Miejskiego Centrum Kultury i Sportu – nie wydawany od 2011 r.
Gwarek – dwutygodnik – pismo załóg: KWK „Jaworzno, KWK „Komuna Paryska”, KPP „Szczakowa”, HSO „Szczakowa” Elektrowni „Jaworzno III”, Zespołu Elektrowni, ZCh „Organika – Azot”. Gazeta wpisana do księgi zasłużonych dla miasta Jaworzna. Ukazywała się w latach 1975–1990.
Telewizja
dlaciebie.tv – prywatna telewizja lokalna, która w 2012 r. zmieniła nazwę z CTv Jaworzno. Dostępna jest w sieci kablowej UPC Polska analogowo i od 2 lipca 2012 r. cyfrowo dla GOP.
Piłka nożna
JSP Szczakowianka Jaworzno – klub piłkarski grający w IV lidze. W sezonie 2002/2003 jako jedyny dotychczas jaworznicki klub występował w Ekstraklasie piłkarskiej.
Stowarzyszenie Victoria 1918 Jaworzno – najstarszy Polski górniczy klub piłkarski. Obecnie po reaktywacji w Lidze okręgowej
MCKiS Sokół Jaworzno – młodzieżowa sekcja piłkarska trampkarzy i juniorów MCKiS pod patronatem JSP Szczakowianka Jaworzno.
Ciężkowianka Jaworzno – klub piłkarski grający w klasie A.
Zgoda Byczyna Jaworzno – klub piłkarski grający w klasie A.
MCKiS Dąbrovia Jaworzno – drużyna piłki nożnej halowej grająca w rozgrywkach II Polskiej Ligi Piłki Nożnej Halowej.
Górnik Jaworzno – dawny klub piłkarski.
Siatkówka
MCKiS Jaworzno – męska drużyna siatkarska grająca obecnie w II lidze.
MCKiS Jaworzno – kobieca drużyna siatkarska grająca obecnie w II lidze.
Koszykówka
MCKiS Termo-Rex Jaworzno – męski klub koszykarski grający obecnie w I lidze. Wicemistrz Polski juniorów.
Szachy
MCKiS Jaworzno – klub szachowy.
Narty wodne
Klub Nart Wodnych Jaworzno (dawniej Boreasz Jaworzno)
Turystyka
Atrakcje turystyczne Jaworzna:
Budynki użyteczności publicznej: Muzeum Miasta Jaworzna przy ul. Pocztowej 5, z eksponatami związanymi z tradycją, kulturą i przemysłem miasta. Budynek przy ul. Mickiewicza 2 – Miejskie Centrum Kultury i Sportu (dawna siedziba Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”) z XIX w Budynek kasyna dla urzędników gwarectwa przy ul. Grunwaldzkiej 52, z II połowy XIX w. Budynek Stowarzyszenia Przyjaźń Jaworznicka przy ul. św. Wojciecha 2, z przeł. XIX/XX w. Zespół willowo-parkowy (tzw. Pałac w Jaworznie) przy ul. Grunwaldzkiej 37, z XIX w.
Cmentarze: Cmentarz Pechnicki (ul. Grunwaldzka) z I. poł. XIX w. Cmentarz Ciężkowicki (gwarowo Ciężkowski; ul. Chełmońskiego) z XIX w. Cmentarz w Szczakowej z 1913 r. Cmentarz żołnierzy radzieckich z 1945 r. Cmentarz Żydowski przy al. Piłsudskiego z końca XIX w.
Kolonie robotnicze i urzędnicze: Budynki po kolonii robotniczej Jaworznickiego Gwarectwa Węglowego przy ul. Olszewskiego. Obiekty koloni robotniczej Nowy Pechnik przy ul. Lipowej i Cyprysowej wraz z budynkiem szkoły podstawowej, willą kierownika kopalni Leopold z 1924 r. (ul. Piekarska), powstałe w latach 1911-1916 Pozostałości po kolonii robotniczej i urzędniczej przy ul. Różanej i Sportowej. Zespół kolonii robotniczych i kolonia urzędnicza przy dawnej cementowni Szczakowa w Pieczyskach. Pozostałości po zespole obiektów administracyjno-mieszkalnych Zakładów Chemicznych „Azot”.
Obiekty przemysłowe: Budynek dawnej rzeźni w Ciężkowicach z końca XVIII w. (zabytek techniki) Dworzec PKP w Jaworznie–Szczakowej z XIX w. Zabudowa dawnej Huty Szkła Dąbrowa Narodowa z XX w. Budynki Huty Szkła w Szczakowej z II połowy XIX w. Roznos sztolni kopalni rud- cynkowo-ołowianych w Długoszynie z XVI w. Młyn w Długoszynie z XVIII/XIX w. Ruiny Fabryki Cementu w Pieczyskach z II połowy XIX w. Stacja pomp wody pitnej w Dobrej z lat 20. XX w. Budynek transformatorowni kopalni Leopold z 1917 r. Jeden z największych w Europie komin (należący do Elektrowni „Jaworzno III”). Warto zobaczyć też nieczynne kamieniołomy oraz kopalnie węgla kamiennego już nieużywane lub dwie pozostałe, które funkcjonują nadal.
