Tworzenie stron internetowych

Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Przemyśl

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Przemyśl.

Przemyśl
Panorama miasta (widok z Zasania)
Herb Przemyśla Flaga Przemyśla
Państwo	Polska
Województwo	podkarpackie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Data założenia	ok. X wieku (przed 981)
Prawa miejskie	1389
Prezydent	Robert Choma
Powierzchnia	46,17 km²
Populacja (31.12.2016) • liczba ludności • gęstość	62 154[1] 1 353,4 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 16
Kod pocztowy	37-700 do 37-720
Tablice rejestracyjne	RP
Położenie na mapie województwa podkarpackiego Przemyśl
Położenie na mapie Polski Przemyśl
49°46′56″N 22°46′28″E/49,782222 22,774444
TERC (TERYT)	1862011
SIMC	0971672
Urząd miejski Rynek 1 37-700 Przemyśl
Multimedia w Wikimedia Commons
Informacje w Wikipodróżach
Hasło w Wikisłowniku
Strona internetowa

Przemyśl (stan na 1 stycznia 2010)

Widok Przemyśla i rzeki San od zachodu

Przemyśl (łac. Praemislia, ukr. Перемишль, jid. פשעמישל) – miasto na prawach powiatu w południowo-wschodniej Polsce, w województwie podkarpackim, położone nad Sanem przy ujściu Wiaru.

Przemyśl był miastem królewskim I Rzeczypospolitej i stolicą ziemi przemyskiej wchodzącej w skład województwa ruskiego. W czasach Rzeczypospolitej Obojga Narodów w Przemyślu mieściła się kasa szafarzy podatków dla Rusi^[2]. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę od 23 grudnia 1920^[3] do 18 sierpnia 1945 znajdował się na terenie województwa lwowskiego^[4]. Od 1945 do 1974 wchodził w skład województwa rzeszowskiego. W latach 1975-1998 siedziba władz województwa przemyskiego.

Przemyśl to znaczący węzeł komunikacyjny – trasa międzynarodowa E40, przejście graniczne z Ukrainą w Medyce, duża, graniczna stacja kolejowa (Przemyśl Główny). Miasto jest siedzibą kilku instytucji o znaczeniu ponadlokalnym: podkarpackiego wojewódzkiego konserwatora zabytków, urzędu celno-skarbowego, bieszczadzkiego oddziału straży granicznej, archiwum państwowego i Wojewódzkiego Ośrodka Ruchu Drogowego.

Miasto posiada kilka muzeów m.in. - Muzeum Archidiecezjalne (zał. 1902) oraz – Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej (zał 1909).

Położenie[edytuj]

Współrzędne geograficzne:

Zakres (dokł. 1 sek): od 49°44'47" N do 49°49'14" N i od 22°42'46" E do 22°51'20" E^[5]

Wartości średnie (dokł. 1 min.): 49°47' N 22°47' E

Punkt kanoniczny (Plac Na Bramie): 49°46'56" N 22°46'28"

We wczesnym średniowieczu jeden z historycznych Grodów Czerwieńskich, od 981 przedmiot rywalizacji ze strony Polski, Rusi i Węgier. Następnie m.in. część Rusi Halickiej, a także stolica niezależnego księstwa. Po 1344 stolica rozległej ziemi przemyskiej. Po I rozbiorze Polski w zaborze austriackim, w okresie autonomii galicyjskiej jedno z miast Galicji, przekształcony w trzecią co do wielkości twierdzę w Europie (Twierdza Przemyśl) z garnizonem wojskowym. W latach 1920–1939 w województwie lwowskim, w latach 1945–1975 w województwie rzeszowskim, w latach 1975–1998 stolica województwa przemyskiego. Siedziba starosty powiatu przemyskiego, a także powiat grodzki. Siedziba dwóch metropolii kościelnych Kościoła katolickiego: obrządku łacińskiego oraz wschodniego. Obecnie położony 14 km od granicy z Ukrainą.

Według danych z 1 stycznia 2015 powierzchnia miasta wynosiła 46,17 km²^[6].

Warunki naturalne[edytuj]

Klimat[edytuj]

Historia[edytuj]

Kopiec Tatarski – miejsce kultu bogów słowiańskich

 Osobny artykuł: Kalendarium historii Przemyśla.

Przemyśl jest jednym z najstarszych miast Podkarpacia. Istniał już w X wieku. Pierwotnie na Kopcu Tatarskim (Przemysława) znajdowało się miejsce kultu bogów słowiańskich.

Pierwsze wzmianki[edytuj]

Przemyśl – jeden z Grodów Czerwieńskich

Pierwsze wzmianki źródłowe dotyczące Przemyśla to przede wszystkim świadectwo tzw. Powieści dorocznej pod rokiem 6489 (981) o odebraniu Lachom Przemyśla, Czerwienia i innych grodów przez Włodzimierza Wielkiego „w sem że letie”^[8][9].

Jeden z poglądów w historiografii kształtuje o doszukiwaniu się w nazwie Przemyśl, tj. Peremyszl, miasta Peremyl leżącego na Wołyniu na drodze do Czerwienia z Rusi. Wykluczałoby to uczestnictwo Przemyśla w walkach 981^[10].

Natomiast kwestia najdawniejszej przynależności jest szerzej dyskutowana. Do dwóch najznaczniejszych poglądów należą te o przynależności Przemyśla przed 981 do Polaków, co poniekąd mówi samo źródło^[11] i potwierdzają najstarsze okoliczne nazwy mające polskie pochodzenie^[12], oraz o przynależności tegoż miasta do Lędzian (a w konsekwencji także do Polaków, którzy jako Lachowie nazwę przyjęli wprost od plemienia Lędzian). Pierwsza z tez uznaje za kompletnie wiarygodny przekaz źródła i stara się nawet na tym budować szersze teorie^[13]. Bardziej wstrzemięźliwi uczeni ograniczają się wyłącznie do stwierdzenia polskiej obecności w Przemyślu przed 981^[14]. Gerard Labuda uważa jednak za mało prawdopodobne, aby zajęty na zachodzie od początku panowania Mieszko I miał przed tym rokiem sposobność zajęcia tych terenów, w szczególności kiedy nie posiadał jeszcze Małopolski^[15]. Nowsze badania archeologiczne natomiast zdają się jednak podważać powyższą koncepcję Labudy, a ma to związek z odkryciem faktu, że w latach 70. X wieku Mieszko umocnił swoje panowanie u zbiegu rzek Wisły i Sanu, czego potwierdzeniem jest budowa w tym okresie grodu w Sandomierzu. Dysponując oparciem w ziemi sandomierskiej mogli Piastowie sięgnąć przed 981 rokiem po Przemyśl.

