Pruszków – informacje o miejscowości
Pruszków (jid. פּרושקאָוו, Pruszkow) – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie pruszkowskim, położone nad Utratą. Pruszków jest częścią aglomeracji warszawskiej.
30 czerwca 2016 r. miasto liczyło 60 737 mieszkańców.
Położenie
Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 19,19 km². Miasto stanowi 7,77% powierzchni powiatu.
Wieś szlachecka Pruskowo położona była w 1580 roku w powiecie warszawskim ziemi warszawskiej województwa mazowieckiego.
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.
Pruszków jest częścią aglomeracji warszawskiej. Z Warszawy do Pruszkowa prowadzą Aleje Jerozolimskie, których przedłużenie na terenie miasta stanowi aleja Wojska Polskiego.
Według danych z roku 2002 Pruszków miał obszar 19,15 km², w tym:
użytki rolne: 18%
użytki leśne: 0%.
Sąsiednie gminy: Brwinów, Michałowice, Ożarów Mazowiecki, Piastów.
Historia
Jedna z pierwszych wzmianek o Pruszkowie pochodzi z początków XV wieku. W rękopisie Metryki mazowieckiej (zbiory AGAD) z czasów Janusza Starszego można przeczytać o rycerzu Święsku (Swansek), który pochodził „de Praskow” (październik 1414 roku). Prawa miejskie osada otrzymała w 1916 roku. Korzystnie na rozwój Pruszkowa wpłynęło uruchomienie Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w XIX wieku i w 1927 roku – Elektrycznych Kolei Dojazdowych.
W czasie powstania styczniowego w nocy z 1 na 2 listopada 1864 roku dwa szwadrony powstańcze rozpoczęły szturm na rosyjskie posterunki wojskowe położone na stacjach kolejowych w Pruszkowie i Grodzisku Maz.
We wsi Tworki (obecnie dzielnica Pruszkowa) w 1891 roku wybudowano szpital dla psychicznie chorych.
W czasie I wojny światowej, 12–18 października 1914 roku została stoczona bitwa o Pruszków. Podczas walk wojskom rosyjskim udało się odepchnąć Niemców na zachód.
W 1923 roku założono klub sportowy Znicz Pruszków.
8 lutego 1944 r. osaczony w Pruszkowie zginął w walce z Niemcami Stanisław Łaciński „Tomek” – dowódca Okręgu AL Warszawa – Lewa Podmiejska.
W sierpniu 1944 roku na terenie nieczynnych Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego w Pruszkowie okupanci niemieccy zorganizowali obóz przejściowy dla polskiej ludności cywilnej, znany pod nazwą Durchgangslager 121 (Dulag 121). W obozie gromadzono mieszkańców Warszawy i okolicznych miejscowości, wypędzanych z domów w trakcie oraz po zakończeniu powstania warszawskiego. Przez obóz przeszło od 390 000 do 410 000 osób (w starszych źródłach można znaleźć liczbę 550 000). Wydarzenia te upamiętnia otwarte w 2010 roku Muzeum Dulag 121.
W czasie II wojny światowej zginęło z rąk hitlerowców ok. 1500 Żydów (prawie cała ludność żydowska mieszkająca w Pruszkowie). Prawie 100 mieszkańców Pruszkowa zginęło jako żołnierze Wojska Polskiego na frontach II wojny światowej, a przeszło tyle samo pruszkowian zginęło jako żołnierze AK.
17 stycznia 1945 roku Pruszków został wyzwolony spod okupacji niemieckiej i zajęty przez należące do koalicji antyhitlerowskiej oddziały Armii Czerwonej.
26 marca 1945 roku – szesnastu przedstawicieli Polskiego Państwa Podziemnego, zaproszonych na rozmowy do Pruszkowa, do willi przy obecnej al. Armii Krajowej, zostało aresztowanych przez NKWD i wywiezionych do Moskwy (zobacz: proces szesnastu).
Po wojnie Pruszków stał się jednym z większych ośrodków przemysłowych na Mazowszu.
W Pruszkowie znajduje się Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego oraz dwór i park krajobrazowy z XIX wieku.
Najstarszą dzielnicą obecnego Pruszkowa jest Żbików (obejmujący północną część miasta), który był wzmiankowany już w 1236 roku.
Demografia
Dane z 31 grudnia 2006:
Piramida wieku mieszkańców Pruszkowa w 2014 roku.
Ludność w latach
Pruszków jest częścią aglomeracji warszawskiej liczącej w 2004 r. 2 678 900 mieszkańców.
