Sandomierz – informacje o miejscowości
Sandomierz – miasto w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, położone nad Wisłą, na siedmiu wzgórzach (stąd miasto nazywane jest czasem „małym Rzymem”). Sandomierz jest usytuowany w Nizinie Nadwiślańskiej i rozciąga się od Wyżyny Sandomierskiej po Równinę Tarnobrzeską. Większość zabudowy wraz z historycznym centrum znajduje się na lewym brzegu Wisły, a przemysłowa część miasta, zwana Nadbrzeziem, leży przy prawym brzegu Wisły, w Kotlinie Sandomierskiej, i graniczy z Tarnobrzegiem.
Przez miasto przebiegają szlaki turystyczne: cysterski, św. Jakuba, Via Jagiellonica, Architektury Drewnianej oraz Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo.
Historycznie położony jest w Małopolsce, główne miasto dawnej ziemi sandomierskiej, następnie województwa sandomierskiego. Miasto królewskie w powiecie sandomierskim województwa sandomierskiego w drugiej połowie XVI wieku. W czasach Rzeczypospolitej Obojga Narodów w Sandomierzu mieściła się kasa szafarzy podatków dla Małopolski.
Toponimia
Istnieje kilka teorii na temat pochodzenia nazwy miasta, według jednej z nich nazwa związana jest z położeniem miasta – w okolicach Sandomierza, rzeka San domierza (dochodzi) do Wisły. Najbardziej prawdopodobna teoria głosi jednak, że nazwa miasta pochodzi od staropolskiego imienia Sędomir, rozpowszechnionego w całej Słowiańszczyźnie (por. czes., rus. i serbsko-chor. Sudomir).
Miejscowość jako jedną z głównych siedzib Królestwa polskiego w zlatynizowanej staropolskiej formie Sandomir we fragmencie „Bolezlavus vero (...) in Wratislaw et Cracovia et in Sandomir sedes regni principales” notuje Gall Anonim w swojej Kronice polskiej spisanej w latach 1112–1116.
Historia
Ślady pierwszego osadnictwa na tych terenach, znalezione w wykopaliskach archeologicznych, pochodzą z neolitu. Osada – w X w. na terenie wzgórza zamkowego, od XI wieku gród, siedziba książęca oraz miasto wojewódzkie. Odkryte podczas prac archeologicznych naczynia ceramiczne z XI wieku charakteryzują się podobieństwem do technik i wzorów wyrobów z Wielkopolski. W przeciwieństwie do ceramiki odkopanej w oddalonym o 17 km Zawichoście stylem odpowiadającym technikom ruskim, wareskim.
Obok zbudowanego później Domu Długosza powstał w sąsiedztwie drugi gród, który dał początek miastu. Dzięki położeniu nad Wisłą, w miejscu przeprawy szlaku handlowego z Europy Zachodniej na Ruś, Sandomierz szybko zyskiwał na znaczeniu.
W czasach Bolesława Chrobrego miasto pełniło bardzo ważną rolę. W średniowiecznej Polsce obok Wrocławia oraz Krakowa zaliczone zostało przez Galla Anonima do jednej z trzech głównych siedzib Królestwa Polskiego.
W okresie rozbicia dzielnicowego był stolicą Księstwa Sandomierskiego, a przez około 700 lat również miastem wojewódzkim (pierwszy wojewoda Pakosław, ur. 1182, zm. 1203). Pierwszym władcą (w okresie od 1146 do 1166) był Henryk Sandomierski, syn Bolesława Krzywoustego. Pierwsza inicjatywa lokacyjna na prawie niemieckim dotycząca Sandomierza miała miejsce przed rokiem 1243. Miasto zostało zdobyte przez Tatarów w 1259 za czasów Piotra z Krępy, o czym wspominają Pieśni Sandomierzanina. Za namową Wasylka Romanowicza w 1260 miasto poddało się Tatarom Burundaja. Po zniszczeniach w czasie najazdów tatarskich, ponowna lokacja w 1286 nadana przez Leszka Czarnego.
