Kowary – informacje o miejscowości
Kowary (niem. Schmiedeberg) – miasto w województwie dolnośląskim, w powiecie jeleniogórskim, na pograniczu Karkonoszy, Rudaw Janowickich i Kotliny Jeleniogórskiej w Sudetach Zachodnich.
Historycznie leżące na Dolnym Śląsku. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.
Według danych GUS z 31 marca 2011 miasto liczyło 11 784 mieszkańców, 31 grudnia 2013 – 11 008, a 31 grudnia 2015 – 11287.
Położenie
Miasto Kowary leży w południowo-zachodniej części województwa dolnośląskiego, w powiecie jeleniogórskim, nad Jedlicą. Miasto o powierzchni 37,4 km² zamieszkuje ponad 11,5 tys. mieszkańców. Kowary położone są w południowo-wschodniej części Kotliny Jeleniogórskiej, północno-wschodniej części Karkonoszy oraz południowo-zachodnim skrawku Rudaw Janowickich. Obszar miasta w granicach administracyjnych (3739 ha powierzchni – 120. lokata w kraju) charakteryzuje się urozmaiconą rzeźbą terenu (420–1280 m n.p.m.), a przez to zróżnicowaniem warunków klimatycznych. Od południowego zachodu Kowary graniczą z Czechami. Granica biegnie od Przełęczy Okraj poprzez Kowarski Grzbiet do Skalnego Stołu.
Kowary położone są nad rzeką Jedlicą, wzdłuż której na przestrzeni ok. 5 km ciągnie się zwarta zabudowa. W środkowej jej części usytuowane jest centrum miasta, które jest jego najstarszą częścią. Znajdują się tu liczne placówki usługowo-handlowe, urząd miasta, kościół, ośrodek zdrowia i dwie szkoły podstawowe.
Do lat 90. XX wieku miasto było znaczącym ośrodkiem przemysłowym. Obecnie czynione są starania w kierunku zwiększenia roli turystyki. Nieprzerwanie, natomiast, miasto pełni funkcje ośrodka specjalistycznego lecznictwa uzdrowiskowego.
Według danych z roku 2002 Kowary mają powierzchnię 37,39 km², w tym:
użytki rolne: 22%
użytki leśne: 63%
Miasto stanowi 5,95% powierzchni powiatu.
Sąsiednie gminy: Kamienna Góra, Karpacz, Lubawka, Mysłakowice, Podgórzyn, Svoboda nad Úpou (Czechy)
Historia
Założenie i rozwój miasta Kowary związany jest głównie z wydobyciem rud żelaza oraz z kowalstwem. W 1148 waloński gwarek, Laurentius Angelus dokonał odkrycia – na zboczu góry Rudnik w Rudawach Janowickich stwierdził obecność rud żelaza. Niespełna 10 lat później, w 1158 książę Bolesław Kędzierzawy wydał rozporządzenie, które zapoczątkowało wydobycie rudy z owej góry. Wkrótce powstały kuźnie i hamernie, w wielu zakładach metalowych wytwarzano wyroby metalowe.
4 września 1513 król Czech i Węgier Władysław Jagiellończyk nadał prawa miejskie Kowarom. Miasto było znaczącym ośrodkiem produkcji broni palnej, zwłaszcza pod koniec XVI wieku. Król Zygmunt August zamówił u kowarskich rusznikarzy 200 luf do muszkietów dla swojego wojska.
Wiek XVII to dalszy intensywny rozwój Kowar, który jednak przerwała wojna trzydziestoletnia. Skutecznie zahamowała ona rozbudowę miasta, wyniszczyła ludność i samo miasto. Polecono zatopić kopalnie. Był to koniec okresu świetności kowarskiego górnictwa. W wyniku upadku przemysłu górniczego i metalurgicznego rozwinął się przemysł tkacki oraz hodowla zwierząt i roślin.
Na skutek wojen prusko-austriackich (wojny śląskie) Kowary wraz z całym Dolnym Śląskiem zostały przyłączone do Prus. Król Fryderyk II wykupił dobra kowarskie z rąk czeskiego rodu Czerninów. Wcześniej przez ponad 200 lat Kowarami władali Schaffgotschowie. Próby rozwoju kowarskiego górnictwa próbowano jeszcze podjąć w XVIII i XIX w., jednak bezskutecznie. Przez ponad 200 lat miasto utrzymywało się dzięki włókiennictwu, i to dzięki niemu większość mieszkańców miała pracę.
