Świeradów Zdrój – informacje o miejscowości
Świeradów-Zdrój (niem. Bad Flinsberg) – miasto uzdrowiskowe w województwie dolnośląskim, w powiecie lubańskim.
Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 4498 mieszkańców.
Położenie
Świeradów-Zdrój jest położony w południowo-zachodniej części województwa dolnośląskiego, w południowej części powiatu lubańskiego, w Sudetach Zachodnich, niedaleko Jeleniej Góry.
Położony jest na wysokości 450-710 m n.p.m. w Górach Izerskich, w dolinie rzeki Kwisy (w tzw. Obniżeniu Świeradowskim), oddzielającej Wysoki Grzbiet na południu od Kamienickiego Grzbietu na północy. Po włączeniu Czerniawy-Zdroju obejmuje również dolinę Czarnego Potoku, a również wychodzi nieco na Pogórze Izerskie.
Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 20,72 km². Miasto stanowi 4,85% powierzchni powiatu.
Według danych z roku 2002 Świeradów-Zdrój ma obszar 20,77 km², w tym: użytki rolne 41%, użytki leśne 40%
Miasto sąsiaduje z gminami: Mirsk i Leśna oraz z Czechami (kraj liberecki, powiat Liberec).
Świeradów-Zdrój historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.
Części i osiedla miasta
Czerniawa-Zdrój
Osiedle Gryf
System TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju) wyróżnia tylko 5 części miasta, tj. Czerniawa-Zdrój, Góreczno, Kamieniec, Łęczyna i Ulicko.
Warunki naturalne
Okolice Świeradowa zbudowane są ze skał metamorficznych – gnejsów i granitognejsów, z wkładkami amfibolitów należących do bloku karkonosko-izerskiego. Skład mineralny świeradowskich i czerniawskich źródeł jest dość bogaty i mają właściwości lecznicze.
Demografia
Świeradów-Zdrój jest 72. miastem w województwie dolnośląskim, pod względem liczby mieszkańców (na całkowitą liczbę 91 miast). Szczegółowe dane z 30 czerwca 2004 r.:
Piramida wieku mieszkańców Świeradowa-Zdroju w 2014 roku .
Historia
Pierwsza wzmianka o Świeradowie pochodzi z 1524 roku jako Fegebeutel. Odkryte już wtedy wody mineralne zostały wzmiankowane po raz pierwszy w 1572 roku, w książce Leonarda Thurneyssera – berlińskiego lekarza. Dopiero ponad sto pięćdziesiąt lat później zostały zbadane i uznane za lecznicze. Uzdrowiskowe moce przyczyniły się do budowy Domu Zdrojowego w 1899 roku w otaczającym go Parku Zdrojowym. Świeradów był trzykrotnie plądrowany w latach 1634-1639. Jednym z powodów było przywiązanie mieszkańców ówczesnego Świeradowa do wiary protestanckiej. Również w 1642 roku Świeradów został ograbiony. W 1645 roku stacjonowały tu wojska rotmistrza Hermanna podczas szturmu zamku Gryf przez Szwedów.
W roku 1840 Świeradów liczył 1687 mieszkańców. W 1909 roku z inicjatywy prywatnego inwestora doprowadzono z Mirska linię kolejową. W 1935 r. utworzono związek, czego konsekwencją było m.in. wybudowanie drogi do Szklarskiej Poręby.
Po kapitulacji III Rzeszy w maju 1945 r. uzdrowisko zostało zajęte przez wojska radzieckie, a następnie przekazane polskiej administracji. Jego dotychczasowi mieszkańcy zostali wysiedleni do Niemiec.
Wobec braku historycznej nazwy polskiej, miejscowość nazywano początkowo Wieniec-Zdrój. W 1946 roku wprowadzono urzędowo nazwę Świeradów Zdrój, zastępując poprzednią niemiecką nazwę Bad Flinsberg. W 1946 r. osada uzyskała prawa miejskie. 1 stycznia 1973 roku do miasta włączono sąsiednie sołectwo – Czerniawę Zdrój.