Drugi pogląd opiera się na bardzo prawdopodobnej teorii językoznawczej. Zakłada ona, że nazwa Lach została wywiedziona od Lędzian, jednego z pierwszych napotkanych przez Rusinów plemienia zachodniosłowiańskiego^[16]. Lędzianie mieli potem dopiero „użyczyć” swojego miana całości etnicznej Polaków, natomiast w zapisce pod 981 rokiem występują jeszcze jako plemię^[17].

Istniejący jeszcze trzeci pogląd o przynależności Przemyśla do Czechów, jest dziś przeważnie łączony z poglądem o Lędzianach. Mieli oni pozostawać w pewnym tylko stopniu uzależnienia od Czechów^[18].

Pozostałości preromańskiej rotundy i palatium na Wzgórzu Zamkowym

Ważnym źródłem do wczesnych dziejów Przemyśla są też znaleziska archeologiczne. Mowa tu przede wszystkim o palatium piastowskim z czasów Bolesława Chrobrego datowanym na lata 1018–1032 uznawanym też za monasterium, a odnalezionym na Wzgórzu Zamkowym oraz o 5 grobach węgierskich z pierwszej połowy X wieku odnalezionych w lewobrzeżnej części miasta^[19]. W podziemiach katedry rzymskokatolickiej odkryto w wyniku długoletnich prac archeologicznych zarysy romańskiej rotundy – kościoła św. Mikołaja zbudowanego z fundacji Bolesława Śmiałego pomiędzy 1069 a 1086 rokiem. Natomiast w głębszych pokładach archeologicznych pod katedrą odkryto zarysy starszego kościoła z X wieku być może świadectwo przynależności grodu do państwa Mieszka I. Kontrowersje wzbudzają odkryte na Wzgórzu Zamkowym fundamenty budowli przez część uczonych uznawanej za tzw. „Cerkiew Wołodara” – świadectwo ruskiej obecności w grodzie w XII wieku, a przez innych za romańską bazylikę trójnawową z czasów Bolesława Chrobrego. Znalezione zabytki monet skłaniają ku drugiej koncepcji jednak nie przesądzają o jej słuszności. Plan wzmiankowanych powyżej fundamentów nie przystaje ponadto do opisu cerkwi wzniesionej przez Wołodara Rościsławicza więc niewykluczone, że czeka ona na swe odkrycie. Odkrycia archeologiczne poświadczają działalność w Przemyślu Bolesława Chrobrego, Bolesława Szczodrego, a być może również Mieszka I.

Przemyśl jest także jednym z nielicznych miast, które wspominają źródła hebrajskie. Najstarszym z nich jest świadectwo Jehudy ben Kohena z lat 1028–1040 o uprowadzeniu pewnego chłopca żydowskiego z miasta Primisz (Premisz) na targ niewolników do Pragi^[20]. Źródło to zdaje się poświadczać nie tylko istnienie już w XI wieku gminy żydowskiej na tym terenie, ale też boje toczone tam przez Chrobrego w 1018, lub ewentualnie wielką wyprawę Jarosława Mądrego z 1031^[21].

Średniowiecze[edytuj]

Widok Przemyśla w 1 poł. XVII wieku

Przemyśl w 2 poł. XVII wieku

Renesansowy Zamek Kazimierzowski (XIV w.)

Po utracie Przemyśla w 981 na rzecz Rusi, miasto odzyskał dla Polski Bolesław I Chrobry podczas swojej słynnej wyprawy kijowskiej. W 1031 Przemyśl został ponownie włączony do Rusi. W Polsce toczyła się wówczas walka o władzę między synami Bolesława Chrobrego. Bezprym, najstarszy syn Chrobrego, w walce z Mieszkiem II skorzystał z pomocy księcia kijowskiego Jarosława Mądrego, który w trakcie walk między braćmi zajął Grody Czerwieńskie i Przemyśl. Po śmierci księcia Jarosława ziemię przemyską odziedziczyli jego synowie Włodzimierz Jarosławowicz i Rościsław Rurykowicz. Obaj bracia panowali do 1065.

Czterdzieści lat po zajęciu Przemyśla przez księcia kijowskiego Jarosława Mądrego, gród został zdobyty przez króla Bolesława Szczodrego i powrócił w granice państwa polskiego. W 1071 król Polski interweniował na Rusi na rzecz swojego kuzyna Izasława I, walczącego z braćmi o tron kijowski. W trakcie walk, latem 1071, po długim oblężeniu zajął on Przemyśl. Jan Długosz w swojej kronice tak opisuje zdobycie Przemyśla przez Bolesława Szczodrego w 1071: Było to miasto podówczas potężne, wielką liczbą obywateli miejscowych i przybyłych osiadłe i we wszelką broń zaopatrzone, obronne rowy głębokimi i okopami znacznej wysokości, tudzież rzeką Sanem płynącym od północnej strony miasta. Czwartego dnia, gdy Rusini cofnęli się do twierdzy, opanował Bolesław miasto i rozkazał oblec zamek i ludem zbrojnym osaczyć go dokoła. A lubo Rusini bronili go z wielką usilnością, nie przestał jednak szturmować, lecz zdobycie było rzeczą trudną, gdyż i położeniem samym i wieżami silnie był obwarowany. Stracił więc całe lato na obleganiu, przewidując jak się rzeczywiście stało, że głodem przymusi Ruś do poddania. Poddał się zamek już u schyłku lata wymówiwszy sobie, że ludzie załogi zostawieni przy życiu wyniosą z sobą, tyle, ile każdy z nich udźwignąć zdoła. Król opuszczoną fortecę przezimował tam z rycerstwem.

Prawdopodobnie w 1072 Bolesław Szczodry ustanowił w Przemyślu biskupstwo, mianując biskupem opata z opactwa sandomierskiego. Po raz drugi Bolesław Szczodry zimował w Przemyślu w czasie powrotu z wyprawy na Węgry, gdzie interweniował w sporze o tron węgierski. Opuszczając Przemyśl, pozostawił tam silną załogę polską. Od 1079 do 1086 ziemią przemyską rządził kolejny władca Polski, brat Szczodrego – książę Władysław Herman.

W 1086 Ruryk Rościsłowicz usunął z Przemyśla załogę polską i mianował siebie udzielnym księciem przemyskim. Wydarzenie to zapoczątkowało okres istnienia samodzielnego ruskiego Księstwa Przemyskiego, ze stolicą w Przemyślu, rządzonego przez ród Rurykowiczów.

