Pułtusk – informacje o miejscowości
Pułtusk – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie pułtuskim (siedziba starostwa), siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Pułtusk. Położone w północnej części Mazowsza, na skraju Puszczy Białej nad Narwią, w mezoregionie Dolina Dolnej Narwi.
Miasto biskupstwa płockiego w drugiej połowie XVI wieku. Siedziba powiatu od 1807, z przerwą w latach 1975-98. Do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Kleszewo. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa ciechanowskiego.
31 grudnia 2013 roku Pułtusk liczył 19 240 mieszkańców.
Historia
W miejscu dzisiejszego zamku w pierwszej połowie XIII wieku zbudowany został gród obronny, który zastąpił istniejącą tu nieobronną osadę. Gród z trzema ulicami był zabudowany kilkuset chatami, które chronił wał drewniano-ziemny. Dwukrotnie ulegał zniszczeniu na przełomie XIII/XIV wieku i w 1368 r. w wyniku najazdu Kiejstuta. W 1337 pod Pułtuskiem rycerstwo mazowieckie pokonało wojska litewskie. Jednakże według przekazów na wzgórzu, które obecnie nosi nazwę św. Krzyża, stała niegdyś pogańska świątynia.
Prawa miejskie nadawano osadzie dwa razy: I lokacja została dokonana w 1257 r. przez Siemowita I, II lokacja (na prawie chełmińskim) w 1339 r. przez biskupa płockiego Klemensa Pierzchałę, potwierdzone w roku 1380 i 1405. W okresie XIII-XVIII wieku Pułtusk był własnością biskupów płockich, którzy rezydowali na pułtuskim zamku.
Pułtusk był trzecim, po Warszawie i Płocku, miastem na Mazowszu z murowanymi fortyfikacjami. Rozwój Pułtuska miał miejsce w XIV–XVI wieku, co było związane głównie z handlem zbożem, potem miasto podupadło w wyniku pożarów, powodzi i zniszczeń w wojnach szwedzkich.
W poł. XV wieku w mieście wybudowano kolegiatę, w XVI wieku: trzy kościoły, szpital, łaźnię miejską, apteki i przytułki dla ubogich. W 1590 r. na pułtuskim zamku gościł król Zygmunt III Waza.
Podczas wielkiej wojny północnej król Szwecji Karol XII stoczył w 1703 r. pod Pułtuskiem kawaleryjską bitwę, w której rozbił dwukrotnie silniejszy korpus saski.
W 1806 r. rozegrała się tutaj niezwykle krwawa bitwa pod Pułtuskiem pomiędzy wojskami cesarza Napoleona a Rosjanami, co zostało upamiętnione na Łuku Triumfalnym w Paryżu. Napoleon Bonaparte przebywał w Pułtusku dwukrotnie w 1806 r. i 1812 r.
30 stycznia 1868 r. ludność miasta i okolic była świadkiem niecodziennego zjawiska przyrodniczego – upadku meteorytu, zwanego później „pułtuskim”. Jego największe okazy, o masie ok. 8–9 kg znajdują się w londyńskim British Museum i Muzeum Ziemi PAN w Warszawie. Siedem lat później mieszkańców Pułtuska dotknęła wielka klęska pożaru, który strawił większość zabudowy miejskiej. Spłonęły cenne pułtuskie księgozbiory. Pożar opisał w prasie warszawskiej Henryk Sienkiewicz, który przybył na miejsce tragedii. To wydarzenie posłużyło pisarzowi do opisu pożaru Rzymu w powieści Quo vadis.
W latach II Rzeczypospolitej Pułtusk był miastem garnizonowym. Stacjonował tu 13 Pułk Piechoty. W czasie II wojny światowej Pułtusk został zniszczony w ok. 85%.
W latach 1946–1951 w okolicach Pułtuska w ramach podziemia niepodległościowego działał oddział Jana Kmiołka „Wira”. 30 listopada 1946 r. rozbił on więzienie Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Pułtusku.
W 1985 r. miasto zostało odznaczone Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.
Miasto szczyci się najdłuższym w Europie (380 m) brukowanym rynkiem.
