Pisz – informacje o miejscowości
Pisz (dawniej Jańsbork albo Jansbork, niem. Johannisburg, prus. Pīsis) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pisz, położone w południowo-wschodniej części Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, nad jeziorem Roś i nad wypływającą z niego rzeką Pisą. Miasto otacza Puszcza Piska. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. suwalskiego.
Według danych z 31 grudnia 2010 miasto miało 19 439 mieszkańców.
Według danych z 1 stycznia 2011 powierzchnia miasta wynosiła 10,08 km².
Gmina Pisz jest największą obszarowo gminą w Polsce – 634 km². Około 2/3 jeziora Śniardwy leży w jej granicach.
Demografia
Liczba mieszkańców w latach
Piramida wieku mieszkańców Pisza w 2014 roku .
Historia
ok. 160 – informacja o Galindach w pracy geografa z Aleksandrii Klaudiusza Ptolemeusza
1254 – Papież Innocenty IV nadał Galindię we władanie książętom mazowieckim
1255 – Książę kujawski Kazimierz zrzekł się Galindii na rzecz Zakonu krzyżackiego
1343 – częściowe wytyczenie granicy z Mazowszem
1344/1345 – wzniesienie zamku obronnego na prawym brzegu rzeki Pisy,
1361 – oblężenie i spalenie zamku przez księcia litewskiego Kiejstuta,
1366 – ponowny szturm i zburzenie zamku przez Litwinów,
1367 – Komtur bałgijski Ulryk Fricke nadał prawa bartne osadzie przy zamku Johannisburg
1379 – Ziemię Piską odwiedził Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego Winrich von Kniprode
1422 – początek planowego osadnictwa na terenie powiatu piskiego; Pisz powstał jako osada bartnicza, funkcjonująca jako wieś zagrodnicza, zasiedlona wolnymi pruskimi, posiadającymi prawo bartnictwa, rybołówstwa i myślistwa. Na początku XV w. (1424) pojawiła się w dokumentach wzmianka o sołtysie, co wskazywałoby na funkcjonująca już wieś. Wspomniany sołtys wymieniany jest także jako starosta bartny w 1450 r. Prawdopodobnie w tym czasie w pobliżu zamku funkcjonowały już karczmy i kramy rzemieślnicze.
1449 – Potwierdzone istnienie kościoła i szkoły, budowa mostu zwodzonego na Pisie,
1451 – pobyt w Piszu wielkiego mistrza Ludwika von Erlichshausena; nieudana próba lokacji miasta. Przywilej lokacyjny nadawał 200 łanów na prawie chełmińskim, a sołtysem i zasadźca jednocześnie był niejaki Wawrzyniec Allwun i otrzymał 30 łanów i trzy parcele w mieście. Na utrzymanie plebana wyznaczono 10 łanów. Mieszkańcy lokowanego miasta otrzymali 110 łanów wolnych od obciążeń oraz 50 łanów czynszowych, dla których wyznaczono 10 lat wolnizny. Wojna trzynastoletnia uniemożliwiła zasiedlenie miasta i nadanej ziemi.
