Książ Wielki – informacje o miejscowości
Książ Wielki (łac. Xiąz) – dawne miasto, obecnie wieś gminna w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie miechowskim, w gminie Książ Wielki,
Miejscowość jest siedzibą gminy Książ Wielki, położona nad Nidzicą, około 7 km na północny wschód od Miechowa, przy DK7.
W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie kieleckim.
Historia
Pierwotnie była to osada książęca, wzmiankowana już w 1120 przez kronikarza w klasztorze cystersów w Jędrzejowie.
W końcu XIV wieku był własnością Spytka z Melsztyna. W 1385 (inne źródła podają lata 1333–1370) Książ Wielki otrzymał prawa miejskie (lokacja królowej Jadwigi na prawie magdeburskim). Od tego czasu był także siedzibą szkółki parafialnej, wzmiankowanej w dokumentach magistratu. Jako siedziba powiatu, pod koniec XIV w. stał się także miejscem, w którym orzekał sąd ziemski (przetrwał do II poł. XVIII w.).
W 1521 Książ Wielki i 7 wsi Marcin Kamieniecki sprzedał Janowi Tęczyńskiemu za 5500 florenów. Od XIV-XVIII wieku odbywały się tu roki sądowe ziemskie. W XV i XVI wieku odbywały się jarmarki słynne na całe ówczesne województwo krakowskie. W latach 1558–1562 Książ Wielki był własnością Jana Bonera, pod jego opieką powstał tu ważny ośrodek kalwinów, odbyły się tu synody w latach 1558, 1560 i 1562. Potem powstał zbór ariański. Kolejnym właścicielem Książa był Stanisław Barzi, usunął on różnowierców. W 1582 miasto przeszło na własność Myszkowskich. W 1595 roku miasto położone w powiecie ksiąskim województwa krakowskiego była własnością starosty chęcińskiego Piotra Myszkowskiego. Od 1727 należało do rodu Wielopolskich, m.in. miasto i pałac były własnością Aleksandra Wielopolskiego. Do 1795 Książ Wielki był siedzibą powiatu, obejmował on wówczas takie miasta jak: Miechów, Wolbrom, Żarnowiec i Jędrzejów. Status miasta powiatowego utracił Książ po ostatnim rozbiorze Polski. Po III rozbiorze w 1795 Książ Wielki znalazł się w zaborze austriackim. Od 1809 był w Księstwie Warszawskim, a od 1815 po kongresie wiedeńskim, został włączony do Królestwa Kongresowego. W odwecie za udział mieszkańców w powstaniu styczniowym, Książ Wielki w 1875 utracił prawa miejskie.
Na początku XX w. mieszkało tu 2,6 tys. osób (w tym 60% Żydów). W 1910 r. utworzono Bank Spółdzielczy, aktywną działalność prowadziło kółko rolnicze (biblioteka, odczyty). Po I wojnie światowej Książ znalazł się w granicach województwa kieleckiego (powiat miechowski).
W czasie okupacji niemieckiej do 1942 na terenie Książa znajdowało się getto otwarte. Do tego czasu Żydzi stanowili około połowę mieszkańców Książa (478 na 910 mieszkańców w 1860 według „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”). W dniach 1–2 sierpnia 1944 Gestapo i niemiecka policja dokonali pacyfikacji wsi mordując 12 osób oraz paląc wieś liczącą ok. 100 zabudowań. Akcja pacyfikacyjna była odwetem za działalność partyzantów w regionie.
Po II wojnie światowej Książ Wielki zmieniał kilkukrotnie przynależność administracyjną: do roku 1950 i w latach 1975–1998 pozostawał w granicach województwa kieleckiego, 1950–1975 – krakowskiego, a od 1999 r. – małopolskiego (powiat miechowski).
Zabytki
Kościół parafialny pod wezwaniem św. Wojciecha z XIV wieku,
Poaugustiański Kościół św. Ducha z 1381 r. fundacji Spytka z Melsztyna,
Renesansowy pałac Mirów – wzniesiony dla bp. P. Myszkowskiego. Architektem pałacu był Santi Gucci, budowa trwała od 1585 do 1595, zniszczony w czasie Powstania Kościuszkowskiego, neogotycka nadbudowa pochodzi z lat 1841–1846, jej autorem był F. A. Stüler.
Synagoga z 1846, obecnie w stanie ruiny.
Według rejestru zabytków NID na listę zabytków wpisane są obiekty:
zespół kościoła parafialnego pw. św. Wojciecha, nr rej.: 90 z 15.01.1969 oraz 972 z 21.03.1978: kościół, XV w., pocz. XVII w. drewniana dzwonnica z 1735 wraz z dzwonami: św. Wojciech, Maryja Królowa Polski, Millenium. Wszystkie z 1965 r. cmentarz przykościelny z kapliczką ogrodzenie z bramką
zespół klasztorny augustianów z XIV-XVIII w., nr rej.: 110 z 8.02.1969 oraz 971 z 21.03.1978: kościół pw. Świętego Ducha z ok. 1381, XVI-XIX klasztor, dawniej oo. Augustianów obecnie ss. Pasjonistek cmentarz przykościelny ogrodzenie murowana dzwonnica z XIX wieku. Obecnie nie ma na niej żadnych dzwonów.
zespół pałacowy z XVI w., nr rej.: 115/3/57 z 24.01.1957 oraz 979 z 3.07.1978: pałac 2 pawilony. Pierwszy od strony południowej – dawna biblioteka. Drugi od strony północnej – kaplica pałacowa pw. Św. Zofi i Św.Piotra Apostoła. ogród z murami oporowymi park krajobrazowy
Kalendarium
1120 – pierwsza wzmianka o Książu Wielkim, zapisana w klasztorze Cystersów w Jędrzejowie.