Od końca XIV w. aż do rozbiorów, Sandomierz był miejscem, w którym odbywały się sądy szlacheckie pierwszej instancji: ziemski i grodzki.
Ponownie handel odegrał ważną rolę w rozwoju miasta w XV wieku (Sandomierz leżał na trasie drogi wiślanej związanej z handlem zbożem). XV – XVII wiek to okres częstych pobytów dworu i króla w Sandomierzu, czas zjazdów szlacheckich. Od 1437 roku do 1441 roku w Sandomierzu przebywała cesarzowa Barbara Cylejska, wdowa po cesarzu Zygmuncie Luksemburczyku, wygnana z Węgier przez swojego zięcia Albrechta II Habsburga. Bywał tu m.in. król Zygmunt II August zapraszany przez starostę sandomierskiego i hetmana wielkiego koronnego Jana Amora Tarnowskiego.
W 1570 r. miał miejsce zjazd reprezentantów działających w Polsce nurtów reformacji, w wyniku którego doszło do podpisania tzw. zgody sandomierskiej – porozumienia w obronie przed kontrreformacją. Okres wojen szwedzkich to ponowny upadek miasta spowodowany zniszczeniami.
W 1613 r. otwarto Kolegium Jezuickie w Sandomierzu. W 1623 r. Jakub Bobola (zm. 1636) – podczaszy sandomierski, prawdopodobnie stryjeczny brat św. Andrzeja Boboli, założył przy kolegium konwikt dla 12 młodych, należących do zubożałych rodzin, szlachciców i zapisał na ten cel 15500 złp. na dobrach swych Wilczyce. W 1635 przeznaczył na pomieszczenie konwiktorów swą kamienicę, stojącą do dziś dnia w Rynku miasta Sandomierza. Ta „Fundatio Boboliana” z 27 lipca 1623 roku przetrwała aż do kasaty zakonu jezuitów.
W 1865 roku po zdaniu egzaminu kwalifikacyjnego, Karolina Kraczkiewicz została pierwszą świecką nauczycielką w Sandomierzu.
W okresie zaborów Sandomierz stał się miastem pogranicznym między Królestwem Polskim a Galicją i stracił swoje znaczenie administracyjne, a także gospodarcze. Dodatkowo został dość poważnie zniszczony przez I wojnę światową. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę miasto wyrwało się ze stagnacji i zaczęło się prężnie rozwijać. Według planów Eugeniusza Kwiatkowskiego z 1935 roku miało wkrótce stać się stolicą Centralnego Okręgu Przemysłowego z ponad 100 tys. mieszkańców. W 1939 roku miał stać się stolicą nowego województwa, czyli województwa sandomierskiego. Plany te zniweczyła II wojna światowa.
W czerwcu 1942 Niemcy utworzyli w Sandomierzu getto dla ludności żydowskiej. Przebywali w nim również Żydzi z okolicznych miejscowości m.in. 300 osób z Kurozwęk. We wrześniu 1942 w getcie mieszkało ok. 5200 osób. Zostało ono zlikwidowane w październiku 1942, kiedy to ok. 1000 Żydów zastrzelono na miejscu, a pozostałych wywieziono do obozu zagłady w Bełżcu.
Wojska radzieckie wkroczyły do Sandomierza 18 sierpnia 1944 roku walcząc o utworzenie przyczółka zwanego sandomierskim. W październiku tego samego roku miasto stało się siedzibą Kieleckiej Wojewódzkiej Rady Narodowej oraz Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Sandomierz nie ucierpiał podczas działań wojennych.
W okresie PRL w Sandomierzu wzniesiono pomnik Wasyla Skopenki, który ustanowiono przy Bramie Opatowskiej. W 1990 roku, decyzją burmistrza Tomasza Panfila, przeniesiono go na cmentarz wojenny czerwonoarmistów. W tym samym okresie rozebrano w mieście Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej. Były to jedne z pierwszych w Polsce działań dekomunizujących przestrzeń publiczną.