1455 – powstanie chłopskie podczas wojny trzynastoletniej, zajęcie zamku piskiego przez powstańców
1466 – Pisz zostaje lennem Korony Królestwa Polskiego
1519-1521 – ostatnia wojna polsko-krzyżacka; zajęcie zamku przez oddział polski pod dowództwem Jerzego Talfusa,
1525 – Sekularyzacja Zakonu Krzyżackiego; początki luteranizmu na Mazurach,
1639 – pobyt w Piszu króla polskiego Władysława IV,
1645 – Pisz otrzymał prawa miejskie nadane przez elektora Fryderyka Wilhelma,
1656-57 – częściowe zniszczenie ziemi piskiej przez Tatarów w okresie potopu szwedzkiego,
1658 – osiedlenie arian (braci polskich) na Ziemi Piskiej,
1665 – synod ariański w Kotle,
1694 – pożar Pisza,
1697-98 – rozbudowa zamku
1698 – konferencja na zamku piskim króla Augusta II i elektora brandenburskiego Fryderyka I Hohenzollerna. Podczas "wielkich łowów" towarzyszących wizycie padły ostatnie żubry w Puszczy Piskiej,
1709-11 – epidemia dżumy (w Piszu zostało przy życiu 14 mieszkańców),
1709 i 1734 – pobyt w Piszu króla Stanisława Leszczyńskiego,
1794 – działania wojenne związane z powstaniem kościuszkowskim,
1798 – rozpoczęto prace przy uspławnianiu rzeki Pisy
1803 – rozwiązanie zboru ariańskiego w Kosinowie,
1805 – powstanie zakładu hutniczego przerobu rudy darniowej w Wądołku (działał do 1889),
1806-13 – przemarsze wojsk francuskich i rosyjskich w epoce napoleońskiej,
1809-1814 – okres wojen napoleońskich (ograbienie miasta i okolic),
1813 – pobyt w Piszu cara Aleksandra I,
1814 – uruchomienie żeglugi z Pisza do Rynu i Gdańska,
1818 – Pisz został siedzibą powiatu,
1830 – organizowanie się ochotniczych oddziałów wojskowych na terenie ziemi piskiej wspierających powstanie listopadowe w Polsce,
1843 – odbudowa zniszczonego kościoła w Piszu,
1856 – powstanie w Piszu straży pożarnej,
1863 – udział mieszkańców ziemi piskiej w powstaniu styczniowym,
1884-1885 – połączenie kolejowe Pisza z Olsztynem i Ełkiem,
1890 – powiat piski zamieszkiwało 48 747 osób, w tym 37 000 Polaków, co stanowiło 76% populacji
1900 – budowa ratusza,
1901 – w parafii piskiej mieszkało 5000 Polaków i 3800 Niemców,
1903 – oddanie do użytku cegielni silikatowej,
1905 – budowa linii kolejowej Pisz – Orzysz,
1907 – założenie wodociągu i gazowni,
1908 – otwarcie szpitala powiatowego; budowa linii kolejowej Pisz – Dłutowo,
1910 – w powiecie piskim 33.344 osoby zadeklarowały jako ojczysty język polski, zaś 16 379 osób – język niemiecki,
1913 – powstanie rzeźni miejskiej,
1914 i 1915 – dwukrotna okupacja Pisza przez Rosjan podczas I wojny światowej,
1920 – plebiscyt na Warmii, Mazurach i Powiślu; w powiecie piskim za Niemcami pada 33.817 głosów, za Polską – jedynie 14
1925 – zbudowanie podstacji elektrowni,
1933 – przeprowadzenie generalnego remontu kościoła pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela,
24/25 I 1945 – zajęcie Pisza przez żołnierzy Armii Czerwonej z 307 dywizji piechoty dowodzonej przez generała majora B. Dołmatowa; zniszczenie zabudowy miasta w niemal 70%
1945 – przyłączenie miasta do Polski, wysiedlenie ludności uznanej za niepolską
1945 przeniesienie siedziby starostwa z Białej Piskiej do Pisza, otwarcie szkoły podstawowej, uruchomienie elektrowni i poczty, powołanie Urzędu Ziemskiego, powołanie spisu powszechnego (w powiecie mieszkało 700 osób), powstał PSS "Osadnik w Piszu",
1946 powołano Powiatową Radę Narodową, administracyjnie zatwierdzono nazwę Pisz,