Po śmierci Ruryka Rurykowicza władzę nad Księstwem Przemyskim przejął jego brat Wołodar, który toczył krwawy spór z Dawidem Igorewiczem. W związku z bratobójczymi wojnami, jakie prowadzili między sobą Rościsławowicze o panowanie nad ziemiami czerwieńskimi, książęta Rusi zwołali w 1097 zjazd w Lubeczu. Na zjeździe uchwalono podział posiadłości Rościsławowiczów i prawo ich dziedziczenia. Na mocy podjętych uchwał ziemia czerwieńska z Przemyślem pozostała przy Rościsławowiczach. Książę kijowski Świętopełk Izasławowicz nie pogodził się z takim rozwiązaniem i po uzyskaniu pomocy Węgrów, w 1099 próbował zająć Przemyśl. W bitwie, jaka rozegrała się na polach nad Wiarem, połączone wojska Wołodara, Dawida Igorewicza i Połowców rozbiły wojska Świętopełka i Węgrów.

W 1119 książę Wołodar zbudował w obrębie zamku przemyskiego katedrę prawosławną, w której miano chować książąt i władyków. Sam Wołodar był nieprzychylnie nastawiony do Polski, rządzonej wówczas przez Bolesława Krzywoustego. W celu zneutralizowania niebezpieczeństwa ruskiego, płynącego od strony Przemyśla, w 1119 rycerz polski Piotr Wołost rozkazał swoim ludziom porwać Wołodara. Podczas polowania w podprzemyskich lasach został on uwięziony przez polskich wojów i przekazany Krzywoustemu. Po złożeniu zobowiązania o zaniechaniu wrogich akcji wobec Polski i zapłaceniu znacznego okupu został wkrótce Wołodar wypuszczony. Nie dotrzymał on jednak złożonego księciu polskiemu zobowiązania, i jak relacjonuje Jan Długosz, w 1124 jego syn Wołodymirko najeżdża ziemie polskie, dochodząc aż do Biecza, uprowadzając z zajętych terenów na Ruś stada bydła. W odwecie Bolesław Krzywousty wkroczył na tereny Księstwa Przemyskiego i zadał klęskę wojskom Wołodara pod Wilichowem.

Po śmierci Wołodara panowanie nad Księstwem Przemyskim przejął jego starszy syn Rościsław. Toczył on walkę o utrzymanie spadku po ojcu z bratem Wołodymirkiem, który poprzez małżeństwo z córką króla węgierskiego zabezpieczył sobie pomoc Węgrów. W 1126 umarł Rościsław, a Wołodymirko przejmując cały spadek Rościsławowiczów, przeniósł w 1134 stolicę swojego poszerzonego księstwa z Przemyśla do Halicza. Po tym wydarzeniu gród przemyski spadł do roli drugorzędnego miasta na Rusi Halickiej. Wołodymirko toczył liczne wojny z Polakami i Węgrami, dzięki którym rozszerzył tereny swojego księstwa od Wisłoka i Sanu aż po Dunaj. W 1144 rozpoczął wojnę z księciem kijowskim Izasławem, wspieranym przez Polaków i Węgrów. W 1152 doszło do generalnego starcia. Wołodymirko otoczony w grodzie przemyskim przez znaczne siły węgierskie, dowodzone przez króla Gejzę II, i oddziały ruskie księcia Izasława przyjął bitwę przy brodach na prawym brzegu Sanu, ponosząc w niej wielką klęskę. Wypuszczony z niewoli węgierskiej, zmarł wkrótce w Haliczu. W 1206 władzę nad księstwem przemysko-halickim przejęli bracia Igorowicze z rodziny Rościsławowiczów.

Przez dziesiątki lat o bogate tereny Rusi Czerwonej spory toczyli nie tylko potomkowie Jarosława Mądrego, lecz także Polacy, Węgrzy i Litwini. W 1214 doszło do porozumienia między Polską i Węgrami, które kończyło rywalizację tych państw o tereny Rusi Czerwonej. Traktat spiski oddawał Przemyśl polskiemu księciu Leszkowi Białemu, Halicz zaś przypadł pięcioletniemu królewiczowi węgierskiemu Kolomanowi. Młodziutki książę został ożeniony z trzyletnią córką Leszka Białego – Salomeą, i następnie oboje zostali koronowani na władców Królestwa Halickiego.

Z czasem Przemyśl zaczął tracić jednak pozycję stołecznego grodu na rzecz Halicza. Po śmierci Daniela jego syn Lew Daniłowicz, książę halicko-przemyski i władca ziemi bełskiej, udawał się na wyprawy łupieżcze z Tatarami na Węgry i Polskę. Po śmierci księcia krakowskiego Bolesława Wstydliwego zaczął on czynić starania o tron polski. W celu uzyskania przychylności Polaków nadał im w Przemyślu przywilej wyłączający ich spod prawa ruskiego, a miastu samorząd i możliwość korzystania z prawa magdeburskiego (ok. 1280 r.). Po śmierci Lwa Daniłowicza, władzę nad księstwem halicko-przemyskim objął jego syn Jerzy, który wspierał Władysława Łokietka w walce z Czechami o tron krakowski.

Po wymarciu Rurykowiczów, Władysław Łokietek osadził w Haliczu ich siostrzeńca, a swojego kuzyna, Piasta mazowieckiego Bolesława. Po objęciu tronu halickiego przeszedł na prawosławie i przyjął imię dziada po kądzieli, Jerzego I. Był spowinowacony z Kazimierzem Wielkim, będąc szwagrem jego żony, Aldony, córki Giedymina Wielkiego, księcia litewskiego.

W 1338 Bolesław Jerzy II uczynił swoim spadkobiercą króla polskiego Kazimierza Wielkiego. W 1340 został zamordowany w wyniku spisku części bojarów halickich pod wodzą namiestnika Przemyśla Detki, którzy korzystali z pomocy Tatarów. Żonę Trojdenowica bojarzy utopili w przerębli. Celem spisku była chęć zdobycia władzy nad ziemią przemyską. Po tragicznej i bezpotomnej śmierci Jerzego II, księstwo halicko-przemyskie zajął Kazimierz Wielki.

