Prabuty – informacje o miejscowości
Prabuty (niem. Riesenburg) – miasto w północnej Polsce, we wschodniej części województwa pomorskiego w powiecie kwidzyńskim, nad jeziorem Liwieniec. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Prabuty. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. elbląskiego. Prabuty leżą na terenie historycznej Pomezanii, a także wchodzą w skład makroregionu Pojezierza Iławskiego.
Według danych z 31 grudnia 2015 r. miasto miało 8761 mieszkańców.
Rozwinął się tu przemysł drzewny, materiałów budowlanych oraz elektromaszynowy. Prabuty są także stacją węzłową położoną przy trasie Warszawa – Gdynia.
Historia
1233–1283 – podbój terenów Prus przez Krzyżaków,
1236 – Krzyżacy niszczą pruski gród Reizija, nad jeziorem Liwieniec; wzniesienie drewnianego zamku
1250 – utworzenie biskupstwa pomezańskiego,
1255 – Prabuty wraz z okolicznymi terenami przechodzą pod władzę świecką biskupa pomezańskiego,
1249-1525 – Prabuty pod rządami biskupów pomezańskich,
1267-1277 – budowa zamku murowanego,
1285 – przy zamku rozwija się osada, która otrzymuje po tym roku prawa miejskie,
1310-1330 – budowa katedry,
1330 – lokacja miasta na prawie chełmińskim,
1375 – pożar trawi połowę miasta,
1330 – budowa ratusza,
1342-1345 – budowa synagogi (działa do 1853),
1378 – 1402 – budowa kaplicy zamkowej pw. Najświętszej Marii Panny,
1381 – w drodze do Rzymu zatrzymuje się w Prabutach litewski książę Świdrygiełło,
1450 – przystąpienie miasta do Związku Pruskiego,
1404 – założenie szkoły zamkowej, później miejskiej,
1414 – w Prabutach przebywa król Władysław Jagiełło,
1451 – biskup pomezański Caspar wygania z Prabut zwolenników antykrzyżackiego Związku Pruskiego,
1458 – w czasie wojny trzynastoletniej w Prabutach zawarty zostaje rozejm polsko-krzyżacki,
1466 – na mocy pokoju toruńskiego Prabuty nadal we władaniu biskupów pomezańskich,
1501-1525 – stolica Pomezanii
1525 – diecezja pomezańska przestaje istnieć,
1628 – w zamku prabuckim rezydują polscy delegaci na pertraktacje ze Szwedami,
1726-1753 – instalacja wodociągów,
1722 – pożar miasta,
1807 – wojska Napoleona Bonapartego w Prabutach,
1876 – połączenie kolejowe z Malborkiem i Iławą,
1897 – w Prabutach stacjonują wojska francuskie. We wnętrzu katedry urządzają magazyn i lazaret,
1899 – połączenie kolejowe z Jabłonowem Pomorskim,
1922 – budowa fontanny na miejscu ratusza spalonego w 1868,
1939 – oficerski obóz przejściowy w Prabutach, 4 października 1939 mjr Henryk Sucharski wraz z pozostałymi oficerami z Westerplatte zostali skierowani do tego obozu,
1945 – zniszczenie ok. 60% miasta przez wojska sowieckie; w 1946 miejscowość została włączona do nowo powstałego województwa olsztyńskiego na terenie powojennej Polski pod nazwą Prabuty; wysiedlenie niemieckich mieszkańców miasta,
1947 – uruchomienie wodociągów
1956 – budowa linii przesyłowej gazu,
ok. 1975 – w Prabutach powstają nowe zakłady przemysłowe i spółdzielnie m.in.: ZHO Hydroster, Spółdzielnia Inwalidów "Świt", Spółdzielnia Odzieżowa "Delta", Spółdzielnia Pracy "Tęcza", Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska", Zakłady obsługujące rolnictwo, PGR-y, funkcjonuje też duży kompleks szpitalny, budowane są nowe dzielnice i osiedla mieszkaniowe.
1980–1982 – odbudowa katedry przez ks. Jana Oleksego,
1983 – ustanowienie w Prabutach Pomezańskiej Kapituły Kolegiackiej.
Nazewnictwo Prabut
Niemiecka nazwa Riesenburg pochodzi z połączenia pruskiej nazwy włości Resja/Rezja z członem Burg – "gród". Etymologia ludowa wywodzi zaś nazwę miasta od niemieckiego słowa: Riese – "olbrzym" i wyjaśnia określenie Riesenburg jako miasto, gród olbrzyma (stąd też olbrzym z maczugą umieszczony w herbie miasta).