Obiekty rekreacyjno-sportowe: Hala Widowiskowo-Sportowa MCKiS (jedna z najnowocześniejszych w Polsce, z 1348 r. miejscami). Kryta Pływalnia, która oprócz olimpijskiego basenu posiada kilkudziesięciometrowe zjeżdżalnie, jaccuzi, sauny i inne nowoczesne rekreacyjno-zdrowotne atrakcje. Ośrodek nurkowania „Orka” w zalanym kamieniołomie kopalni dolomitu Zalew Sosina powstały w dawnym wyrobisku Kopalni Piasku „Szczakowa”. Stadion Miejski z 7000 miejscami
Obiekty sakralne: Kolegiata św. Wojciecha i św. Katarzyny w Jaworznie z XVI w. z cudownym obrazem Matki Bożej Jaworznickiej (inaczej zwaną MB Passawską). Znajduje się tam także jeden z największych witraży w Europie. Sanktuarium MB Nieustającej Pomocy z ukoronowanym przez Jana Pawła II obrazem w 1999 r. – os. Stałe. Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Jeleniu z XVII w. Budynek po Synagodze przy ul. Stojałowskiego 4. Ponad 40 kapliczek i krzyży przydrożnych przeważnie z XIX w. rozsianych po terenie całego miasta.
Obozy pracy: Pozostałości po Centralnym Obozie Pracy.
Rezerwaty przyrody: Rezerwat sasanek – rezerwat przyrody. Znajduje się w północnej części miasta. Ochroną objęte jest stanowisko sasanki otwartej (Pulsatilla patens) położone na południowo-wschodnim skłonie dolomitowego zbocza Sodowa Góra. Dolina Żabnika – rezerwat przyrody położony jest w północno-wschodniej części miasta. Obszar objęty jest ochroną rezerwatową od 1996 r. Powierzchnia rezerwatu obejmuje 42 ha i ok. 197 ha otuliny.
Inne: Rynek Główny o nietypowym trójkątnym kształcie. Studnia w Jeleniu z XVII w. Na terenie miasta znajduje się ok. 150 pomników, obelisków i tablic pamiątkowych. Najstarsze pomniki to: pomnik upamiętniający 500 rocznicę bitwy pod Grunwaldem – w Szczakowej z 1910 r. oraz pomnik ks. S. Stojakowskiego z 1919 r.
Szlaki turystyczne
– PKP Jaworzno Szczakowa, Zalew Sosina, Ciężkowice, Jeziorki, Góra Grodzisko, Byczyna, Zalew Tarka, Jeleń, Zalew Łęg, Elektrownia Jaworzno III, Dąbrowa Narodowa, Łubowiec, Długoszyn, Góra Piasku, PKP Jaworzno Szczakowa.
– Bukowno, Jaworzno Knieje, Zalew Sosina, Ciężkowice, Sosina Młyny Serafińskie, Diabla Góra, Kopalnia Piasku „Szczakowa”, Kanał wodny Jaworznik, Teren Gminy Bukowno.
– PKP Maczki, Długoszyn, Góra Piasku, Góra Sodowa, Rezerwat Sasanka, Obszar Krajobrazowy Dobra – Wilkoszyn, Warpie, Osiedle Leopold, Osiedle Podłęże, Zalew Łęg, Elektrownia Jaworzno III, Wysoki Brzeg, Rzeka Przemsza, Mysłowice Brzęczkowice. Dalej szlak biegnie po terenie Mysłowic.
– siedziba PTTK o/Jaworzno, Wilkoszyn, Jeziorki, Cezarówka, Koźmin, Balin, PKP Balin.
– siedziba PTTK o/Jaworzno, Góra Grodzisko, Byczyna, Pomnik Partyzantów, Gmina Libiąż i Chrzanów.
– dochodzi do szlaku zielonego i żółtego w Wilkoszynie do źródła wody siarczanej.
Baza noclegowa
W mieście znajdują się 3 skategoryzowane hotele:
Brojan*** (ul. Paderewskiego 44)
Pańska Góra*** (ul. Krakowska 1)
Wodnik* (ul. Bukowska 10)
Administracja
Jaworzno jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miejskiej w Jaworznie 23 radnych. Organem wykonawczym samorządu jest prezydent miasta, którym obecnie jest Paweł Silbert.
Miasto jest członkiem Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Śląskiego Związku Gmin i Powiatów i Związku Miast Polskich.
Katolicyzm
Większość mieszkańców Jaworzna stanowią wierni Kościoła Rzymskokatolickiego.