1948 – uruchomiono Piskie Zakłady Przemysłu Sklejek,
1960 – oddano do użytku budynek Domu Kultury w Piszu,
1969 – powstało Muzeum Ziemi Piskiej,
1975 – na skutek reformy administracyjnej w Polsce powiat Pisz został zlikwidowany,
1987 – w Turnieju Miast Pisz przegrał ze Słubicami,
1989 – pierwsze demokratyczne wybory do samorządu gminnego. Burmistrzem Pisza zostaje Andrzej Wróblewski. W następnych latach (do 2002) urząd ten piastuje Janusz Puchalski,
1995 – ukazał się pierwszy numer nowej edycji czasopisma popularno – naukowego "Znad Pisy",
1998 – podpisanie porozumienia o partnerstwie między Piszem a powiatem Schleswig-Flensburg;
1999 – po reformie administracyjnej ponowne powołanie starostwa powiatowego. Starostą zostaje Marek Konopka,
2000 – Radosław Sobczak z Pisza zakwalifikował się jako jedyny Polak do finału Konkursu Chopinowskiego,
2002 – 4 lipca nad Puszczą Piską przechodzi największy w historii huragan. W samym tylko Nadleśnictwie Pisz w ciągu 15 minut uszkodzonych zostaje 12 tys. ha lasów,
2004 – uruchomienie ekologicznej ciepłowni dla miasta Pisz. Jest to największa tego rodzaju ciepłownia w Polsce, która wykorzystuje tylko odnawialne źródła energii – biomasę. Inwestycja współfinansowana przez EkoFundusz.
2009 – 26 czerwca nastąpiło otwarcie nowego mostu nad Pisą.
Zabytki
Kościół św. Jana Chrzciciela – zabytkowy kościół, którego najstarszy element, wieża, pochodzi z 1694. Ściany z ryglówki wzniesione w 1737. Wieża murowana i otynkowana; składa się z trzech kondygnacji z otworem wejściowym na osi, zamykającym się półkoliście. Dach wieży, namiotowy, przechodzi w latarnię ośmioboczną. Na niej znajduje się zegar, a od 1739 krzyż. Hełm wieży pochodzi z czasów późniejszych. Sam kościół, wzniesiony w ostatnich latach XVII wieku, został przebudowany w 1843. We wnętrzu kościoła zachował się ołtarz główny z okresu późnego renesansu, odnowiony w 1696 oraz barokowa ambona pochodząca z 1701. Z XVII wieku pochodzą: krucyfiks drewniany, polichromowany, polichromowany pelikan oraz chrzcielnica
Ratusz – neogotycki ratusz z 1900 wzniesiony za pieniądze pochodzące z kontrybucji po wygranej wojnie z Francją w 1871. Mieszczą się w nim między innymi Muzeum Ziemi Piskiej, Starostwo Powiatowe i Urząd Stanu Cywilnego
Zespół ośmiu niemieckich schronów wojskowych wybudowanych w latach 1939-1944, w tym jedyny w Polsce schron bierny typu Regelbau 502 – główny schron zespołu, odnowiony, zawierający ekspozycję militarno-historyczną. Ponadto na kompleks składają się także odnowiony schron bojowy CKM i działa przeciwpancernego oraz sześć nieodnowionych schronów – bojowych i biernych. Kompleks tworzy trasę historyczną "Piska Pozycja Ryglowa" i jest dostępny do bezpłatnego zwiedzania
Pozostałości zamku – fragmenty muru oraz fundamenty byłego zamku krzyżackiego przy ul. Gizewiusza
Miejska zabudowa mieszkalna: Trzy domy w stylu barokowym: parterowy przy ul. Rybackiej 8 oraz piętrowe przy ul. Lipowej 5 i 22 (stara numeracja). Dom przy ul. Rybackiej pochodzi z XVIII wieku, a domy przy ul. Lipowej z XIX wieku. Wszystkie są murowane, otynkowane, założone na planie prostokąta, dwudzielne Domy przy ul. Rybackiej oznaczone numerami: 9, 12, 13, 15, 16, 17, 18 i 30 pochodzące z I. połowy XIX wieku. Wszystkie są parterowe, murowane, tynkowane, założone na planie prostokąta Przy placu Daszyńskiego, z bogatej niegdyś secesyjnej zabudowy miasta pozostały jedynie dwa zabytkowe budynki (nr 8 i 14).