Centrum miasta
kościół par. pw. sw. Kazimierza, ul. Hubala, pocz. XX, nr rej.: 1091/1041 z 27.12.1973
cmentarz par. rzym.-kat., ul. Cmentarna, 1914, nr rej.: 1338 z 5.09.1988 mauzoleum Bielawskich, nr rej.: j.w.
Cmentarz żydowski w Pruszkowie, ul. Lipowa 50, pocz. XX, nr rej.: 1339 z 27.12.1988 dom pogrzebowy, nr rej.: j.w.
dworzec kolejowy, ul. Sienkiewicza 2, 1924, nr rej.: A-778 z 7.01.2008 budynek gospodarczy, 1924, nr rej.: j.w. wodociągowa wieża ciśnień, 1924-30, nr rej.: j.w.
willa „Orleówka” z ogrodem, ul. Dąbrowskiego 3, 1930, nr rej.: 1272-A z 23.09.1985
pałacyk „Sokoła”, ul. Kościuszki 41, 1867, nr rej.: A-664 z 4.01.2006
zespół dworski Potulickich, ul. Prusa / Kościuszki, XIX, nr rej.: 1089/491/62 z 26.03.1962: pałacyk park lodownia, ul. Prusa 9, nr rej.: 1287 z 16.02.1987
pałac, ul. 17 Stycznia 77 / Prusa 25/27, 1900, nr rej.: 889 z 24.05.1976
Żbików
Zakłady Napraw Taboru Kolejowego, ul. 3 Maja 8, k. XIX-XX, nr rej.: 1-A z 29.03.1999: budynek dyrekcji park kuźnia odlewnia modelarnia obręczarnia hala remontu obrabiarek hala napraw wagonów osobowych hala napraw wagonów towarowych bocznica kolej. z pomnikiem brama z fragm. ogrodzenia bunkier 3 wieżyczki strzelnicze
kościół par. pw. Niepokalanego Poczęcia NMP, ul. 3 Maja 126, pocz. XX, nr rej.: 1092/1042 z 27.12.1973
cmentarz par. rzym.-kat., ul. Domaniewska, 1 poł. XVIII – XX, nr rej.: 1472 z 20.02.1991
zespół ogrodniczy Hosera, ul. Żbikowska 56, 1898-XX: willa, nr rej.: 1501-A z 8.01.1992 park-arboretum, nr rej.: j.w. ogrodzenie z brama, nr rej.: j.w. ogrodnictwo, nr rej.: 1500-A z 8.01.1992: budynek zarządcy szklarnia stajnia piwnica wiatrak transformator ogród ogrodzenie
Tworki
zespół urbanistyczno-architektoniczny szpitala, ul. Partyzantów 2/4, 1881-XX, nr rej.: 1281 z 2.01.1987: 22 budynki cerkiew, ob. kościół rzymskokatolicki cmentarz z 1939 r. ogrodzenie
cmentarz przy szpitalu psychiatrycznym, ul. Partyzantów 9, nr rej.: 1342 z 27.09.1988 kaplica, nr rej.: j.w.
Dzielnice i osiedla Pruszkowa
Miasto podzielone jest na osiedla i dzielnice:
Bąki – północno-wschodnia część miasta, graniczy z Piastowem
Gąsin – północno-zachodnia część miasta, Elektrownia Pruszków
Malichy – północno-wschodnia część miasta, graniczy z Piastowem
Ostoja – południowo-wschodnia część miasta
Osiedle Staszica (A i B) – zachodnia część miasta
Tworki – centrum miasta, Zakład Psychiatryczny
Osiedle Parkowe – centrum miasta, park i dwór Potulickich
Osiedle Prusa – południowa część miasta
Wyględówek – wschodnia część miasta
Żbików – północna część miasta.
Śródmieście – centralna część Pruszkowa, obejmująca m.in. park „Kościuszki”
Gospodarka
Zakłady przemysłowe założone pod koniec XIX wieku: fabryka ołówków „Majewski St. i S-ka” fabryka wyrobów fajansowych Jakuba Teichfelda, później Zakłady Porcelitu Stołowego „Pruszków” cegielnia „Żbików” braci Hoser, fabryka ultramaryny „Sommer i Nower” Warsztaty Naprawy Wagonów Towarowych, później ZNTK Pruszków
Z powyższych zakładów do dnia dzisiejszego funkcjonuje jedynie fabryka ołówków.