1234 – właścicielem Książa Wielkiego jest wojewoda krakowski Stefan, herbu Topór.
1380 – kasztelan krakowski Spytko z Melsztyna funduje kościół św. Ducha.
1400 – Książ Wielki stał się miastem powiatowym.
1441 – po poślubieniu Jadwigi Spytkówny, właścicielem miasta zostaje Andrzej Tęczyński.
1541 – Katarzyna z Tęczyńskich wychodzi za Jana Bonera, wojewodę krakowskiego, wnosząc mu miasto w wianie.
1556 – synod protestancki w Książu Wielkim z udziałem Jana Łaskiego i Mikołaja Reja.
1562 – wdowa Katarzyna Boner poślubia następcę zmarłego męża – wojewodę krakowskiego Stanisława Barzi i ten obejmuje w posiadanie Książ Wielki.
1582 – miasto odkupuje biskup krakowski Piotr Myszkowski.
1595 – ukończono budowę pałacu na Mirowie.
1601 – Piotr Myszkowski bratanek biskupa, ustanawia ordynację na „Mirowie”, zwaną ksiąską.
1646 – Cud w kościele św. Wojciecha – Matka Boska na obrazie „zapłakała krwawymi łzami”.
1706 – na prymasa Polski wybrano proboszcza Książa Wielkiego – Stanisława Szembeka.
1727 – Franciszka z Myszkowskich poślubia Franciszka Wielopolskiego, który obejmuje dobra ksiąskie. I tak, po raz czwarty, miasto zostaje wniesione w wianie.
1748 – prymasem Polski powołano kolejnego proboszcza Książa Wielkiego – Adama Ignacego Komorowskiego.
1776 – proboszcz Adam Brachman zbudował nową szkołę parafialną, która jako jedyna w tym czasie, podlegała Akademii Krakowskiej.
1862 – margrabia Aleksander Wielopolski obejmuje stanowisko naczelnika rządu cywilnego Królestwa Polskiego.
1870 – Książ Wielki traci prawa miejskie.
1914 – 7 sierpnia wkracza I Brygada Legionów, maszerująca z Krakowa do Kielc.
1918 – 2 listopada rozbrojono posterunek żandarmerii austriackiej.
1939 – 6 września wkraczają oddziały niemieckie.
1944 – poważne wystąpienia zbrojne oddziałów Armii Krajowej.
1945 – 14 stycznia Armia czerwona wyzwala Książ Wielki spod okupacji.
1949 – założenie Liceum Ogólnokształcącego (w pałacu na Mirowie).
1974 – powołanie Technikum Rolniczego.
1977 – utworzenie Zespołu Szkół Rolniczych.
2003 – założenie Klubu Sportowego „Jastrzębiec”.
Sport
W 2003 powstał klub sportowy – SKS Jastrzębiec Książ Wielki (SKS – Strażacki Klub Sportowy).
Obecnie I drużyna uczestniczy w rozgrywkach B klasy małopolskiego ZPN. II drużyna uczestniczy w rozgrywkach klasy C.
Osoby związane z Książem Wielkim
Aleksandra Dobrowolska (1906-1989) – polska działaczka społeczna, kustosz, organizatorka muzeów
Eugeniusz Madejski (1908–1986) – doktor historii, założyciel i dyrektor Liceum Ogólnokształcącego w Książu Wielkim. Zasłużony badacz historii tej ziemi.
Julian Malinowski (1908–1971) – dowódca oddziałów Armii Krajowej. Organizator i uczestnik wielu akcji zbrojnych, odznaczony m.in. Virtuti Militari. Jest patronem Szkoły Podstawowej w Książu Wielkim.
Stefan Żechowski (1912–1984) – malarz i rysownik. Zasłynął zwłaszcza stworzonym w 1937 roku, cyklem ilustracji do powieści „Motory” Emila Zegadłowicza. Imię tego artysty nosi Gimnazjum w Książu Wielkim, natomiast w Miechowie odtworzono jego pracownię urządzając w niej ekspozycję prac.
Struktury wyznaniowe
Parafia św. Wojciecha Biskupa i Męczennika w Książu Wielkim
Sala Królestwa Świadków Jehowy
Kościół św. Ducha w Książu Wielkim
Cmentarz żydowski w Książu Wielkim
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Książ Wielki
Chcesz przedstawić ofertę klientom z miejscowości Książ Wielki? Pomagamy uporządkować treść i zaprojektować ścieżkę od zapoznania się z usługą do kontaktu.
Strona firmowa z czytelną ofertą
Porządkujemy usługi w osobnych podstronach, opisujemy zakres prac i umieszczamy dane kontaktowe tam, gdzie klient ich szuka. Formularz zapytania może zbierać informacje potrzebne do przygotowania wyceny.