Kalendarium
1524 – pierwsza wzmianka o miejscowości (jako Fegebeutel)
1559 – wzmianka o wsi Flinsberg
1597 – osiedlenie się pierwszych 20 rodzin w miejscu obecnej dzielnicy Góreczno
1572 – pierwsza wzmianka o miejscowych wodach w książce autorstwa Leonarda Thurneyssera
1600 – inna wzmianka o wodach w publikacji autorstwa Kaspera Schwenckfeldta
1667 – inna wzmianka o wodach I. Nasona
1634-1639 – trzykrotne plądrowanie miejscowości
1642 – plądrowanie wsi przez wojska gen. Piccolominiego
1645 – stacjonowanie wojsk rotmistrza Hermanna podczas oblęgania zamku Gryf
1683 – wzmianka o leczniczych wodach we Flinsbergu w kronice Fryderyka Luca
1783 – badania potwierdzające leczniczość miejscowych wód
1754 – okrycie dachem i ocembrowanie górnego źródła
1909 – wybudowanie połączenia kolejowego
1945 – zajęcie uzdrowiska przez wojska radzieckie; włączenie do Polski; początek wysiedlania dotychczasowej ludności do Niemiec; wprowadzenie nazwy Wieniec-Zdrój
1946 – uzyskanie praw miejskich
1946 – zmiana nazwy miasta na Świeradów-Zdrój
Uzdrowisko
Unikatowy, podgórski klimat, sieć szlaków turystycznych i rowerowych, zasoby naturalnych surowców leczniczych: wody mineralne, wody radonowe, złoża borowiny umożliwiające leczenie chorób reumatycznych i narządów ruchu, przyciągają turystów i kuracjuszy od XVII wieku. Nazywane jest perłą uzdrowisk dolnośląskich.
O wyjątkowości tych miejsc stanowią: najdłuższa na Dolnym Śląsku hala spacerowa, egzotyczna roślinność, promenada spacerowa, tarasy, sztuczna grota oraz galeria widokowa na wieży z zegarem.
Tutejsze wody lecznicze – radoczynne szczawy, o różnym stopniu zmineralizowania, używane zarówno do picia, jak i do kąpieli oraz okłady borowinowe, leczą przede wszystkim choroby reumatyczne, narządów ruchu, układu krążenia oraz choroby ginekologiczne.
Obiekty uzdrowiskowe:
Dom Zdrojowy (220 miejsc)
Wacław (74 miejsc)
Willa Gracja (44 miejsc)
Centrum Reumatologii i Rehabilitacji Goplana
Zespół Szpitali Dziecięcych w Czerniawie-Zdroju (100 miejsc)
Historia uzdrowiska
Pierwsza wzmianka o wodach leczniczych w Świeradowie pochodzi z książki berlińskiego lekarza Leonarda Thurneyssera z 1572 roku. Również jest wzmianka o o kwaśnych wodach mineralnych, której biją ze źródła przy wsi Fegebeutel pod wysokim lasem, pochodząca z 1600 roku z naukowej publikacji Kaspera Schwenckfeldta. W roku 1777 opublikowano we Wrocławiu w wydawnictwie Wilhelma Bogumiła Korna broszurę pt. „Publiczne Uwiadomienie Zdroiów Zdrowych lub wód mineralnych leczących na Śląsku w Kodowie, Reynercu, Altwasser, Szarlotenbrun, Salcbrun i Flinsbergu się znaydujących”. Był to dokonany przez Dawida Vogla przekład niemieckiej książeczki wrocławskiego lekarza i chemika Johanna Gotfrieda Morgenbessera, wydanej w 1774 r. nakładem Jana Fryderyka Korna, brata przyrodniego Wilhelma Bogumiła. Publikacja zawierała wyniki przeprowadzonych analiz oraz informacje dotyczące składu chemicznego wód i ich medycznego zastosowania. Z badań przeprowadzonych w roku 1783 potwierdzono to, że wody świeradowskie skutecznie leczą wiele schorzeń. W 1754 roku okryto dachem górne źródło, a w 1768 roku przebudowano górne źródło i wybudowano dom mieszkalny z 14 pokojami. W latach 1920-1930 znajdowało już się kilka zakładów uzdrowiskowych (m.in. Dom Zdrojowy i Łazienki Leopolda).
Zabytki
Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są:
miasto, z XVII-XIX w.
zespół willowy, ul. Asnyka 10, z 1905 r.: willa oficyna park
budynek mieszkalno-inwentarski, ul. Długa 18, z poł. XIX w.
budynek mieszkalno-gospodarczy, drewniany, ul. Długa 67, z poł. XIX w.
sanatorium „Turoń”, ul. Górska 15, z 1910 r.
budynek „Stary Zdrój”, ul. 15 Grudnia 6, z XVIII w., pierwszej poł. XIX w.
pensjonat „Eldorado”, ul. Piastowska 1, z 1904 r.
pensjonat „Paprotka”, ul. Piastowska 5
dom mieszkalno-inwentarski, szachulcowy, ul. Pszczela 1, po 1890 r.
pensjonat, ob. żłobek, ul. Sienkiewicza 10, z 1907 r.