Zakłady przemysłowe założone na początku XX wieku: elektrociepłownia wytwórnia obrabiarek, później Zakłady Przemysłowe „1-go Maja” w Pruszkowie
Zakłady przemysłowe założone w drugiej połowie XX wieku: zakłady zielarskie „Herbapol” Pruszków fabryka telewizorów Daewoo Electronics Manufacturing Poland Sp. z o.o. zakłady Kongsberg Automotive, produkcja podzespołów dla motoryzacji
Transport drogowy
Na terenie miasta znajduje się węzeł Pruszków autostrady A2.
W mieście krzyżują się drogi wojewódzkie:
droga wojewódzka nr 718 kierunek Ożarów Mazowiecki
droga wojewódzka nr 719 kierunek Warszawa – Pruszków – Żyrardów
droga wojewódzka nr 701
Transport kolejowy
Przez miasto przebiega linia kolejowa nr 1 Warszawa – Katowice oraz linia WKD Warszawa – Grodzisk Mazowiecki/Milanówek. Pociągi Kolei Mazowieckich zapewniają dojazd m.in. do Grodziska Mazowieckiego, Skierniewic, Warszawy czy też pojedynczymi kursami np. do Mińska Mazowieckiego. Od 12 grudnia 2010 kursuje linia szybkiej kolei miejskiej S1 dojeżdżającej do stacji Otwock. Jako ciekawostkę można podać, iż na stacji Pruszków czasami zatrzymują się liniowo pociągi Przewozów Regionalnych.
Zbiorowa komunikacja drogowa
Komunikację z innymi miastami zapewniają również linie warszawskiego ZTM-u:
L23 – Uruchomiona 1.09.2014, łączy Dworzec PKP w Pruszkowie z pętlą przy ul. Stadionowej w Raszynie.
N85 – Linia nocna, uruchomiona w 2008 roku, łączy Os.Staszica z Dworcem Centralnym w Warszawie.
PKS Grodzisk Mazowiecki zarządza również kilkoma liniami rozpoczynającymi swój bieg w Pruszkowie lub przez niego przejeżdżającymi. Autobusami tego przewoźnika można dojechać m.in. do Janek, Grodziska Mazowieckiego, Piastowa, Nadarzyna itd. Firma ta realizuje również kursy na trasie do Ożarowa Mazowieckiego, które do 1995 roku obsługiwał ZTM (na ówczesnej linii 714)
Komunikacja miejska
Od 1 stycznia 2013 r. na terenie Pruszkowa zaczęły kursować autobusy miejskie. 1 lipca 2016 roku nastąpiła reorganizacja komunikacji miejskiej w Pruszkowie. Od tego dnia wszystkie linie obsługiwane są przez jednego przewoźnika- PKS Grodzisk Mazowiecki. Ujednolicone zostało malowanie pojazdów oraz taryfa biletowa, dodano dwie nowe linie autobusowe. Aktualnie kursuje 6 linii:
Os. Staszica- Dworzec PKP
Pruszków – Komorów
Pruszków – Piastów
Pruszków – Gąsin
Pruszków - Malichy
Pruszków - Ożarów Mazowiecki
Transport lotniczy
W 2013 przy ul. Armii Krajowej, przy Szpitalu Powiatowym, oddano do użytku sanitarne lądowisko Pruszków-SPZOZ.
Około 8 km na południowy wschód od miasta działa śmigłowcowe lądowisko Gerda Sokołów.
Edukacja
Aktualnie w Pruszkowie działa 7 szkół podstawowych:
Szkoła Podstawowa nr 1 im. Józefa Piłsudskiego
Szkoła Podstawowa nr 2 im. Kornela Makuszyńskiego
Szkoła Podstawowa nr 6 im. Henryka Sienkiewicza
Szkoła Podstawowa nr 8 im. Władysława Broniewskiego
Szkoła Podstawowa nr 9 im. Marii Skłodowskiej-Curie
Szkoła Podstawowa nr 10 im. Marii Konopnickiej
Niepubliczna Szkoła Podstawowa nr 39
Gimnazjum nr 1 im. Janusza Korczaka
Gimnazjum nr 3 im. Miry Zimińskiej-Segietyńskiej
Gimnazjum nr 4 im. Jana Pawła II
Gimnazjum Sportowe im. Jana Gomulińskiego
3 licea ogólnokształcące i sportowe:
Liceum Ogólnokształcące im. Tomasza Zana
Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki
Liceum Ogólnokształcące i Sportowe im. Jana Gomulińskiego
4 zespoły szkół:
Zespół Szkół Ogólnokształcących i Sportowych (Gimnazjum oraz Liceum)
Zespół Szkół nr 1 im. Stanisława Staszica (Gimnazjum nr 2, Technikum i Branżowa Szkoła I Stopnia)
Społeczne Liceum Ogólnokształcące nr 23 i Gimnazjum
Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im. ks. Jana Twardowskiego (Szkoła Podstawowa, Gimnazjum, Branżowa Szkoła I Stopnia, Szkoła Przysposabiająca Do Pracy)
Wyższa Szkoła Kultury Fizycznej i Turystyki im. Haliny Konopackiej
Ponadto w mieście działa Państwowa Szkoła Muzyczna I Stopnia im. Witolda Lutosławskiego oraz kilkanaście prywatnych szkół policealnych i językowych.