Lata po I wojnie światowej przyniosły niewielkie ożywienie gospodarcze. Ponownie otwarto kopalnie i rozpoczęto wydobywanie rud żelaza. W 1927 rozpoczęto wydobycie rudy uranu w trakcie eksploatacji rud żelaza. Po przerwie w eksploatacji w latach 1929–1935, spowodowanej światowym kryzysem, wznowiono pracę kopalni, a uran sprzedawano do 1939 zakładom badawczym w Oranienburgu oraz zakładom Stahlwerk Mark A.G. w Hamburgu. 1 kwietnia 1938 do Kowar włączono Miłków. Rozwój miasta przerwała II wojna światowa.
W 1945 miasto zostało włączone do Polski, a jego dotychczasowych mieszkańców wysiedlono do Niemiec. Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946.
Po 1945 wznowiono wydobycie rud uranu, jednak proces wydobywania owiany był tajemnicą i był on pilnie strzeżony. Oficjalnie była tu jedynie kopalnia rud żelaza. Bito również nowe sztolnie poszukiwawcze i wydobywcze oraz szyby. Uran wydobywano dla radzieckiej atomistyki głównie w latach 40. i 50. XX wieku. W latach 60. w Kowarach przerabiano rudy uranu z innych złóż w Polsce oraz z ubogiej rudy z hałd. Robotnicy pracujący przy wydobyciu tegoż surowca, jego sortowaniu i przeróbce nie posiadali odpowiednich zabezpieczeń do pracy w takich warunkach. Skutkowało to w późniejszym okresie licznymi zgonami pracowników owych zakładów.
W okresie powojennym w mieście rozwijał się przemysł wydobywczy (głównie Zakłady Przemysłowe R-1), maszynowy (Fabryka Maszyn Kowary) oraz włókienniczy (zakłady lniarskie, fabryka dywanów).
Demografia
Dane z 31 grudnia 2007:
Piramida wieku mieszkańców Kowar w 2014 roku.
Gospodarka
Przemysł w mieście do lat 90. XX wieku był zdominowany przez branże włókienniczą, budowlaną i drzewną. Reprezentantami tych branż były zakłady (obecnie zamknięte):
Fabryka Dywanów „Kowary” S.A.
Zakłady Przemysłu Lniarskiego „Orzeł” Oddział Bielnik w Kowarach (hale fabryczne zostały wyburzone)
Zakłady Produkcji Drewnianej Architektury Ogrodowej – „Stelmet” S.A. (Grupa Stelmet)
Fabryka Maszyn „Kowary” S.A.
W początkowym okresie PRL największym zakładem miasta były Zakłady Przemysłowe R-1.
Obecnie rozwój miasta ukierunkowuje się na oferowanie usług turystycznych. W ciągu ostatnich lat wielokrotnie rozważane były projekty utworzenia w rejonie miasta stacji sportów zimowych.
Drogi
Kowary leżą przy następujących szlakach:
366 Piechowice – Kowary
367 Jelenia Góra – Wałbrzych
drogi lokalne do Bukowca i Wojanowa.
Publiczny transport zbiorowy zapewnia PKS i prywatne firmy transportowe.
Kolej
Kowary miały pięć stacji i przystanków kolejowych: Kowary – ładownia, Kowary Ściegny, Kowary Zdrój, Kowary Średnie i Kowary Górne.
Wchodziły one w skład linii kolejowej nr 308 – linia ta łączyła stację Kamienna Góra ze stacją Jelenią Górą. Otwarcie pierwszego odcinka Jelenia Góra – Kowary miało miejsce 15.05.1882 (RGB). Następne przedłużenie odcinka do Kamiennej Góry nastąpiło w 05.06.1905 (KPEV).
Po II wojnie światowej linia przeszła na własność Polskich Kolei Państwowych PKP. W 1945 zdemontowano trakcję elektryczną w ramach reparacji dla Związku Radzieckiego.
Na początku marca 1986zamknięto dla ruchu pasażerskiego przebiegającą przez Kowary linię kolejową Kamienna Góra-Mysłakowice. 14 lat później zlikwidowano także ruch towarowy. Odcinek Mysłakowice-Kostrzyca-Kowary-Ogorzelec-Kamienna Góra został zamknięty.