Demografia
Piramida wieku mieszkańców Pułtuska w 2014 roku.
Zabytki
Gotycka Bazylika kolegiacka Zwiastowania NMP z XV wieku, z renesansową przebudową z XVI wieku (kolebkowe sklepienie wykonane w latach 1554–1561). W 1975 r. papież Paweł VI nadał kolegiacie tytuł bazyliki mniejszej. W pobliżu kolegiaty plebania z XVI w., przebudowana w XIX oraz dawne seminarium duchowne z XVIII w., obecnie liceum.
Zamek biskupi usytuowany na brzegu Narwi z XIV-XVI wieku, obecnie Dom Polonii. Właścicielem Domu Polonii jest Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”. W murach zamku przebywali m.in.: król Zygmunt III Waza, król szwedzki Karol XII, carowie rosyjscy Aleksander I i Aleksander II.
Kaplica pw. św. Marii Magdaleny przy rynku. Pierwotnie odgrywała rolę kościoła parafialnego do czasu zbudowania kolegiaty. W 1944 r. została całkowicie zniszczona, zrekonstruowana w latach 1946–1951.
Ratusz z wieżą ratuszową z XVI w. (obecnie Muzeum Regionalne), gotycko-renesansowa.
Kościół pojezuicki pw. śś. Piotra i Pawła, barokowy z 1718 r. (w miejscu wcześniejszego z 1570 r.), odbudowany po pożarze z 1875 r. i po 1945 r. bez odbudowy wież. W ołtarzu głównym obraz Wojciecha Gersona.
Kościół św. Krzyża z XVI w., późnogotycki z elementami barokowo-klasycznymi. Wokół świątyni rozciąga się najstarszy pułtuski cmentarz katolicki, z grobowcami z XIX w.
Kościół św. Józefa z XVII w., poreformacki. Do budynku przylegają budynki dawnego klasztoru Reformatów, w których w okresie zaborów znajdowało się więzienie.
Pozostałości murów miejskich, wznoszonych w latach 1508–1533 z inicjatywy biskupa płockiego Erazma Ciołka. Rozebrane w większości w XIX wieku. Zachowała się cylindryczna baszta przy kościele św. Piotra i św. Pawła.
Szpital ufundowany w 1536 r., powiększony w końcu XVI w., przebudowywany w latach 1785–1786 i 1876 r.
Klasycystyczne domy przy Rynku z pocz. XIX w.
Dawny kościół NMP wybudowany w XV/XVI wieku; obecnie archiwum. Jest to kolejna świątynia na tym miejscu – najstarsza została zbudowana w XII wieku.
Zakłady produkcyjne
Agraplast sp. z o.o. – ul. Warszawska ⇒ autoryzowany producent stolarki okiennej z PCV,
Atex – ul. Białowiejska ⇒ producent systemów ogrodzeniowych,
ETI Polam Sp. z o.o. – ul. Jana Pawła II ⇒ fabryka sprzętu elektrotechnicznego,
Hatek – ul. Tartaczna ⇒ firma zajmująca się projektowaniem, produkcją i montażem konstrukcji drewnianych,
Inter-Max – ul. Warszawska ⇒ firma specjalizująca się w produkcji blach profilowanych,
Jolinex – ul. Kościuszki ⇒ producent mebli na zamówienie,
Meblomar – al. Wojska Polskiego ⇒ producent mebli kuchennych, szaf i drzwi przesuwnych,
Polmlek Sp. z o.o. – ul. Warszawska ⇒ producent i dystrybutor produktów nabiałowych (centrala firmy),
UN WHA Poland LTD – ul. Jana Pawła II ⇒ producent pasów bezpieczeństwa,
ZPH Feliks – ul. Butrymowicza ⇒ producent mrożonych wyrobów kulinarnych
M&T blindS - producent rolet, żaluzji, moskitier, itp.