Służba zdrowia
W mieście działa 5 publicznych przychodni lekarskich, oddział nocnej i świątecznej pomocy lekarskiej oraz oddział pogotowia ratunkowego.
Szpitale
Szpital kolejowy im. dr. med. Włodzimierza Roeflera
Szpital Powiatowy (pot. Szpital na Wrzesinie)
Mazowieckie Specjalistyczne Centrum Zdrowia im. prof. Jana Mazurkiewicza
Domy kultury
Miejski Ośrodek Kultury „Kamyk” im. A. Kamińskiego
Młodzieżowy Dom Kultury „Pałacyk”
Muzea
Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego im. S. Woydy
Muzeum Dulag 121
Kina
W Pruszkowie działały niegdyś trzy kina. Obecnie wszystkie zostały zamknięte. W 2017 w Pruszkowie ruszyła budowa pierwszego centrum handlowego, w którym znajdzie się multipleks kinowy z siedmioma salami projekcyjnymi.
Prasa
Gazeta WPR oraz portal wpr24.pl - informacyjny tygodnik oraz portal internetowy obejmujący zasięgiem powiaty pruszkowski i grodziski.
Gazeta drukowana „Głos Pruszkowa” – miesięcznik
Portal internetowy www.PruszkowMowi.pl
Telewizja
Telewizja Kablowa TEL-KAB - nadająca serwis informacyjny Panorama Pruszkowska z wiadomościami Pruszkowa, Piastowa i Brwinowa. Wybrane materiały są też dostępne na Youtube
PR24TV – telewizja internetowa nadająca relacje i serwis informacyjny na terenie Pruszkowa.
Radio
POPradio – stacja radiowa nadawana ze studia w Pruszkowie.
Parki
Park Potulickich
Park Mazowsze
Park Żwirowisko
Religia
Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły:
Katolicyzm
Parafia św. Kazimierza w Pruszkowie
Parafia Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Pruszkowie
Kościół Przemienienia Pańskiego w Pruszkowie
Parafia św.Józefa
Parafia św. Edwarda w Pruszkowie
Protestantyzm
Kościół Zielonoświątkowy
Inne
Świadkowie Jehowy (Sala Królestwa)
Sport
W Pruszkowie są dwa kluby sportowe biorące udział w rozgrywkach na poziomie pierwszoligowym – Miejski Klub Sportowy „Znicz” (piłka nożna) i „Znicz Basket” (koszykówka mężczyzn) oraz występujący od sezonu 2009/2010 w ekstraklasie PTS „Lider” (koszykówka kobiet). Na terenie miasta działa również kilka mniejszych klubów sportowych. Poniższa lista przedstawia najważniejsze kluby sportowe:
Amatorski Parafialny KS „Solidarni” – lekkoatletyka
Karate Klubu Pruszków – karate tradycyjne
Klub Sportowy „Kanku” – sporty walki
Miejski Klub Sportowy „Znicz” – koszykówka (I liga), piłka nożna (II liga), piłka ręczna dziewcząt
Międzyszkolny Ośrodek Sportowy – koszykówka chłopców, akrobatyka, piłka siatkowa dziewcząt
Młodzieżowy Klub Kolarski „Mazowsze Pruszków” – kolarstwo
Polski Związek Kolarski
Pruszkowski Klub Kajakarzy „Kuramura”
Pruszkowski Klub Kick Boxingu i Boksu „Kowal-Boxing”
Uczniowski Klub Sportowy „Kata” – judo
Uczniowski Klub Sportowy „Lider” – koszykówka dziewcząt
Uczniowski Klub Sportowy „New Power” – kulturystyka
Uczniowski Klub Sportowy „Ósemka” – piłka siatkowa dziewcząt
Pruszkowskie Towarzystwo Cyklistów (PTC Pruszków) – kolarstwo
Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej „Zefir” – Tenis ziemny
Uczniowski Klub Sportowy „Gladiatorzy Pruszków” – Hokej na rolkach
Obiekty sportowe
Stadion klubu Znicz Pruszków
Hala Sportowo-Widowiskowa MZOS ZNICZ
Pływalnia Kapry
Współpraca międzynarodowa
Miasta i gminy partnerskie:
Osoby i artyści związani z Pruszkowem
Bogdan Bartołd – ksiądz katolicki, wieloletni rektor kościoła akademickiego Św. Anny w Warszawie, proboszcz parafii archikatedralnej pw. Św Jana Chrzciciela w Warszawie
Bronisław Chajęcki – pedagog, harcmistrz, żołnierz WP, zastępca prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego
Józef Cichecki – samorządowiec, działacz społeczny, burmistrz Pruszkowa w latach 1920–1936, następnie burmistrz Wołomina; ur. 1888 zm. 1953, pochowany na cmentarzu w Pruszkowie.