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa tarnobrzeskiego. Od 1999 r. jest miastem powiatowym średniej wielkości w województwie świętokrzyskim i ważnym ośrodkiem turystycznym.
Pierwsze klasztory
Lokacje pierwszych klasztorów na ziemi sandomierskiej:
1185 r. – opactwo Cystersów w Koprzywnicy
1226 r. – Kościół św. Jakuba i klasztor dominikański
1246 r. – klasztor Klarysek w Zawichoście w ziemi zawichojskiej
Struktura powierzchni
Według danych z 2002 roku Sandomierz ma obszar 28,32 km², w tym:
użytki rolne: 64%
użytki leśne: 0%
Miasto stanowi 4,35% powierzchni powiatu.
Demografia
Struktura demograficzna mieszkańców Sandomierza wg danych z 31 grudnia 2012:
Piramida wieku mieszkańców Sandomierza w 2014 roku.
Budżet
Rysunek 1.1 Dochody ogółem w Mieście Sandomierz w latach 1995-2010 (w zł) Tabela 1.1 Relacje działalności statutowej Miasta Sandomierz w latach 1995-2010 WYSZCZEGÓLNIENIE J. m. ROK 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Dochody ogółem zł 10 618 849,- 17 761 519,- 26 317 229,- 30 187 932,- 33 743 339,- 35 932 598,- 41 689 822,- 43 743 124,- 44 253 344,- 50 933 568,- 52 070 261,- 62 573 287,63 67 153 762,11 67 251 336,27 69 131 451,33 174 259 314,85 ZNAK ± + + + – + – – – – + – + – – + + Deficyt/nadwyżka budżetowy(-a) zł 474 906,- 113 908,- 6 983 362,- 1 529 635,- 1 477 947,- 52 730,- 2 941 413,- 227 021,- 1 928 397,- 1 395 339,- 1 921 744,- 6 018 823,27 2 025 899,35 2 546 813,62 9 106 971,85 13 398 194,95 ZNAK Σ = Wydatki ogółem zł 11 093 755,- 17 875 427,- 33 300 591,- 28 658 297,- 35 221 286,- 35 879 868,- 38 748 409,- 43 516 103,- 42 324 947,- 52 328 907,- 50 148 517,- 68 592 110,90 65 127 862,76 64 704 522,65 78 238 423,18 187 657 509,80 Rysunek 1.2 Wydatki ogółem w Mieście Sandomierz w latach 1995-2010 (w zł)
Według danych z 2010 roku średni dochód na mieszkańca wynosił 7 149,10 zł (tj. – stan na 31 XII; przy 7 107,40 zł w zestawieniu na 30 VI); jednocześnie średnie wydatki na mieszkańca kształtowały się na poziomie 7 698,77 zł (tj. – stan na 31 XII; przy 7 653,87 zł w zestawieniu na 30 VI).
Oświata
Wyższa Szkoła Humanistyczno-Przyrodnicza Studium Generale Sandomiriense
Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach - filia Sandomierz
Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych
Wyższe Seminarium Duchowne
Instytut Teologiczny im. bł. Wincentego Kadłubka
4 szkoły podstawowe, 3 gimnazja, 3 licea ogólnokształcące, 4 zespoły szkół średnich, 10 przedszkoli.
Religia
Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:
Katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki, Sandomierz jest stolicą Diecezji sandomierskiej
Prawosławie
Parafia Świętych Cyryla i Metodego (erygowana 24 czerwca 2013 roku); należy do dekanatu Lublin diecezji lubelsko-chełmskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Protestantyzm
Kościół Chrystusowy w RP
Kościół Adwentystów Dnia Siódmego
Świadkowie Jehowy
Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy.
Transport
Sandomierz leży na przecięciu dróg krajowych nr 79 (Warszawa – Sandomierz – Kraków – Bytom) oraz nr 77 (Lipnik – Przemyśl). Na odcinku od ul. Ożarowskiej do mostu na Wiśle mają one wspólny przebieg obwodnicą miasta. W Sandomierzu mają także początek dwie drogi wojewódzkie: droga wojewódzka nr 723 (do Tarnobrzega) oraz droga wojewódzka nr 777 do (Maruszowa).