Centra handlowe
C.H. Manhattan
Różowe Centrum
Galeria Pułtuska
Drogi krajowe
Przez Pułtusk przebiega jedna z głównych dróg krajowych łącząc województwo mazowieckie z województwem podlaskim:
61 Warszawa – Jabłonna – Serock – Pułtusk – Ostrołęka – Łomża – Grajewo – Augustów
Drogi wojewódzkie
Przebiegają także drogi wojewódzkie:
618 Pułtusk – Gołymin-Ośrodek
571 Naruszewo – Czerwińsk – Nasielsk – Winnica – Pułtusk
Transport kolejowy
Kolej łącząca Pułtusk z Nasielskiem istniała w latach 1950–2002. W 2002 r. Nasielską Kolej Dojazdową (in. Nasielska Kolejka Wąskotorowa) zamknięto z powodu niskich przychodów. Kolej służyła mieszkańcom Pułtuska do dojechania do normalnotorowej stacji kolejowej Nasielsk, skąd można było dojechać do Warszawy. Służyła także do dostarczania węgla do ciepłowni w Pułtusku.
Publiczny transport zbiorowy
Za organizację transportu miejskiego w Pułtusku odpowiedzialny jest PKS Ciechanów. Komunikacja składa się z trzech linii, łączy centrum miasta z dzielnicą Popławy oraz okoliczne miejscowości: Ponikiew oraz Grabówiec.
Transport lotniczy
W 2013 r. przy ul. Warszawskiej oddano do użytku prywatne, śmigłowcowe lądowisko Pułtusk-Agra.
Pułtusk położony jest 45 km od międzynarodowego portu lotniczego Warszawa/Modlin.
Przedszkola
Przedszkole Miejskie Nr 3
Przedszkole Miejskie Nr 4 z Oddziałami Integracyjnymi
Przedszkole Miejskie Nr 5
Żłobek Miejski
Niepubliczne Przedszkole Miniland
Niepubliczne Przedszkole Urwis
Niepubliczne Przedszkole Integracyjne Geniusz
Malinowe Przedszkole
Szkoły podstawowe
Publiczna Szkoła Podstawowa im. mjr. Henryka Sucharskiego (Zespół Szkół nr 2 z oddziałami integracyjnymi)
Publiczna Szkoła Podstawowa nr 3 z oddziałami integracyjnymi im. Tadeusza Kościuszki
Publiczna Szkoła Podstawowa im. Ireny Szewińskiej (Zespół Szkół nr 4 z Klasami Sportowymi)
Gimnazja
Publiczne Gimnazjum nr 1 im. Klaudyny Potockiej
Publiczne Gimnazjum im. Jana Pawła II (Zespół Szkół nr 2 z oddziałami integracyjnymi)
Publiczne Gimnazjum im. Andrzeja Noskowskiego (Zespół Szkół nr 4 z Klasami Sportowymi)
Szkoły średnie
Liceum Ogólnokształcące im. Piotra Skargi
Liceum Ogólnokształcące Centrum Naukowo-Biznesowe Feniks
Zespół Szkół Zawodowych im. Jana Ruszkowskiego: Technikum Nr 1, Liceum Ogólnokształcące, Branżowa Szkoła I Stopnia Nr 1, Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych, Szkoła Policealna dla Dorosłych.
Zespół Szkół im. Bolesława Prusa: Technikum Nr 2, Branżowa Szkoła I Stopnia Nr 2.
Nauka i kultura
Już na początku XV wieku w mieście działała szkoła parafialna, która od 1449 r. funkcjonowała jako kolegiacka. Patronatem objęli ją biskupi płoccy m.in. Erazm Ciołek, Jan Dantyszek, Andrzej Krzycki oraz Piotr Myszkowski. Szkoła stała na wysokim poziomie, a jej wykładowcami byli profesorowie Akademii Krakowskiej m.in. Jan z Głogowa. Miasto w owym czasie stało się regionalnym centrum kulturalnym. Znajdowały się w nim dwie biblioteki – kolegiacka oraz szkolna, w których znajdowało się wiele unikatowych ksiąg np. Złoty kodeks pułtuski z XI wieku oraz Pontyfikał Erazma Ciołka z XVI wieku. W latach 1530–1533 w Pułtusku działała pierwsza na Mazowszu drukarnia założona przez Jana Sandeckiego.