Zabytki
Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty:
kościół parafialny pw. NMP z XV w., poł. XVI w., XVIII w.
plebania, ul. 1 Maja 58, z 1799 r.
kaplica wotywna pw. św. Anny z 1727 r.
kościół parafialny
ratusz, ul. 1 Maja 1a, klasycystyczny z 1789 r., przebudowany w XIX w./XX w.
altana – dawny „Pawilon Oficerski”, znajduje się przy ul. Borusiaka, k. XVIII w. w., zwany przez mieszkańców „Grzybkiem”, obecnie w rękach prywatnych, skrajnie zaniedbany przez właściciela
budynek mieszkalno-usługowy, ul. Jeleniogórska 10, z XIX w./XX w.
dworek, ul. Jeleniogórska 12, z XIX w.
zespół szpitalny, ul. Jeleniogórska 14, z 1907 r. budynek administracyjny budynek mieszkalny budynek mieszkalny „Szarotka” budynek szpitalny budynek warsztatowy i kotłownia budynek magazynowy budynek spacerowy, drewn. park
dom, ul. Jeleniogórska 30, z 4 ćw. XIX w.
budynek mieszkalno-usługowy, ul. Kowalska 2/2, z poł. XVIII w.-XX w.
dom, ul. Łomnicka 19, z 1788 r., XIX w.-XX w.
dom, ul. 1 Maja 7, z 1900 r.
młyn z piekarnią, ob. dom mieszkalny, ul. 1 Maja 11, z 1 poł. XVIII w., XIX w.
domy, ul. 1 Maja 6, 8, 9, 10, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23, 25 34, 35, 38, 44, 48, 54, 70, 77, 82, 96 z XVIII w. i XIX w.
domy, ul. 1 Maja 28, 40a, XVII, XIX w.
dom mieszkalno-usługowy, ul. 1 Maja 12/14, 50, 53 z XVIII w., XIX w.
oficyna, ul. 1 Maja 70a
willa, ob. szkoła, ul. 1 Maja 72, z poł. XIX w.
pałac, ul. Ogrodowa 21, z XVIII w.-XIX w.
dom, ul. Ogrodowa 30, z 1748 r.
dom, ul. Ogrodowa 49, z k. XVIII w.
dom, ul. Pocztowa 1, z XVIII w., XX w.
gospoda i hotel, ob. dom mieszkalny, ul. Pocztowa 5, z 4 ćw. XVIII w.
dom, ul. Pocztowa 12, z k. XIX w.
willa, ul. Sanatoryjna 1, z l. 1870 -90
dwa domy (połączone łącznikiem), ul. Sanatoryjna 9, 9a, z l. 1900-1904
dom, ul. Sanatoryjna 13, z l. 1910-1917,
zespół sanatorium „Bukowiec”, ul. Sanatoryjna 15, 27, z l. 1902-04, 1920 r. sanatorium „Wysoka Łąka” sanatorium „Bukowiec” park
willa, ul. Sanatoryjna 17, z 1902 r.
willa, ul. Sanatoryjna 19, z 1902 r.
szkoła podstawowa nr 1: budynek, ul. Staszica, z 1778 r., z XIX w./XX w. budynek, ul. Jagiellońska (d. ul. Waryńskiego), z 1794 r.
plebania ewangelicka, obecnie dom mieszkalny, ul. Waryńskiego 2, z 1753 r.
pałac, obecnie dom mieszkalny, ul. Waryńskiego 40, z drugiej poł. XVIII w., XIX w./XX w.
karczma, ob. dom mieszkalny, ul. Wiejska 1, mur.-drewn., z k. XIX w.
dom, ul. Wojska Polskiego 2, z k. XIX w.
wodociągowa wieża ciśnień (kolejowa), ul. Borusiaka, z 1905 r.