Lata 1340-1772[edytuj]

Śmierć Franciszkanów z rąk żołnierzy Stefana III w 1498

Po przejęciu Przemyśla, Kazimierz Wielki buduje nowy murowany zamek istniejący do dziś. Dzięki przywilejom królewskim, w mieście chętnie zaczęli osiedlać się rzemieślnicy i kupcy z Niemiec, o czym świadczą księgi miejskie z XV wieku. Następca Kazimierza Ludwik Węgierski - król Polski i Węgier, oddał w 1372 Ruś Czerwoną w zarząd Władysławowi Opolczykowi, a po odwołaniu go w 1378, wciela Ruś do Węgier. Po śmierci Ludwika, rządy sprawuje jego córka królowa Maria Andegaweńska, która w 1384 uposażyła biskupstwo przemyskie. Wiosną 1387 ziemie te przyłączyła do Polski siostra Marii - królowa Jadwiga, dwa lata później Władysław Jagiełło nadaje miastu prawo magdeburskie. W 1410 ziemia przemyska wystawiła własną chorągiew w bitwie pod Grunwaldem. W 1498 miasto pada łupem odwetowej wyprawy hospodara mołdawskiego Stefana III. Od XV do XVIII w. Przemyśl był siedzibą sądownictwa szlacheckiego: ziemskiego i grodzkiego^[22]. Na wiek XV i XVI przypada okres największego rozkwitu miasta, które staje się jednym z najbogatszych w Koronie. Budowane są mury miejskie, wodociągi, nowy ratusz, kamienice i kościoły. Mieszkańcy miasta otrzymują liczne przywileje królewskie, które przyczyniają się do wzrostu gospodarczego. Oprócz Polaków, Rusinów i Niemców mieszkają tu również Żydzi, którzy mają swoją własną dzielnicę. Miasto jest siedzibą dwóch biskupów: prawosławnego i katolickiego. Po zawarciu w 1596 unii brzeskiej, prawosławny biskup przemyski Michał Kopysteński odmówił przystąpienia do niej, co spowodowało blisko 100 letni konflikt ze zwolennikami unii, którzy od 1610 mieli własnego biskupa. Dopiero w 1691 biskup Innocenty Winnicki przystąpił do jedności z kościołem rzymskim. Od połowy XVII wieku miasto, podobnie jak cały kraj, chyli się ku upadkowi. Decydujący wpływ mają tu liczne wojny, którymi nękają państwo polskie najeźdźcy: Tatarzy, Kozacy (1648), Szwedzi (1655), Węgrzy (1657). W całej Polsce ziemia przemyska w XVII wieku jest znana głównie z walk szlachty, której wybryki były trudne do poskromienia. Barwnie opisał to Władysław Łoziński w swoim dziele „Prawem i lewem”. Wiek XVII to również fundacje nowych klasztorów: jezuitów, karmelitów, bonifratrów, misjonarzy, benedyktynek. Jezuici zakładają w 1628 kolegium, misjonarze prowadzą naukę w seminarium duchownym, benedyktynki prowadzą edukację dla dziewcząt. Handel został zdominowany przez kupców żydowskich. W XVIII wieku do upadku miasta przyczyniają się częste przemarsze koronnych i obcych wojsk, które pobierają wysokie kontrybucje. Aby zapełnić miejską kasę, rajcy zaciągają pożyczki w m.in. w klasztorach i u Żydów. W 1754 pierwszą w mieście drukarnię zakłada Adam Klein. W latach 1756-64 starostą przemyskim jest przyszły król Polski Stanisław August Poniatowski.

Lata 1772–1918[edytuj]

Twierdza Przemyśl – rejon umocnień wokół miasta

Arcyksiążę Fryderyk podczas wizyty w Twierdzy Przemyśl, czerwiec 1915

Ulica Franciszkańska w czasach I wojny światowej

Podczas pierwszego rozbioru Polski w 1772 Przemyśl wraz z południową Małopolską przeszedł pod panowanie Habsburgów. Przemyśl stał się stolicą jednego z 20 cyrkułów. Wkrótce nastąpiły liczne wyburzenia w tkance miasta. Rozebrano ratusz i mury miejskie, a kasacji uległy zgromadzenia dominikanów, dominikanek, bonifratrów, karmelitów, jezuitów i bazylianów. Klasztor dominikanów przeznaczono na urząd cyrkułu, a w klasztorze dominikanek umieszczono szpital dla okupacyjnych wojsk austriackich. Nastał czas zastoju w rozwoju miasta, wzmagany powodziami (1836, 1837, 1849), zarazami (1831, 1849) i głodem (1830, 1847)^[23].

Druga połowa wieku XIX przyniosła ożywienie gospodarcze, a przełomem było poprowadzenie w 1861 Kolei galicyjskiej im. Karola Ludwika łączącej Wiedeń z Krakowem oraz Lwowem. W 1872 otwarto zaś Pierwszą Węgiersko-Galicyjską Kolej Żelazną, która poprzez Zagórz i Przełęcz Łupkowską umożliwiła bezpośrednie połączenie z Budapesztem. Miasto znacznie się rozbudowało poza dawny obszar murów miejskich^[24].

Do końca panowania austriackiego Przemyśl pozostał trzecim co do wielkości i znaczenia miastem Galicji, po Lwowie i Krakowie.

W czasie I wojny światowej Przemyśl był oblegany dwukrotnie jako austro-węgierska Twierdza Przemyśl. Podczas wyzwalania Przemyśla z rąk ukraińskich w listopadzie 1918 doszło do zamieszek anty-żydowskich, którzy zostali oskarżeni o sprzyjanie Ukraińcom.

Lata 1918–1945[edytuj]

 Osobny artykuł: Masakra w Przemyślu (1939).

Pomnik Orląt Przemyskich – modernizm i konstruktywizm

W czasie II wojny światowej zniszczeniu uległo około 45% miasta, w szczególności dzielnica żydowska i przedmieścia. Zniszczona została katedra oraz fronton kościoła franciszkanów, na Zasaniu spalone zostały budynki klasztoru i kościoła Benedyktynek^[25]. Miasto do czasu II wojny światowej było także siedliskiem ludności żydowskiej, która stanowiła według spisu z 1931 29,5% ludności miasta i posiadała 4 synagogi (dwie, obecnie nieistniejące, zlokalizowane w starej dzielnicy żydowskiej w okolicy Rybiego Placu, kolejną na ul. Słowackiego - obecnie biblioteka publiczna - oraz opuszczoną i będącą w stanie ruiny synagogę zasańską). W dniach 16-19 września 1939 Einsatzgruppe zur besonderen Verwendung pod dowództwem Udo von Woyrscha oraz Einsatzkommando 3/I pod dowództwem Alfreda Hasselberga, przy udziale jednostek Wehrmachtu, aresztowały i rozstrzelały w okolicznych miejscowościach (Pikulice, Przekopana, Medyka) co najmniej 800-900 Żydów. Był to największy pogrom ludności żydowskiej do czasu napaści Niemiec na Związek Radziecki w 1941.