Leszek Cichy – himalaista, wspólnie z Krzysztofem Wielickim odbył pierwsze zimowe wejście na Mount Everest (8848 m)
Michał Głowiński – pisarz, eseista, historyk i teoretyk literatury, wykładowca akademicki,
Jacek Gmoch – piłkarz, trener, selekcjoner reprezentacji Polski,
Teresa Halik – wietnamistka i sinolog
Henryk Hoser – arcybiskup
Piotr Ferdynand Hoser – warszawski ogrodnik i hodowca roślin, pomolog, wykładowca akademicki
Roman Indrzejczyk – proboszcz parafii św. Edwarda w latach 1966–1986, kapelan pruszkowskiej „Solidarności”, kapelan Prezydenta RP w latach 2005–2010, poeta,
Kazimierz Janczewski – litewski działacz społeczny i gospodarczy, jeden z liderów mniejszości polskiej na Litwie
Zbigniew Jerzyna – poeta, dramaturg, eseista, edytor,
Aleksander Kamiński – harcmistrz, pedagog, wychowawca, twórca metody zuchowej, autor „Kamieni na szaniec”
Koji Kamoji – rzeźbiarz, malarz i grafik
Bronisław Komorowski – polityk, Minister Obrony Narodowej, marszałek Sejmu, od 6 sierpnia 2010 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Andrzej Kolikowski – przywódca gangu pruszkowskiego
Józef Kwasiborski – polski dziennikarz i działacz chrześcijańsko-demokratyczny, samorządowiec II RP
Władysław Lasocki – dowódca oddziału specjalnego Gwardii Ludowej w stopniu sierżanta.
Jan Lechoń – poeta, prozaik, krytyk literacki, członek grupy poetyckiej Skamander,
Robert Lewandowski – piłkarz Znicza Pruszków w latach 2006–2008, reprezentant Polski i Piłkarz Bayernu Monachium
Alicja Majewska – piosenkarka,
Radosław Majewski – piłkarz Znicza Pruszków w latach 2002–2006, reprezentant Polski
Wojciech Młynarski – piosenkarz, autor tekstów, poeta,
Andrzej Stelmachowski – prawnik i polityk, żołnierz AK,
Jan Twardowski – ksiądz rzymskokatolicki, poeta, żołnierz AK, rektor kościoła sióstr Wizytek w Warszawie,
Stefan Woyda – archeolog, twórca i dyrektor Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego
Jakub Wójcicki – piłkarz Znicza Pruszków w latach 2005–2006
Wojciech Żukrowski – pisarz, prozaik, poeta, reportażysta
Magdalena Pańkowska ps. Shazza – piosenkarka muzyki disco polo
Top One – pochodzący z Pruszkowa zespół muzyczny tworzący i wykonujący muzykę dyskotekową w Polsce.
Tomasz Chałas – piłkarz Znicza Pruszków w latach 2004–2010, reprezentant Polski do lat 21
Katarzyna Pakosińska – aktorka
Jarosław Sokołowski – jeden z kapitanów gangu pruszkowskiego, obecnie najpopularniejszy świadek koronny
Magneto (postać fikcyjna) - W filmie "X-Men: Apokalipsa" zamieszkiwał i pracował on w Pruszkowie
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Pruszków
Jeśli prowadzisz firmę obsługującą klientów z miejscowości Pruszków, możemy przygotować stronę odpowiadającą na ich najczęstsze pytania.
Strona z ofertą dla klientów biznesowych
Przygotowujemy podstrony opisujące usługi, proces współpracy i przykładowe realizacje. Formularz pozwala wskazać zakres projektu i zostawić dane do kontaktu w sprawie wyceny.
Wizytówka internetowa dla lokalnej firmy
Na stronie można zebrać godziny pracy, obszar obsługi i odpowiedzi na pytania, które klienci najczęściej zadają przed kontaktem. Projekt układu uwzględnia wygodne korzystanie z witryny na telefonie.