Sandomierz jest węzłową stacją kolejową. Schodzą się tu tory do Skarżyska-Kamiennej, Stalowej Woli-Rozwadowa i Tarnobrzega. Dawniej była to ważna stacja z dużą liczbą pociągów osobowych kursujących do tych trzech miast, a także do Przeworska. Obecnie zachowany jest ruch towarowy i osobowy. Czasami pojawiają się specjalne pociągi turystyczne. Dworzec kolejowy w Sandomierzu znajduje się w prawobrzeżnej części miasta, w pobliżu skrzyżowania dróg na Stalową Wolę (droga krajowa nr 77) i na Tarnobrzeg (droga wojewódzka nr 723). Od grudnia 2011 roku przez Sandomierz kursuje pociąg TLK relacji Przemyśl – Skarżysko Kamienna, łączony dalej z pociągiem TLK Zakopane – Gdynia Główna oraz TLK Skarżysko Kamienna – Przemyśl.
Komunikacja miejska
Komunikację miejską w Sandomierzu obsługuje Zakład Komunikacji Miejskiej na 5 liniach o podanych trasach:
0 (wybrane kursy: Mokoszyńska – Lubelska – Długa) Szpital – Kwiatkowskiego – Zawichojska – Mickiewicza – (kurs ze Szpitala o 7:20 przez ul. 11 Listopada) Armii Krajowej – Koseły – Mickiewicza – Zawichojska – Lubelska – Długa – Szpital (wybrane kursy: Kwiatkowskiego – Szpital – Długa – Lubelska – Mokoszyńska)
1 Szpital – Kwiatkowskiego – Zawichojska – Mickiewicza – Maciejewskiego – Cieśli – Armii Krajowej – Koseły – Mickiewicza – Zawichojska – Lubelska – Długa – Szpital
8 Chwałki – Ożarowska – Kwiatkowskiego – Mickiewicza – Armii Krajowej – Koseły – Mickiewicza – Zawichojska – Żwirki i Wigury – Lwowska – Powiśle – Flisaków – Lwowska – Trześniowska – Wielowiejska
19 Szpital – Kwiatkowskiego – Ożarowska – Mickiewicza – Armii Krajowej – Koseły – Mickiewicza – Zawichojska – Żwirki i Wigury – Lwowska (kurs o 7:15 ze Szpitala przez ul. Flisaków) – Portowa – Huta Szkła (w dni wolne kursy z Huty Szkła w godzinach 10:30 – 16:30 przez Cmentarz Krukowski)
S Kurs o 7:40: Huta Szkła – Portowa – Flisaków – Powiśle – Lwowska – Przemysłowa – Zajezdnia ZKM Kurs o 7:45: Błonie – Żwirki i Wigury – Zawichojska – Mickiewicza – 11 Listopada – Dworzec PKS
Tabor autobusowy ZKM składa się obecnie (stan na 11.12.2014) z 11 autobusów: 1 Autosana H9-35 (#4, rocznik 2000), 2 Autosanów A1010MB (#5-6, rocznik 2000), 2 Autosanów H7-20.06MB (#12-14, rocznik 2006) i 6 Autosanów Sancity M09LE (#15-20, rocznik 2012).
Zabytki
Sandomierz posiada znaczną liczbę zabytków, a Stare Miasto tworzy zabytkowy zespół urbanistyczno-architektoniczny i krajobrazowy.
zespół urbanistyczno-architektoniczny i krajobrazowy, XIII-XIX w.,
Bazylika katedralna Narodzenia NMP – gotycki halowy kościół z XIV w., przekryty sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, wewnątrz zachowane polichromie z 1421 roku dzwonnica, XVIII, ogrodzenie murowano-żelbetowe, 2 poł. XIX w.