Źródła podają następujące nazwy miejscowości: Resin, Resia (1250), plebano de Resya (1286), Rysen (1326), Resitten (1411), Prabuth, Prabuti, Preybuth, Prabutas, Preibutas, Zabrzesno.
Krzyżacy przyjęli tę nazwę dodając drugi człon, burg: Resemburg (1265), Rysenburg (1233), castro Resinburg (1326), civitas Resinburg (1330), Risenburgk (1342), co oznacza „zamek (gród) ziemi Resia”, Resenburg (1454, 1466), Preybutten lub Prebutyn (1258).
Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946.
Demografia
Piramida wieku mieszkańców Prabut w 2014 roku.
Zabytki
gotycka konkatedra św. Wojciecha z przełomu XIV i XV wieku (później przebudowywana), spalona w 1945 przez Sowietów, pozostawała w stanie ruiny, odbudowana w latach 1980-1983;
kwadratowy rynek (ul. Rynek, ul.Kraszewskiego, ul. Bolesława Prusa, ul. Reja);
gotycki kościół, tzw. "polski" z XIV w.;
gotycka Brama Kwidzyńska (XIV wiek);
pozostałości murów miejskich z XIV wieku;
neogotycki kościół św. Andrzeja z 1878 r.;
fontanna Rolanda – zbudowana w roku 1900 przez Franza Schwechtena pierwotnie w centrum Berlina, przeniesiona do Prabut w roku 1929; zdobioną przez lwy fontannę wieńczy rzeźba rycerza Rolanda, przywrócona na swoje miejsce w 2011 r.;
fundamenty gotyckiego zamku biskupiego z lat 1267-1277. Na wzniesieniu ruin stoi makieta ukazująca rekonstrukcję zamku, konkatedry kapituły pomezańskiej, bram miejskich oraz ratusz miejski i rekonstrukcje rynku;
zabytkowe wodociągi miejskie z 1728-1732;
plebania z 1910 roku;
neogotycka poczta z lat 1893-1896;
domy mieszkalne: ulice Długa, Zamkowa, Kopernika, Warszawska, Wojska Polskiego, Władysława Jagiełły, Ogrodowa, Barczewskiego, Daszyńskiego;
budynki użyteczności publicznej;
obiekty gospodarcze z XVIII, XIX i I poł. XX wieku;
park miejski (mauzoleum, pomnik Heinricha Wiebe);
ławka zakochanych (ul. Grunwaldzka);
szpital specjalistyczny (ul. Kuracyjna);
dworzec PKP (ul. Daszyńskiego);
cukrownia (ul. Daszyńskiego);
urząd miejski;
kaplica (ul. Polna);
pozostałości gimnazjum (ul. Polna);
figurka Marii Panny (ul. Warszawska);
kaplica (ul. Kuracyjna);
remiza OSP (ul. Reymonta);
fundamenty murów obronnych (ul. Malborska);
willa Karola (ul. Obrońców Westerplatte);
zachowane piwnice i korytarze na terenie "Starego Miasta".
Zabytki nieistniejące
gimnazjum realne (ul. Polna)
bramy miejskie
obóz przejściowy – "Zatorze"
budynki mieszkalne – "Stare Miasto"
plac Wrangla
pomnik Webera
cmentarz żydowski (ul. Władysława Jagiełły)
jezioro Młyńskie
ratusz miejski
hotel "Niemiecki dom"
schronisko młodzieżowe
pomnik pamięci pomordowanych na Kresach Wschodnich Rzeczypospolitej przy ul. Kwidzyńskiej
pomnik doktora Krauze przy ul. Grunwaldzkiej
figurka Marii Panny przy ul. Warszawskiej
tablica poświęcona doktorowi Krauze przy ul. Kuracyjnej
pomnik założyciela parku miejskiego w parku miejskim
Transport
Połączenia drogowe
521 Kwidzyn – Prabuty – Susz – Iława
522 Sztum – Mikołajki Pomorskie – Prabuty – Kisielice
520 Prabuty – Kamieniec
Transport kolejowy
Trasa kolejowa Warszawa – Gdynia
Trasa kolejowa Prabuty – Kwidzyn
Trasy rowerowe
Szlak Czerwony Prabuty – Stare Miasto – Dołek – Szramowo – Laskowice – Orkusz – Gdakowo – Sypanica – Prabuty
Szlak Zielony Prabuty – Stare Miasto – Sanatorium – Kołodzieje – Gilwa – rzeka Liwa – Prabuty
Szlak Niebieski Prabuty – Stare Miasto – Sanatorium – Obrzynowo – Jakubowo – Rodowo – Górowychy – Prabuty
Szlak Czarny Prabuty – Sanatorium – Grażynowo – Kowale – Pilichowo – Trumiejki – Jaromierz
Szlak Żółty Prabuty – Stare Miasto – Obrzynowo – Jakubowo – Stążki – Rodowo – Górowychy – Gonty – Sypanica – Gdakowo – Orkusz – Laskowice – Szramowo – Prabuty
Dzielnice i osiedla mieszkaniowe Prabut
Prabuty są podzielone administracyjnie na dzielnice, osiedla mieszkaniowe i 1 strefę ekonomiczną "Zatorze". W południowo-wschodniej części miasta budowane jest osiedle "Klimuszko".