27 lipca 1944 Przemyśl został zdobyty przez Armię Czerwoną i przez współdziałających z nią żołnierzy 38. Pułku Piechoty Armii Krajowej^[26].

Jesienią 1944 r. władze radzieckie założyły w mieście Obóz Przejściowy NKWD nr 49 dla żołnierzy AK i innych przeciwników okupacji sowieckiej. Najczęściej wywożono stąd jeńców do m. Borowicze lub do więzienia na Zamku w Rzeszowie, a także do obozów na Syberii. Represje względem żołnierzy AK trwały do października 1956.

Polityka i administracja[edytuj]

Urząd Miejski w Przemyślu

Burmistrzowie i prezydenci Przemyśla[edytuj]

 Osobny artykuł: Burmistrzowie i prezydenci Przemyśla.

Rada Miasta[edytuj]

Posłowie[edytuj]

Mieszkańcy Przemyśla wybierają posłów na Sejm z okręgu wyborczego nr 22.

• Marek Kuchciński, poseł na Sejm RP IV, V i VI kadencji, wicemarszałek Sejmu VI kadencji, były przewodniczący Klubu Parlamentarnego PiS, marszałek sejmu VIII kadencji
• Marek Rząsa, poseł na Sejm, samorządowiec, PO
• Wojciech Bakun, poseł na Sejm, Kukiz'15

Dzielnice i osiedla Przemyśla[edytuj]

• Bakończyce
• Błonie
• Kmiecie
• Kruhel Wielki
• Lipowica
• Osiedle Rycerskie
• Przekopana
• Sielec
• Warneńczyka
• Wieniawskiego
• Wilcze
• Winna Góra
• Zasanie

Rozwój terytorialny[edytuj]

Z dniem 1.01.2010 do miasta została przyłączona miejscowość Kruhel Wielki z gminy Krasiczyn, o powierzchni 2,39 km²^[31].

Urbanistyka i architektura[edytuj]

W Przemyślu znajduje się największa liczba obiektów zabytkowych na obszarze województwie podkarpackiego^[32] oraz jedna z największych w skali ogólnopolskiej^{[potrzebny przypis]}. Swoją siedzibę ma tutaj Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków.

Obiekty architektury zabytkowej[edytuj]

Pałac Biskupów Greckokatolickich

Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Jana Chrzciciela

Wczesnobarokowy klasztor oo. karmelitów

Archikatedra bizantyjsko-ukraińska św. Jana Chrzciciela (sobór)

Kościół Reformatów

Wieża cerkiewna, tzw. Zegarowa

Cerkiew OO Bazylianów

Secesyjne kamienice przy ul. Grunwaldzkiej

Rynek w Przemyślu

Nowy cmentarz żydowski

Zamki, pałace i dworki[edytuj]

• Zamek Kazimierzowski
• Pałac Lubomirskich
• Pałac Biskupów Greckokatolickich
• dworek Stanisława Orzechowskiego
• Pałac Biskupów Rzymskokatolickich

Kościoły i klasztory[edytuj]

• Archikatedra rzymskokatolicka Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Jana Chrzciciela
• Kościół św. Marii Magdaleny i klasztor oo. franciszkanów
• Kościół św. Teresy i klasztor oo. karmelitów
• Kościół św. Antoniego Padewskiego i klasztor oo. franciszkanów reformatów
• Kościół Trójcy Przenajświętszej i klasztor ss. benedyktynek
• Kościół św. Józefa (Salezjanie)
• Kościół Matki Bożej Szkaplerznej i klasztor ss. karmelitanek bosych
• Kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy
• Kościół św. Jana Apostoła
• Kościół Metodystów

Obiekty poklasztorne[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Nieistniejące kościoły Przemyśla.

Cerkwie i klasztory[edytuj]

• Archikatedra bizantyjsko-ukraińska św. Jana Chrzciciela
• Cerkiew bizantyjsko-ukraińska Matki Bożej Bolesnej i klasztor oo. bazylianów
• Cerkiew bizantyjsko-ukraińska Wniebowstąpienia Pańskiego
• Cerkiew prawosławna Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy – siedziba parafii wojskowej
• Cerkiew prawosławna Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy – siedziba parafii w dekanacie Przemyśl diecezji przemysko-nowosądeckiej

Synagogi[edytuj]

• Nowa Synagoga
• Synagoga Zasańska
• Najstarsza Synagoga – nieistniejąca
• Stara Synagoga – nieistniejąca
• Synagoga Tempel – nieistniejąca

Budynki użyteczności publicznej[edytuj]

• gmachy Urzędu Miejskiego i Urzędu Wojewódzkiego
• zabytkowa zabudowa Rynku
• Dworzec kolejowy
• Wieża Zegarowa – Muzeum Dzwonów i Fajek
• Dom Robotniczy
• Narodnyj Dim
• ratusz – nieistniejący

Architektura i sztuka Secesji[edytuj]

• założenie urbanistyczne w dzielnicy Zasanie – ul. Długosza, Grunwaldzka i pl. Konstytucji
• wille: „Marya” przy Słowackiego 27, Poniatowskiego 25 (Zasanie)

Architektura militarna i obronna[edytuj]

• fragmenty murów obronnych miasta
• forty Twierdzy Przemyśl
• bunkry Linii Mołotowa

Cmentarze[edytuj]

• zabytkowe nagrobki na Cmentarzu Głównym
• Nowy cmentarz żydowski
• Stary cmentarz żydowski – nieistniejący
• Cmentarz Wojskowy
• Zabytkowy zespół cmentarzy wojennych Twierdzy Przemyśl 1914-1915
  • Cmentarz Żołnierzy Rosyjskich
  • Cmentarz i Mauzoleum Żołnierzy Niemieckich
  • Cmentarze Żołnierzy Austro-Węgierskich
  • Cmentarz Żołnierzy Austriackich

Pozostałości preromańskie i romańskie[edytuj]

• preromańska rotunda – relikty na Wzgórzu Zamkowym, IX w.
• preromańskie monasterium na Wzgórzu Zamkowym, IX w.
• romańska bazylika trzynawowa, X w.
• palatium książęce, X w.

Inne[edytuj]

• Budynek dawnego Greckokatolickiego Seminarium Duchownego
• Neogotycka portiernia
• Budynek dawnego Prewentorium
• Most kolejowy z 1891
• Kopiec Tatarski
• Pomnik Orląt Przemyskich
• Pomnik Adama Mickiewicza w Przemyślu
• Pomnik Jana III Sobieskiego w Przemyślu
• Pomnik-ławeczka Józefa Szwejka w Przemyślu
• Pomnik Jana Pawła II^[33]

Panorama z mostu Orląt Przemyskich

Demografia[edytuj]

• Piramida wieku mieszkańców Przemyśla w 2014^[1].
  