Kowary – Ciszyca
zespół pałacowy, ul. Jeleniogórska 38, z pocz. XIX w.: pałac park sztuczna grota
Kowary – Radociny
zespół pałacowy Radociny, zw. „Nowy Dwór”, ul. Zamkowa 1: pałac, z XVI w., przebudowany w 1861 r. – XIX w., 1913 r. park, z drugiej poł. XIX w.
inne zabytki:
stary układ zabudowy ciągnący się wzdłuż Jedlicy z kamieniczkami z XVI-XIX w.
kamienny most na Jedlicy z 1725 z figurą św. Jana Nepomucena
dawny renesansowy dworek z późniejszymi dobudówkami, była siedziba Nadleśnictwa Śnieżka w Kowarach
osiedle Górnicze w stylu socrealizmu – pierwsze osiedle w powojennej Polsce zbudowane na tzw. ziemiach odzyskanych
synagoga z XIX w., obecnie magazyn.
Atrakcje turystyczne
Kowarska Starówka
Park Miniatur Zabytków Dolnego Śląska w Kowarach
Podziemna Trasa Turystyczna „Sztolnie Kowary”
Dom Tradycji Miasta Kowary
Szlaki turystyczne w Karkonosze i Rudawy Janowickie
zespół sanatorium „Bukowiec” i „Wysoka Łąka”, ul. Sanatoryjna 15, 27, z lat 1902–1904, 1920 r., w budynku sanatorium „Wysoka Łąka” znajduje się Sala Tradycji poświęcona historii walki z gruźlicą i jej pionierom na tych terenach (http://bukowiec1.cba.pl).
Nowa podziemna trasa turystyczna „Kopalnia Podgórze”.
Szlaki turystyczne
– na przełęcz Kowarską
– na Skalny Stół
– na Skalnik
– przez Bukowiec do Karpnik
– przez Krzaczynę do Karpacza
Edukacja
Dawniej w Kowarach było 5 szkół podstawowych (nie istnieją już SP nr 2 w Kowarach Górnych, SP nr 4 przy obecnym ZSO oraz SP nr 5 na Wojkowie). Obecnie istnieją dwie szkoły podstawowe (Szkoła Podstawowa nr 1 w Kowarach oraz Szkoła Podstawowa nr 3 im. Józefa Gielniaka), gimnazjum, liceum ogólnokształcące i liceum dla dorosłych (Zespół Szkół Ogólnokształcących). Gimnazjum i Liceum im. Stanisława Lema.
Kultura
W Kowarach do 2002 r. istniało Kino „Orzeł”, które obecnie jest zamknięte. Główną instytucją kulturalną i animatorem życia kulturalnego miasta jest Miejski Ośrodek Kultury.
Religia
Chrześcijaństwo
Parafia Imienia Najświętszej Maryi Panny w Kowarach
Sport
W Kowarach działa Miejski Klub Sportowy Olimpia. Zrzesza on prawie 400 zawodników którzy uprawiają sport w różnych sekcjach (juniorzy, seniorzy i dzieci). Istnieją sekcje piłki nożnej, karate, piłki siatkowej, koszykówki. Ponadto istnieje sekcja paralotniarska i wędkarstwa, sekcja tenisa stołowego. Klub prowadzi dwie grupy: wyczynową oraz rekreacyjną. MKS Olimpia organizuje także wiele imprez sportowych jak np. 'Turniej piłki nożnej juniorów im. S. Żurowskiego’, Seminaria szkoleniowe 'Funakoshi Shotokan Karate’ czy 'Polsko-Czeskie mistrzostwa o puchar Karkonoszy w paralotniach’. Ponadto klub jest współorganizatorem „Dni Kowar” pod nazwą „Dni Sportu”, jak również organizuje „Majówkę”, „Jesień Kowarską” czy też inne imprezy sportowo-rozrywkowe na terenie miasta.
Współpraca zagraniczna
Miasta partnerskie
Jaegerspris Frederikssund
Kamień Pomorski
Schönau-Berzdorf auf dem Eigen
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Kowary
Jeśli prowadzisz firmę obsługującą klientów z miejscowości Kowary, możemy przygotować stronę odpowiadającą na ich najczęstsze pytania.
Modernizacja istniejącej witryny
Przy przebudowie porządkujemy menu, aktualizujemy prezentację oferty i planujemy przekierowania ze zmienianych adresów. Warto zacząć od podstron, z których klienci najczęściej przechodzą do kontaktu.
Wizytówka internetowa dla lokalnej firmy
Na stronie można zebrać godziny pracy, obszar obsługi i odpowiedzi na pytania, które klienci najczęściej zadają przed kontaktem. Projekt układu uwzględnia wygodne korzystanie z witryny na telefonie.