zespół kościoła par. pw. św. Pawła, ul. Staromiejska, z 1. połowy XV, XVIII w., kościół Nawrócenia św. Pawła dzwonnica ogrodzenie z bramą plebania, drewn. (nie istnieje)
synagoga z domem gminy żydowskiej, ob. archiwum, ul. Basztowa,
zespół klasztorny benedyktynek, ob. seminarium duchowne, ul. Żeromskiego, 2 poł. XVII – XVIII w., kościół św. Michała Archanioła klasztor dzwonnica budynek furty klasztornej
domek kapelana kazalnica ogród ogrodzenie terenu klasztornego seminarium niższe,
zespół klasztorny dominikanów, ul. Staromiejska, 2 ćw. XIII w., XVII w., 1909, kościół św. Jakuba – dominikański kościół zbudowany w latach 1226-1250 (sam kościół ufundowany już przed 1211), z fundacji Iwona Odrowąża. Trójnawowy, bazylikowy z późnoromańskim ceglanym portalem dzwonnica skrzydło klasztorne
zespół szpitalny, ul. Opatowska 10, XV-XIX w., kościół pw. Świętego Ducha, 2 budynki szpitalne,
zespół klasztorny reformatów, pl. św. Wojciecha, 1679-1690, XVIII, XIX w., kościół św. Józefa klasztor mur z kapliczkami Męki Pańskiej i bramka ogród klasztorny ogrodzenie zespołu
kolegium jezuickie Collegium Gostomianum, ul. Długosza 7, 1605-15, XIX w., – jedna z najstarszych szkół średnich w Polsce, najstarsze skrzydło wybudowano w 1602 roku. Pierwotne kolegium jezuickie, funkcjonowało do kasaty zakonu w 1773 roku. Od tego czasu funkcjonowało jako szkoła świecka.
zamek królewski, z XIV wieku, 1480, 1520, XIX w., – zniszczony podczas potopu szwedzkiego w 1656 r., zachowane skrzydło zachodnie
cmentarz „katedralny”, ul. Mickiewicza, XIX-XX w.,
cmentarz par. św. Pawła, ul. Staromiejska, XIX w.,
cmentarz żydowski, ul. Sucha,
cmentarz wojenny żołnierzy Armii Radzieckiej, ul. Mickiewicza, 1944 r.,
mogiła zbiorowa żołnierzy austriackich z 1914 r., ul. Leszka Czarnego,
pozostałości murów obronnych, 1. połowa XIV w.,
Brama Opatowska – gotycka brama wjazdowa do miasta z 2. połowy XIV wieku, przebudowana w XVI wieku, zwieńczona renesansową attyką. Fundowana przez króla Kazimierza Wielkiego, jedyna zachowana. Do Sandomierza prowadziły cztery bramy w murach obronnych: Opatowska, Zawichojska, Lubelska, Krakowska oraz dwie furty (zachowała się jedna – Dominikańska, nazywana Uchem Igielnym).
Ratusz – gotycki, z połowy XIV wieku zbudowany na planie kwadratu z ośmioboczną wieżą. W XVI wieku rozbudowany (w planie do prostokąta), całość została zwieńczona renesansową attyką. Istniejąca obecnie wieża została postawiona w XVII wieku. Wokół Starego Rynku zachowane renesansowe kamienice (architektura). W 2006 NBP wyemitował monetę kolekcjonerską o nominale 2 zł z wizerunkiem ratusza.
dworek, ul. Browarna 9, drewn., XVIII/XIX w.,
dworek Cypriana Strużynskiego – zespół dworski przy ulicy Zawichojskiej 2 w Sandomierzu powstał w 1861 roku decyzją ówczesnych właścicieli w/w nieruchomości, tj. Matyldy i Cypriana Strużynskich. Projektantem zespołu dworskiego był ówczesny architekt powiatowy Jan Lasota. Po zakończeniu prac budowlanych Cyprian wraz z żoną przenieśli się ze starego domu rodziny Strużyńskich na Przedmieściu Opatowskim 10 (obecny dworek rodziny Sobolewskich przy ulicy Mickiewicza) i zamieszkali w nowo wybudowanym zespole dworskim na Przedmieściu Zawichojskim 2 (obecnie na ulicy Zawichojskiej 2). Zespół składał się z dworku, oficyny oraz przydworskich budynków gospodarczych. Jako materiał budowlany do wzniesienia w/w budynków posłużyła gotycka cegła z XV-wiecznej Bramy Zawichojskiej, która to zawaliła się w 1857 roku i decyzją władz miasta Sandomierza cegła ta mogła być wykorzystywana przez zainteresowanych na cele budowlane. W 1959 roku zespół dworski został wpisany do rejestru zabytków ówczesnego województwa kieleckiego. Historia rewitalizacji zespołu dworskiego.