• Wykres zmian liczby ludności miasta na przestrzeni ostatnich 200 lat:

Gospodarka[edytuj]

Przemysł drzewny (Zakłady Płyt Pilśniowych „Fibris”), wytwórnia farb i pomocy szkolnych Pollena Astra, mechaniczny i automatyki przemysłowej (Polna, Fanina), kosmetyczny (Inglot), tkanin powlekanych (Sanwil). Ponadto ośrodek tradycyjnych rzemiosł – ludwisarstwa (ludwisarnia Felczyńskich) i fajczarstwa (fajka przemyska).

Transport[edytuj]

Transport drogowy[edytuj]

Most Brama Przemyska

• Droga krajowa nr 28 Zator – Wadowice – Nowy Sącz – Gorlice – Biecz – Jasło – Krosno – Sanok – Przemyśl – Medyka
• Droga krajowa nr 77 Lipnik – Sandomierz – Gorzyce – Stalowa Wola – Nisko – Leżajsk – Tryńcza – Jarosław – Radymno – Przemyśl
• Droga wojewódzka nr 884 Przemyśl – Krzywcza – Dubiecko – Dynów – Barycz – Domaradz
• Droga wojewódzka nr 885 Przemyśl – Malhowice

W listopadzie 2012 oddano do użytku obwodnicę z mostem na Sanie „Brama Przemyska”. Obwodnica, łącząc drogi krajowe nr 28 i 77, pozwoliła wyeliminować ruch tranzytowy z centrum miasta i ułatwiła dojazd do przejścia granicznego z Ukrainą w Medyce^[34].

W 2015 oddano do użytku drogę obwodową (budowaną od września 2013) łączącą drogą krajową nr 28 z drogą wojewódzką nr 885.

Od miasta do węzła autostradowego "Przemyśl" Autostrady A4 jest ok. 16,5 km (przez DK77)^[35].

Transport kolejowy[edytuj]

Neobarokowy Dworzec kolejowy z XIX w.

Miasto ma stację kolejową Przemyśl Główny oraz przystanek kolejowy Przemyśl Zasanie.

Transport lotniczy[edytuj]

Przy ul. Monte Cassino znajduje się lądowisko sanitarne otworzone w 1988. Lądowisko zlokalizowane w koszarach przy ul. Mickiewicza posiada Bieszczadzki Oddział Straży Granicznej. Około 35 km na południowy zachód od miasta funkcjonuje lądowisko Arłamów.

Kultura i rozrywka[edytuj]

Ośrodki kultury[edytuj]

• 

  Jeden z korytarzy w Schronie Kierowania Obroną Cywilną
  Centrum Kulturalne w Przemyślu (Klub „Piwnice”)
• Przemyskie Centrum Kultury i Nauki „Zamek”
• Młodzieżowy Dom Kultury^[36]
• Wojskowy Ośrodek Kultury
• Dom Kultury „Kolejarz”

Teatr[edytuj]

• Teatr „Fredreum” na Zamku Kazimierzowskim – Towarzystwo Dramatyczne im. Aleksandra Fredry

Kino[edytuj]

• Kino „Centrum”
• Kino Helios

Galerie sztuki[edytuj]

• Państwowa Galeria Sztuki Współczesnej
• White Photo Gallery – Galeria Fotografii
• Galeria Fotografii przy MKK „Niedźwiadek”
• Galeria ZAMEK
• Galeria GALICJA
• Antyki i Dzieła Sztuki

Muzea i archiwa[edytuj]

Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej – dekonstruktywizm

• Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej
  • Muzeum Dzwonów i Fajek
  • Muzeum Historii Miasta Przemyśla
• Muzeum Archidiecezjalne im. św. Józefa Sebastiana Pelczara
• Ekspozycja Muzealna Kaponiera 8813 – prywatne
• Muzeum Twierdzy Przemyśl
  • Fort VIII „Łętownia”
  • Fort VII 1/2 „Tarnawce” w Ostrowie
• Ukraińskie Regionalne Muzeum „Strywihor” w Przemyślu – nieistniejące
• Archiwum Państwowe
• Schron Kierowania Obroną Cywilną^[37]

Biblioteki[edytuj]

Nowa Synagoga

• Przemyska Biblioteka Publiczna im. Ignacego Krasickiego
• Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Józefa Gwalberta Pawlikowskiego w Przemyślu
• Biblioteka Naukowa Towarzystwa Przyjaciół Nauk

Centrum handlowe[edytuj]

• Galeria Sanowa

Cykliczne imprezy kulturalne[edytuj]

Neogotycki kościół oo. Salezjanów

• Wielokulturowy Festiwal „Galicja” (organizator: Fundacja „Dziedzictwo” przy współpracy UM Przemyśl)
• Dni Patrona Miasta „Wincentiada” (organizator: Przemyskie Centrum Kultury i Nauki)
• Turniej Satyry im. Ignacego Krasickiego „O Złotą Szpilę” (organizator: CK Przemyśl) – konkurs stworzony i prowadzony przez Barbarę Płocicę, założeniem turnieju jest wyłonienie najlepszych satyryków w czterech konkurencjach: teatralnej, recytacji, literackiej i plastycznej.
• Festiwal „Agora” (organizator: CK Przemyśl)
• Noc Iwana Kupały* (organizator: Związek Ukraińców w Polsce Koło w Przemyślu)
• Podkarpacki Jarmark Turystyczny (otwarcie sezonu turystycznego w województwie)
• Barbarossa – inscenizacja walk o miasto z okresu II wojny światowej
• Święto mleka
• Święto fajki(organizator: Przemyski Klub Fajki)
• Święto wina i miodu
• Jarmark Turystyczny
• Salezjańskie Lato Muzyczne – festiwal muzyki organowej i kameralnej^[38]
• Jesień Muzyczna
• Polsko-Ukraiński Festiwal Jazzowy „Jazz Bez”
• Przemyska Wiosna Fredrowska

Film i fotografia[edytuj]

• Promocja Filmu Polskiego (organizator: Wydział Kultury UM Przemyśl)
• Maraton Filmowy „Z Przemyślem w tle” (organizator: Kino „Kosmos”)
• Festiwal Filmów Niezależnych w Przemyślu „CK OFF”

Literatura[edytuj]

• Przemyska Wiosna Poetycka (organizator: PCKiN)
• Turniej Wierszy Jednego Poety (organizator: Przemyska Biblioteka Publiczna)

Muzyka i taniec[edytuj]