Baszta – neogotycki budynek dawnej słodowni nieistniejącego już browaruz końca XIX wieku. Mieści się na zapleczu ratusza
Wieża ciśnień – nieczynna komunalna wieża ciśnień z 1907
Kamienna Baba – pamiątka pozostawiona przez Prusów, odnaleziona w pobliskich Wejsunach w 1872. Obelisk z różowawego głazu (140 cm wys.), z niewyraźnie zarysowaną twarzą, przedstawia prawdopodobnie jakiegoś staropruskiego boga
Wspólnoty wyznaniowe
Na terenie miasta działają następujące kościoły i związki wyznaniowe:
Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP Parafia Ewangelicko-Augsburska
Kościół rzymskokatolicki Parafia św. Jana Chrzciciela Parafia Matki Miłosierdzia Ostrobramskiej Parafia św. Józefa Oblubieńca Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa
Kościół Zielonoświątkowy Zbór w Piszu
Świadkowie Jehowy Sala Królestwa (ul. Warszawska 46).
Sport
Klub piłkarski Mazur Pisz. Aktualnie występuje w klasie okręgowej, w I grupie warmińsko-mazurskiej.
Pełna nazwa: klub sportowy Mazur Pisz
Rok założenia: 1951
Barwy: zielono-niebiesko-czerwone
Stadion: stadion miejski w Piszu
pojemność: 2000 wymiary boiska: 103 m x 67 m
Klub koszykarski TSK Roś.
Pełna nazwa : TSK Roś Pisz
Rok założenia : 1996
*Barwy : pomarańczowy
Sekcja MMA i brazylijskiego Jiu-Jitsu – ALLIANCE TEAM
Pełna nazwa: ALLIANCE TEAM PISZ
Rok założenia: 2012
Barwy: żółto-czarne
Osiągnięcia: II miejsce w kat.-76kg i III miejsce w kat.-65kg na V Mistrzostwach Polski Mazowsza ADCC – 15.06.2013r
Współpraca międzynarodowa
Miasta i gminy partnerskie:
Niemcy Schleswig-Flensburg
Estonia Mustvee
Transport
Ok. 18 km na północny wschód od miasta znajduje się prywatne lądowisko Pisz-Rostki.
Urodzeni w Piszu
Jerzy Krzysztof Pisański (XVIII w.), uczony, autor pierwszej historii Prus
Gustaw Gizewiusz (XIX w.), działacz mazurski, autor głośnej pracy "Polska kwestia językowa w Prusach", współredaktor dwóch gazet wychodzących w języku polskim na Mazurach
Marek Szczech – były piłkarz, reprezentant Polski, zmarł w 2003
Zbigniew Włodkowski (ur. 30 kwietnia 1961 w Piszu) – polski polityk (PSL), nauczyciel i samorządowiec, poseł na Sejm V kadencji, od 28 listopada 2007 podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej.
Iga Grzywacka – polska aktorka teatralno-musicalowa i wokalistka, a także I Wicemiss Podlasia 2011 oraz półfinalistka Miss Polski 2011.
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Pisz
Chcesz przedstawić ofertę klientom z miejscowości Pisz? Pomagamy uporządkować treść i zaprojektować ścieżkę od zapoznania się z usługą do kontaktu.
Wizytówka internetowa dla lokalnej firmy
Na stronie można zebrać godziny pracy, obszar obsługi i odpowiedzi na pytania, które klienci najczęściej zadają przed kontaktem. Projekt układu uwzględnia wygodne korzystanie z witryny na telefonie.
Strona z ofertą dla klientów biznesowych
Przygotowujemy podstrony opisujące usługi, proces współpracy i przykładowe realizacje. Formularz pozwala wskazać zakres projektu i zostawić dane do kontaktu w sprawie wyceny.