mansjonaria „Dom Długosza” z lat 1476, XVII w., 1934 (ul. Długosza 9). Budynek wzniesiony z fundacji Jana Długosza w 1476 roku, obecnie mieści się w nim Muzeum Diecezjalne
sufraganówka, ul. Katedralna 1, 1792 r., po 1968,
wikarówka, ul. Katedralna 3, 1747-60, XIX w., po 1968,
dworek, ul. Królowej Jadwigi 3, drewn., 1 poł. XIX w.,
dom, ul. Mariacka 3,
dom księży emerytów, ul. Mariacka 9, 1700-1724, XIX w.,
kanonia, ul. Mariacka 10, XVIII w., po 1968,
„Dom Katolicki”, ul. Mariacka 16,
dawna szkoła parafialna, ul. Mariacka 18, 1787, po 1968,
dom, ul. Opatowska 1,
dom, ul. Opatowska 8,
dom, ul. Opatowska 9, XVIII w.,
dom, ul. Opatowska 21,
dom, pl. Poniatowskiego 1, XV-XVIII w.,
klasztor dominikanów, ob. Urząd Miasta, pl. Poniatowskiego 3, XVII-XIX w.,
dom, Rynek 3,
dom, Rynek 4,
konwikt Bobolów, Rynek 5, XV-XVII-XIX w.,
dom, Rynek 6, poł. XIX w., XX w.,
dom, Rynek 7, poł. XIX w., XX w.,
dom, Rynek 8, poł. XIX w.,
dom, Rynek 9, XVII, XIX w., XX w.,
Kamienica Oleśnickich z przełomu XVII/XVII wieku, remontowana w latach 1955-1958 (Rynek 10). W kamienicy znajduje się wejście do udostępnionych do zwiedzania podziemnych korytarzy służących dawniej jako magazyny kupieckie. Powstały one w okresie od XIII do XVI wieku przez wydrążenie w lessowych pokładach komór i korytarzy pod budynkami i placem Starego Rynku. Głębokość lochów dochodziła nawet do 15 m. Kopane były bez żadnych zabezpieczeń ścian i stropów. W XX wieku, przez przenikanie wody do pokładów lessu, stały się zagrożeniem dla sandomierskiej starówki. (Less w kontakcie z wodą traci wytrzymałość, powodując obsuwanie się ścian lochów i zapadanie stropów). W latach 1964-1977 zostały przeprowadzone prace zabezpieczające, po wykonaniu ich udostępniono trasę do zwiedzania. Z lochami związana jest legenda o Halinie Krępiance, która przechytrzyła Tatarów w czasie najazdu w XIII wieku.
Trasa podziemna „Lochy Sandomierskie”
odwach, Rynek 12, poł. XIX w.,
dom, Rynek 15, 2 ćw. XIX w.,
dom, Rynek 20, XVII, XIX w.,
dom, Rynek 22, XVII, XVIII-XX w.,
dom „Greka Kojszora”, Rynek 23, XVI/XVII, XIX-XX w.,
dom „Węgra Lazarczyka”, Rynek 27, XVI/XVII, XIX-XX w.,
dom, Rynek 30, XVIII w., po 1967,
dom, Rynek 31, XVII-XVIII w., 2 poł. XIX, 1969,
dworek, ul. Świętopawelska 4, drewn., XIX W.
dom, ul. Tkacka 2, 1886,
dworek, ul. Zawichojska 2,
dom, ul. Żeromskiego 9, 1914 r.,
spichrz, przebudowany w XX wieku, z 1696 roku, wybudowany na potrzeby Bazyliki Katedralnej (ul. Rybitwy 5).