Późnobarokowy kościół oo. Franciszkanów

• Jazz Bez... – Mikołajki jazzowe (organizator: CK Przemyśl)
• Jazz nad Sanem (organizator MKK „Niedźwiadek”)
• Świętojańska noc jazzowa (organizator: PCKiN)
• Ogólnopolski Festiwal Kapel Podwórkowych (organizator: CK Przemyśl)
• Przemyska Jesień Muzyczna (organizator: Towarzystwo Muzyczne w Przemyślu)
• Dni Muzyki Oratoryjno-Kantatowej (organizator: CK Przemyśl)
• Festiwal „Ghitaralia” (organizator Zespół Państwowych Szkół Muzycznych)
• Międzywojewódzki Przegląd Dziecięcych Zespołów Tańca Ludowego „Taneczny Krąg” (organizator: CK Przemyśl)
• Międzynarodowy Festiwal Muzyki Akordeonowej.
• Salezjańskie Lato Muzyczne
• Muzyka Młodych u Franciszkanów^[39]

Plastyka[edytuj]

• Międzynarodowe Biennale Malarstwa „Srebrny Czworokąt” (organizator: Państwowa Galeria Sztuki Współczesnej w Przemyślu)

Teatr[edytuj]

• Biesiada Teatralna w Horyńcu-Zdroju – Konfrontacje Zespołów Teatralnych Małych Form (organizator: CK Przemyśl)
• Przegląd Teatralny „Antrakt” (organizator: CK Przemyśl)
• Przemyska Jesień Teatralna (organizator: CK Przemyśl)
• Przemyska Wiosna Fredrowska (organizator: PCKiN)

Kluby taneczne[edytuj]

Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać pustosłowia. Zapoznaj się również z zasadami tworzenia list. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tej sekcji. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tej sekcji.

• Rutyna Art
• Neo Club w podziemiach DH Szpak
• Grota
• Klub „Zebra”
• Japa
• Bar Secesja ceglane piwnice restauracji CK Monarchia

Media[edytuj]

Telewizja[edytuj]

• Toya

Radio[edytuj]

• Radio Eska Przemyśl
• Radio Fara

Prasa[edytuj]

• Życie Podkarpackie^[40]
• Brama Przemyska
• Pogranicze – niewydawany już tygodnik
• Przemyski Przegląd Kulturalny
• Nasz Przemyśl
• Vorota - miesięcznik w języku ukraińskim
• Moja Praca. Biuletyn Powiatowego Urzędu Pracy w Przemyślu. Wszystkie dotychczasowe numery „Mojej Pracy”, w wersji elektronicznej, dostępne są na stronie internetowej PUP Przemyśl.

Internet[edytuj]

• Portal Przemyski^[41]

Opieka zdrowotna[edytuj]

Szpitale publiczne.[edytuj]

W Przemyślu znajdują się trzy szpitale:

• Szpital Wojewódzki w Przemyślu,
• Wojewódzki Podkarpacki Szpital Psychiatryczny,
• Szpital Miejski z Przychodnią w Przemyślu (dawniej Szpital Wojskowy nr 114).

Nauka[edytuj]

• Towarzystwo Przyjaciół Nauk
• Południowo-Wschodni Instytut Naukowy

Edukacja[edytuj]

Pałac Lubomirskich – eklektyzm (ob. siedziba PWSW)

Modernistyczny Dom Robotniczy

• Krajowa Szkoła Skarbowości
• Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania
• Wyższa Szkoła Bezpieczeństwa
• Wyższe Seminarium Duchowne
• Państwowa Wyższa Szkoła Wschodnioeuropejska

Sport[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w Przemyślu.

Kluby sportowe[edytuj]

• Młodżieżowy Klub Sportowy „MOTOR” - piłka nożna dziewcząt i kobiet (III liga gr. podkarpacka kobiet)
• Uczniowski Klub Sportowy Gim Baskets 2 Przemyśl - 2 liga koszykówki mężczyzn, grupy młodzieżowe koszykówki.
• Miejski Klub Sportowy Polonia Przemyśl – piłka nożna (III liga – grupa lubelsko–podkarpacka)
• Klub Sportowy Czuwaj Przemyśl – piłka nożna (V liga – grupa Jarosław)
• AZS Przemyśl – piłka ręczna (I Liga)
• Tempo 5 Przemyśl – lekkoatletyka
• NURT POSIR Przemyśl – tenis stołowy (II liga)
• ORKA Przemyśl – pływanie
• Przemyska Szkoła Bokserska NIEDŹWIADKI – boks
• POSiR Przemyśl – narciarstwo
• Przemyskie Towarzystwo Cyklistów – kolarstwo
• Klub Strzelecki „Twierdza” LOK Przemyśl – strzelectwo
• Szkoła Tańca „A-Z” Przemyśl – taniec
• Powiatowy Szkolny Związek Sportowy
• Międzyszkolny Klub Sportowy JUVENIA
• Powiatowe Szkolne Towarzystwo Sportu i Rekreacji
• Klub Żeglarski OPTY przy MZK sp. z o.o.
• Stowarzyszenie Karate SAIHA KYOKUSHINKAI-IFK
• Przemyski Klub Karate Kyokushin (PKKK)
• Przemyski Klub SHORIN – RYU Karate
• Przemyska Reprezentacja Maratończyków
• Sportowo-Kulturalny Klub Szachowy Przemyśl
• UKS Gim Basket 2 Przemyśl- koszykówka ( II liga)
• SRS Czuwaj Przemyśl- I liga, piłka ręczna

Obiekty sportowe[edytuj]

Stok narciarski w Przemyślu

• Strzelnica LOK (pneumatyczna i kulowa) ul. Słowackiego 40
• Przemyski Park Sportowo Rekreacyjny (POSiR) ul. Sanocka 4
• Stok narciarski w Przemyślu (POSiR)
• Sztuczne Lodowisko (POSiR) ul. Sanocka 2
• Kryta Pływalnia (POSiR) ul. 22 Stycznia 6
• Hala sportowa POSiR ul. Mickiewicza 30
• Korty Tenisowe (KS Czuwaj) ul. 22 Stycznia 6
• Skate Park (POSiR) ul. Sanocka 2 (zlikwidowany)
• Stadion Miejskiego Klubu Sportowego „Polonia” ul. Sanocka 18
• Stadion Klubu Sportowego „Czuwaj” ul. 22 Stycznia 6
• Stadion szkolny „Juvenia” ul. Dworskiego 98 (lekkoatletyczny)
• Boiska do siatkówki plażowej (Wyb. Ojca Świętego – plaża miejska)
• Boisko ORLIK ul. Dworskiego 96