W 1566 r. szkoła kolegiacka przekazana została jezuitom, którzy powołali słynące w całej I Rzeczypospolitej kolegium. Od poł. XVI w. przy jezuickiej szkole działał pierwszy w Polsce teatr publiczny. W sierpniu 1568 roku przedstawienie w Pułtusku oklaskiwał poeta Jan Kochanowski. Szkołę jezuicką kształtowali sławni nauczyciele m.in. ks. Piotr Skarga, Andrzej Bobola i Jakub Wujek, a także Wojciech Slaski, jak i uczniowie m.in. kanclerz wielki koronny Jerzy Ossoliński, biskup warmiński Andrzej Batory, poeta Maciej Kazimierz Sarbiewski.
Obecnie miasto jest siedzibą Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora (dawniej Wyższa Szkoła Humanistyczna im. A. Gieysztora) utworzonej w 1994 r.
Uczelnie
Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora
Prasa
Na terenie miasta, jak i całego powiatu pułtuskiego, wydawanych jest 5 gazet lokalnych:
Extra Pułtusk
Pułtuska Gazeta Powiatowa
Tygodnik Pułtuski
Tygodnik Ciechanowski (wydanie pułtuskie)
KW – Kurier Wyszkowski
Radio
Akademickie Radio Atena – obecnie jego działanie jest zawieszone.
Religia
Kościół ewangeliczny zbór „Kościół dla Pułtuska” Kościoła Zielonoświątkowego w RP
Kościół rzymskokatolicki 5 parafii należących do dekanatu pułtuskiego diecezji płockiej Parafia św. Mateusza w Pułtusku Parafia Miłosierdzia Bożego w Pułtusku Parafia św. Stanisława Kostki w Pułtusku Parafia św. Jana Pawła II w Pułtusku Parafia św. Stanisława Kostki
Świadkowie Jehowy Zbór (w tym grupa języka migowego).
Pułtusk w literaturze i filmie
Potop (1886) – Henryk Sienkiewicz
Wspomnienia niebieskiego mundurka (1906) – Wiktor Gomulicki
Klub Włóczykijów (1970) – Edmund Niziurski
Kuzynki (2003) – Andrzej Pilipiuk
Trzecie pokolenie (2006) – Henryk Purzycki
Przypadki Piotra S. (1981) – reż. Stanisław Jędryka
Planeta krawiec (1984) – reż. Jerzy Domaradzki
Alternatywy 4 (1986), odc. 1 – reż. Stanisław Bareja
Dzieci i ryby (1996) – reż. Jacek Bromski
Sztos (1997) – reż. Olaf Lubaszenko
Dom (2000), kilka odcinków ostatniej serii – reż. Jan Łomnicki
Ekipa (2007), odc. 3 i 4 – reż. Agnieszka Holland
39 i pół (2008), odc. 11 (jako Zielona Góra) – reż. Mitja Okorn i Łukasz Palkowski
Handlarz cudów (2009) – reż. Bolesław Pawica i Jarosław Szoda
Klan (2011) – Maciek daje koncert na Rynku pułtuskim
Falklandy (2012) – reż. Wawrzyniec Kostrzewski
M jak miłość – odc. 870 reż. Roland Rowiński
Chłopaki do wzięcia – Pułtuska stacja
Miasta partnerskie
Do miast partnerskich Pułtuska należą:
Honorowi obywatele miasta
Andrzej Bartnicki (1997)
Aleksander Gieysztor (1998)
Jan Paweł II (1999)
Lucjan Pawlak (2002)
Adam Koseski (2004)
Stanisław Wielgus (2005)
Henryk Samsonowicz (2008)
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Pułtusk
Dla firm działających na obszarze miejscowości Pułtusk projektujemy witryny dopasowane do sposobu, w jaki klienci zamawiają usługi lub produkty.
Modernizacja istniejącej witryny
Przy przebudowie porządkujemy menu, aktualizujemy prezentację oferty i planujemy przekierowania ze zmienianych adresów. Warto zacząć od podstron, z których klienci najczęściej przechodzą do kontaktu.