Jaworzno niemal w całości należy do diecezji sosnowieckiej w obrębie archidiecezji częstochowskiej. Obszar Cezarówki Górnej i Koźmina podlega Parafii Chrystusa Króla w Balinie, natomiast Jeleń-Dąb, w którym znajduje się tylko kaplica dojazdowa, należy do parafii Przemienienia Pańskiego w Libiążu. Obie te parafie znajdują się w granicach archidiecezji krakowskiej, której w przeszłości podlegało całe Jaworzno.
Obszar Jaworzna należy do dwóch dekanatów diecezji sosnowieckiej oraz dwóch dekanatów archidiecezji krakowskiej.
Diecezja sosnowiecka:
jaworznicki św. Wojciecha BM,
jaworznicki NMP Nieustającej Pomocy.
Archidiecezja krakowska:
Dekanat Libiąż – Dąb,
Dekanat Chrzanów – Cezarówka Górna, Koźmin.
Parafia Świętych Wojciecha i Katarzyny w Jaworznie – Centrum
Parafia Najświętszej Maryi Panny Nieustającej Pomocy w Jaworznie Osiedlu Stałym
Parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Jaworznie Długoszynie
Parafia św. Jana Kantego w Jaworznie Niedzieliskach
Parafia św. Brata Alberta Chmielowskiego w Jaworznie Pieczyskach
Parafia św. Elżbiety Węgierskiej w Jaworznie Szczakowej
Parafia Najświętszej Maryi Panny Anielskiej w Jaworznie Dąbrowie Narodowej
Parafia św. Barbary w Jaworznie Podłężu
Parafia Miłosierdzia Bożego w Jaworznie Borach
Parafia Najświętszej Maryi Panny Nieustającej Pomocy w Jaworznie Ciężkowicach
Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Jaworznie Jeleniu
Parafia św. Karola Boromeusza w Jaworznie Starej Hucie
Parafia św. Józefa Rzemieślnika w Jaworznie Jeziorkach
Parafia Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Jaworznie Sobieskim
Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Jaworznie Byczynie
Świadkowie Jehowy
Na terenie miasta działają cztery zbory Świadków Jehowy, spotykające się w dwóch Salach Królestwa.
Protestantyzm
Działalność duszpasterską na terenie miasta prowadzą cztery kościoły protestanckie o charakterze ewangelicznym. Należą do nich:
Zbór Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Jaworznie
Wspólnota Kościołów Chrystusowych w RP
Kościół Wolnych Chrześcijan w RP
Kościół Zielonoświątkowy w RP
Inne
W przeszłości istniała w Jaworznie synagoga, która została zdewastowana przez hitlerowców w czasie II wojny światowej.
Honorowi obywatele miasta Jaworzna
2003 – Jan Paweł II
2008 – Adam Śmigielski
Patroni miasta
Matka Boska Nieustającej Pomocy
Osoby znane i urodzone w Jaworznie
Wojciech Brzeziński – aktor Teatru Ateneum
Andrzej Cwojdziński – dyrygent, kompozytor, pedagog muzyczny
Wincenty Drabik – scenograf, malarz; współpracował głównie z teatrami warszawskimi
Adam Jamróz – sędzia Trybunału Konstytucyjnego od 2003 r.
Andrzej Karweta – kontradmirał Marynarki Wojennej
Jan Pierzchała – prozaik, poeta, autor adaptacji scenicznych, dramaturg, tłumacz
Karol Pniak – pilot, Cyrku Skalskiego (PFT), ostatni dowódca 308 Dywizjonu Myśliwskiego „Krakowskiego” w Wielkiej Brytanii
Antoni Popiel – rzeźbiarz; profesor w Inst. Politechnicznym we Lwowie, twórca pomników: A. Mickiewicza we Lwowie, T. Kościuszki w Waszyngtonie
Paweł Sarna – poeta, krytyk literacki
Janusz Skulich – polski nadbrygadier i magister inżynier pożarnictwa
Mirosław Stadler – piłkarz i trener
Andrzej Stalmach – lekkoatleta, olimpijczyk
Zdzisław Stieber – językoznawca, slawista; profesor uniw. we Lwowie, Łodzi, Warszawie; czł. PAN, Bułgarskiej AN
Franciszek Szlachcic – minister spraw wewnętrznych w 1971 r.
Bogdan Tosza – reżyser teatralny, publicysta, eseista
Elżbieta Tosza – dziennikarka, publicystka, animator kultury
Barbara Trzetrzelewska – piosenkarka
Jan Urban – piłkarz i trener
Czesław Żelichowski – działacz samorządowy, senator
Miasta partnerskie
Karwina, Czechy
Szigethalom, Węgry
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Jaworzno
Jeśli prowadzisz firmę obsługującą klientów z miejscowości Jaworzno, możemy przygotować stronę odpowiadającą na ich najczęstsze pytania.
Modernizacja istniejącej witryny
Przy przebudowie porządkujemy menu, aktualizujemy prezentację oferty i planujemy przekierowania ze zmienianych adresów. Warto zacząć od podstron, z których klienci najczęściej przechodzą do kontaktu.