Stare Miasto
Śródmieście (dawniej kwidzyńskie przedmieście)
Gniewskie przedmieście
Osiedla Południowe
Stara Kolonia
Nowa Kolonia
Osiedle południowe
Osiedle Klimuszki – nowo powstałe osiedle
Kisielickie przedmieście
Strefa ekonomiczna
Osiedle Władysława Jagiełły
Honorowi obywatele Prabut
Paul von Hindenburg (ur. 2 października 1847, zm. 2 sierpnia 1934) – prezydent Niemiec
Czesław Klimuszko (ur. 23 sierpnia 1905, zm. 25 sierpnia 1980) – polski duchowny
Media
Na terenie Prabut działa Telewizja kablowa Prabuty, wydawana jest także prasa: Gazeta Prabucka oraz Prabuckie Wieści.
Sport
Kluby sportowe
Gryf VECRO Prabuty – koszykówka (klub występuje w III lidze)
Pogoń Prabuty – piłka nożna (klub występujący w V Lidze)
Wojtas Prabuty – piłka nożna (gminny klub sportowy)
Obiekty sportowe
stadion piłkarsko-lekkoatletyczny (ul.Polna)
stadion piłkarsko-lekkoatletyczny (ul.Kuracyjna)
miejski stadion MKS Pogoń Prabuty (ul.Władysława Jagiełły)
kompleks boisk "Orlik 2012"
kort tenisowy (ul.Władysława Jagiełły)
hala sportowa przy Szkole Podstawowej (ul.Obrońców Westerplatte)
stadnina koni Prabuty – Julianowo
Parki i skwery miejskie
Park miejski (ul.Parkowa – Zacisze)
Skwer miejski przy (ul.Grunwaldzkiej – Śródmieście)
Skwer im. Jana Pawła II (ul.Rynek – Stare Miasto)
Skwer miejski (ul.Warszawska – Stare Miasto)
Pomniki przyrodnicze i rezerwat
Na terenie gminy znajdują się 24 pomniki przyrodnicze oraz rezerwat przyrody Liwieniec.
Muzea i punkty informacji turystycznej
kaplica zamkowa (ul.Zamkowa)
brama kwidzyńska (ul.Kwidzyńska)
izba muzealna w Szpitalu Specjalistycznym (ul. Kuracyjna)
Punkty informacji turystycznej
sala wystawowa im. Webnera Zebrowskiego (ul. Kwidzyńska)
kaplica zamkowa (kościółek polski) (ul. Zamkowa)
Prabuckie Centrum Kultury i Sportu (ul. Łąkowa)
Współpraca międzynarodowa
Miasta i gminy partnerskie:
Szwecja Tingsryd
Rosja Mamonowo
Ukraina Tomaszgród
Wspólnoty wyznaniowe
Parafia św. Wojciecha w Prabutach
Świadkowie Jehowy – zbór Prabuty z Salą Królestwa
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Prabuty
Dla firm działających na obszarze miejscowości Prabuty projektujemy witryny dopasowane do sposobu, w jaki klienci zamawiają usługi lub produkty.
Wizytówka internetowa dla lokalnej firmy
Na stronie można zebrać godziny pracy, obszar obsługi i odpowiedzi na pytania, które klienci najczęściej zadają przed kontaktem. Projekt układu uwzględnia wygodne korzystanie z witryny na telefonie.
Strona z ofertą dla klientów biznesowych
Przygotowujemy podstrony opisujące usługi, proces współpracy i przykładowe realizacje. Formularz pozwala wskazać zakres projektu i zostawić dane do kontaktu w sprawie wyceny.