Zabytki niezachowane
Brama Krakowska
Brama Lubelska (Rybacka)
Brama Zawichojska z XVI wieku. Składała się z półokrągłego barbakanu i z przejazdu przebitego w istniejącej wcześniej baszcie prostokątnej. Rozebrana w XIX wieku.
Stary cmentarz żydowski
Furta Dominikańska w zachodniej części miasta
Mury obronne o długości 1700 metrów z basztami
Kościół św. Marii Magdaleny
Kościół św. Piotra
Kościół św. Jana
Kościół św. Wojciecha
Turystyka
Sandomierz jest punktem początkowym żółtego szlaku rowerowego prowadzącego do Opatowa oraz zielonego szlaku rowerowego prowadzącego do Ujazdu. Przez miasto przechodzi czerwony szlak turystyczny z Gołoszyc do Piotrowic, a swój początek ma żółty szlak turystyczny do Leżajska.
Wąwóz św. Królowej Jadwigi – wypłukany przez wody w pokładach lessowych. Na urwiskach występuje roślinność stepowa, między innymi wisienka karłowata
Góry Pieprzowe – na terenie wzgórz w 1980 roku utworzono rezerwat geologiczno-przyrodniczy. Góry zbudowane z łupków kambryjskich, wypiętrzone 500 milionów lat temu.
W Sandomierzu swój początek ma Małopolska Droga św. Jakuba prowadząca do Krakowa, a przy połączeniu z innymi trasami prowadzi zwartym szlakiem do Santiago de Compostela. W przyszłości Sandomierz będzie też ostatnim przystankiem Lubelskiej Drogi św. Jakuba. W Sandomierzu ma też początek i koniec Szlak Architektury Drewnianej, etap tarnobrzesko-niżański. Przez Sandomierz przebiega także szlak cysterski.
Serial Ojciec Mateusz i liczne akcje promocyjne spowodowały nagły wzrost zainteresowania miastem. Ojciec Mateusz jest popularnym serialem nadawanym od 2008 roku w TVP1.
W sandomierskim parku Piszczele znajduje się wyciąg narciarski o długości 60 metrów.
Jednym z ważniejszych punktów są Podziemia Sandomierza przyciągające coraz więcej turystów. Organizowane są także nocne zwiedzania.
Sport
Pierwszym klubem sportowym w Sandomierzu była Wisła Sandomierz, która powstała w 1925 roku. Na przestrzeni lat prowadziła wiele sekcji, m.in. lekkoatletyki, siatkówki i koszykówki. Obecnie działa jedynie drużyna piłki nożnej. Wychowankiem SPR Wisła Sandomierz – zespołu piłki ręcznej – jest Karol Bielecki, reprezentant Polski, który był absolwentem Gimnazjum nr 2 im. Pułku Piechoty Legionów w Sandomierzu. W mieście istnieją także m.in. Klub Tenisa Stołowego „Sandomierz”, Sandomierski Klub Karate „Kyokushin” oraz Stowarzyszenie Sportów Siłowych.
W 2009 roku w mieście otworzony został Miejski Stadion Sportowy, w którego skład wchodzą: boisko wielofunkcyjne, kompleks lekkoatletyczny i korty tenisowe. 11 października 2009 roku odbył się na nim mecz reprezentacji piłkarskich U-23 pomiędzy Polską a Portugalią, zakończony bezbramkowym remisem. W Sandomierzu znajdują się także zespół basenów krytych „Błękitna Fala” (basen sportowy górny o wymiarach 25m x 12,5m, głębokości od 1,40m do 1,80m i z widownią na 100 osób; basen rekreacyjny dolny o wymiarach 12m x 6m, głębokości od 0,8m do 1,2m, podwodnie podświetlany, wyposażony w hydromasaże, parasol wodny, gejzery powietrzne oraz małą zjeżdżalnię z brodzikiem; zjeżdżalnia o długości 60m; jacuzzi; kręgielnia; sauna; solarium; gabinet masażu; siłownia) i basen letni oraz hala widowiskowo-sportowa.