Inne[edytuj]

• Spływy kajakowe Doliną Sanu
• Capoeira – Brazylijska sztuka walki (Grupa Axe Capoeira – Sekcja Przemyśl)

Religia[edytuj]

Przemyśl to miasto kilku wyznań i obrządków (obok rzymskokatolików, z arcybiskupem metropolitą Adamem Szalem na czele, także grekokatolicy, mający tu arcybiskupa metropolitę swego obrządku, Jana Martyniaka, prawosławni z arcybiskupem diecezji przemysko-nowosądeckiej Adamem (rezydującym w Sanoku) oraz przedstawiciele nurtów protestanckich: metodyści, adwentyści, baptyści, zielonoświątkowcy, a także Świadkowie Jehowy.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj]

Cerkwie prawosławne

Cerkiew prawosławna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (polowa)

Cerkiew prawosławna Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny

• Katolicyzm
  • Kościół rzymskokatolicki (dekanaty I, II i III oraz parafia wojskowa
  • Kościół greckokatolicki (dekanat przemyski)
• Cerkiew Prawosławna
  • Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny (Dekanat Przemyśl: 2 parafie, w tym 1 wojskowa Prawosławnego Ordynariatu Wojska Polskiego)
• Protestantyzm
  • Kościół Ewangelicko-Metodystyczny (Parafia Ewangelicko-Metodystyczna Opatrzności Bożej w Przemyślu)
  • Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (zbór w Przemyślu)
  • Kościół Chrześcijan Baptystów (Zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów w Przemyślu)
  • Kościół Zielonoświątkowy (Zbór „Nazaret” w Przemyślu)
• Inne
  • Świadkowie Jehowy^[42] – dwa zbory (Przemyśl-Wschód i Przemyśl-Zachód, w tym grupa języka migowego), Sala Królestwa (ul. Armii Krajowej 31)^[43]. Działalność Świadków Jehowy w mieście sięga lat 20. XX w., prowadzili ją wówczas wyznawcy ze Lwowa i jego okolic. Od lat 50. XX w. tutejsi Świadkowie Jehowy utrzymywali konspiracyjne kontakty ze współwyznawcami na Ukrainie, którzy nadzorowali działalność Świadków Jehowy w całym ZSRR). Utrzymywano z nimi stałą korespondencję, a listy przesyłano dzięki kolejarzom jeżdżącym na trasie z Przemyśla do Lwowa. Działalność ta nosiła kryptonim Erika^[44].
  • Świecki Ruch Misyjny „Epifania” – zbór w Przemyślu, ul. Smolki 6/3^{[potrzebny przypis]}.

Współpraca międzynarodowa[edytuj]

Ta sekcja od 2011-09 wymaga zweryfikowania podanych informacji. Należy podać (wiarygodne) źródła, najlepiej w formie dokładnych przypisów bibliograficznych. Część lub nawet wszystkie informacje w sekcji mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tej sekcji. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tej sekcji.

Miasta i gminy partnerskie[edytuj]

Osoby związane z Przemyślem[edytuj]

 Osobny artykuł: Honorowi Obywatele Miasta Przemyśla.

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Przemyślem.

Ciekawostki[edytuj]

• Nazwa miasta Przemyśla pojawia się w jednej z najpopularniejszych rosyjskich piosenek z okresu I wojny śwatowej zatytułowanej Galicyjskije Polja^[45].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

• Jerzy Motylewicz, Społeczeństwo Przemyśla w XVI i XVII wieku, Wyd. Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2005, Rzeszów ​ISBN 83-7338-162-7​.
• Muzeum Narodowe Ziemie Przemyskiej (ed.): Tajemnice placu Berka Joselewicza w Przemyślu. Rezultaty badań archeologicznych w rejonie „żydowskiego miasta” (Katalog wystawy). Przemyśl 2006, ​ISBN 83-921500-9-0​.

Linki zewnętrzne[edytuj]

• UM Przemyśl: Przemyśl – strona główna (pol.). [dostęp 15 lipca 2008].
• Przemyśl Foto: Obszerna galeria zdjęć (pol.). [dostęp 15 lipca 2008].
• Iza i Piotr Strasz: Secesyjny Przemyśl (pol.). [dostęp 15 lipca 2008].
• J.Maziarz: Nieoficjalna strona twierdzy – bardzo pomocna przy organizacji wycieczki do twierdzy (pol.).
• Internetowy przewodnik po Przemyślu (pol.). [dostęp 10 sierpnia 2012].
• Przemyśl w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. IX: Pożajście – Ruksz. Warszawa, 1888.

p • d • e Dzielnice Przemyśla Bakończyce • Błonie • Budy Wielkie • Garbarze • Kmiecie • Kruhel Mały • Kruhel Wielki • Krzemieniec • Lipowica • Osiedle Rycerskie • Podwinie • Przedmieście Lwowskie • Przekopana • Sielec • Szajbówka • Wilcze • Winna Góra • Zasanie • Zielonka • Zniesienie

p • d • e Miasta województwa podkarpackiego Miasta na prawach powiatu Krosno • Przemyśl • Rzeszów • Tarnobrzeg Miasta powiatowe Brzozów • Dębica • Jarosław • Jasło • Kolbuszowa • Lesko • Leżajsk • Lubaczów • Łańcut • Mielec • Nisko • Przeworsk • Ropczyce • Sanok • Stalowa Wola • Strzyżów • Ustrzyki Dolne Miasta gminne Baranów Sandomierski • Błażowa • Boguchwała • Brzostek • Cieszanów • Dukla • Dynów • Głogów Małopolski • Iwonicz-Zdrój • Jedlicze • Kańczuga • Kołaczyce • Narol • Nowa Dęba • Nowa Sarzyna • Oleszyce • Pilzno • Pruchnik • Przecław • Radomyśl Wielki • Radymno • Rudnik nad Sanem • Rymanów • Sędziszów Małopolski • Sieniawa • Sokołów Małopolski • Tyczyn • Ulanów • Zagórz • Zaklików

p • d • e Województwo podkarpackie Miasta na prawach powiatu Krosno • Przemyśl • Rzeszów (siedziba) • Tarnobrzeg Powiaty bieszczadzki • brzozowski • dębicki • jarosławski • jasielski • kolbuszowski • krośnieński • leski • leżajski • lubaczowski • łańcucki • mielecki • niżański • przemyski • przeworski • ropczycko-sędziszowski • rzeszowski • sanocki • stalowowolski • strzyżowski • tarnobrzeski Inne zagadnienia Podział administracyjny • Herb • Flaga