Serial Ojciec Mateusz
Na Starym Mieście w Sandomierzu kręcony jest polski serial kryminalny Ojciec Mateusz. Serial ten jest odpowiednikiem włoskiej serii Don Matteo. Ludzie z ekipy telewizyjnej latem i zimą przyjeżdżają do Sandomierza kręcić serial. W serialu wiele razy pojawia się słowo „Sandomierz”, co daje dodatkową reklamę miastu. Główną rolę księdza Mateusza Żmigrodzkiego gra Artur Żmijewski. Ekipa telewizyjna kręciła pojedyncze odcinki poza Sandomierzem, m.in. w Opatowie, Kielcach, Ćmielowie, Busku-Zdroju czy Chęcinach.
Współpraca międzynarodowa
Miasta partnerskie
Newark-on-Trent
Sandomierzanie
Wincenty Kadłubek – pierwszy polski kronikarz
Jan Kostka – wojewoda sandomierski
Sadok i Towarzysze Męczennicy – dominikanie, zamordowani podczas najazdu mongolskiego
Sebastian Petrycy z Pilzna – lekarz i tłumacz dzieł Arystotelesa
Mikołaj Trąba – polski duchowny katolicki, notariusz królewski, podkanclerzy koronny, arcybiskup halicki, arcybiskup gnieźnieński, pierwszy prymas Polski
Marcin z Urzędowa – autor pierwszego słownika botanicznego
Mikołaj Gomółka – kompozytor epoki renesansu, autor Melodii na Psałterz Polski do słów Jana Kochanowskiego
Stanisław Młodożeniec – poeta futuryzmu
Wincenty Burek – pisarz, autor książki Droga przez wieś
Adam Bień – jeden z przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, skazany w „procesie szesnastu”
Wiesław Myśliwski – współczesny pisarz polski, laureat nagrody Nike
Jerzy Jaskiernia – polityk SLD i honorowy obywatel Sandomierza
Karol Bielecki – piłkarz ręczny, reprezentant Polski, srebrny medalista MŚ'07
Zbigniew Książek – scenarzysta, poeta
Andrzej Sarwa – pisarz, poeta, tłumacz, autor ponad 100 książek
Piotr Sławiński – historyk i poeta
Jerzy Koenig – polski krytyk teatralny, publicysta
Krzysztof Janczak – siatkarz
Tomasz Dymanowski – piłkarz
Dariusz Pietrasiak – piłkarz
Wacław Król – pisarz, polski lotnik, pułkownik, uczestnik Bitwy o Anglię
Teresa Dębowska-Romanowska – prawnik
Leszek Dziarek – muzyk
Jarosław Kowalski – polski snookerzysta
Andrzej Kowalczyk – trener koszykarski
Agnieszka Kawiorska – polska aktorka
Piotr Nurowski – prezes PKOL
Krzysztof Stanek – astronom
Wasyl Skopenko – dowódca wojsk radzieckich, który ocalił Sandomierz przed zniszczeniem
Edyta Bielak-Jomaa - prawnik, generalny inspektor ochrony danych osobowych VI kadencji.
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Sandomierz
Chcesz przedstawić ofertę klientom z miejscowości Sandomierz? Pomagamy uporządkować treść i zaprojektować ścieżkę od zapoznania się z usługą do kontaktu.
Serwis dla firmy obsługującej kilka miejscowości
Witryna może przedstawiać rzeczywisty obszar obsługi oraz różnice między usługami dostępnymi w poszczególnych lokalizacjach. Każda podstrona powinna odpowiadać na konkretne pytania klientów dotyczące dojazdu, zakresu prac lub kontaktu.
Strona firmowa z czytelną ofertą
Porządkujemy usługi w osobnych podstronach, opisujemy zakres prac i umieszczamy dane kontaktowe tam, gdzie klient ich szuka. Formularz zapytania może zbierać informacje potrzebne do przygotowania wyceny.