sanatorium „Szarotka”, ul. Zdrojowa 2, z 1900 r.
zespół uzdrowiskowy, ul. Zdrojowa 2, z k. XIX w.: dom zdrojowy – obecny budynek powstał w roku 1899 na podstawie projektu architekta Grossera w miejscu zniszczonego w trakcie pożaru Domu Źródlanego 14 grudnia 1895 r. Obiekt składa się z dwóch części połączonych halą spacerową. Dom zdrojowy jest zaakcentowany wieżą zegarową o wysokości 46 metrów. Taras przed domem zdrojowym ma ponad 160 metrów długości pijalnia wód mineralnych – sztuczna grota znajduje się przed Domem Zdrojowym hala spacerowa, drewniana o długości 80 metrów, najdłuższa na Dolnym Śląsku
Świeradów Zdrój – Czerniawa
kościół par. pw. Podwyższenia Krzyża, ul. Główna 8, z l. 1934-37
plebania z łącznikiem (galeria)
dom nr 12, ul. Główna, z 1765 r.
„Czarci Młyn” wodny z systemem hydroenergetycznym i wyposażeniem, został zbudowany ok. 1890 roku. Do ok. 1951 roku młyn był napędzany kołem wodnym, jednym z nielicznych zachowanych w regionie. Wyposażenie młyna jest oryginalne, nie ulegało zmianie i jest ono typowe dla młynów gospodarczych z przełomu XIX i XX wieku
inne zabytki:
kościół pod wezwaniem świętego Józefa – został wybudowany z inicjatywy hrabiny Marii von Schaffgotsch w latach 1898-1899. Swoją nazwę kościół zawdzięcza ołtarzowi poświęconemu św. Józefowi przeniesionemu ze starej kaplicy, która tworzy integralną część obecnego kościoła. Kaplica w Świeradowie powstała już w roku 1785, poświęconą rok później pod wezwaniem św. Jana Nepomucena
łazienki Leopolda, powstały przy górnym źródle w latach 1838-1839. Budynek jest w kształcie czworoboku, przebudowany po pożarze w 1881 roku, w trakcie temu dobudowano drugie piętro. Budynek przeszedł również modernizację w roku 1908. Obecnie w budynku mieści się Centrum Reumatologii Goplana, ul. Marszałka J. Piłsudskiego 16
zakład kuracji borowinowej (dawniej Łazienki Marii), powstał w 1904 roku. W budynku można korzystać z zabiegów borowinowych. Znajdowało się tu 12 kabin do całkowitych
kąpieli, poczekalnia, dwie kadzie i zbiornik do parowania kory, później również kotłownia, zbiornik na wodę mineralną i pralnia parowa
schronisko Na Stogu Izerskim – Schronisko znajdujące się na Stogu Izerskim zostało oddane do użytku 24 października 1924 roku. Jest ono wybudowane w charakterystycznym śląsko-łużyckim stylu.
Turystyka
Świeradów-Zdrój jest typowo turystyczną miejscowością nastawioną głównie na kuracjuszy i narciarzy. Jest tu dobrze rozwinięta baza noclegowo-hotelowa. W mieście znajduje się bogata oferta organizowanych corocznie imprez kulturalno-rozrywkowych. Dodatkowo można wypełniać czas wolny pobytem na jednym z basenów, kortach tenisowych, terenach do jazdy konnej itp. Natomiast zimą są do dyspozycji dwa tory saneczkowe, oraz sześć wyciągów narciarskich, a także całoroczna kolej gondolowa na Stóg Izerski.
Ośrodek Ski & Sun Świeradów-Zdrój
Na północnym zboczu Stogu Izerskiego działa Ośrodek Ski & Sun Świeradów-Zdrój z koleją gondolowa „Stóg Izerski” o długości 2171 m i trasą narciarską/downhillową o długości 2500 m.
Szlaki
Tutaj zaczyna się, ciągnący się przez całe Sudety – Główny Szlak Sudecki im. Mieczysława Orłowicza. Stąd też wychodzą trasy w stronę: Szklarskiej Poręby i Karkonoszy; Karłowa i Gór Stołowych. Turyści preferujący krótkie górskie wypady, z przyjemnością wybiorą się trasami spacerowymi, w stronę górujących nad Świeradowem Stogu Izerskiego lub Sępiej Góry, na której według legend znajdować się miała pogańska świątynia. Ciekawymi miejscami turystycznymi, w których notabene również znajdować się miały pogańskie świątynie, są Babia Przełęcz, zwana inaczej Polaną Czarownic oraz (znajdujące się bliżej wsi Kopaniec) Ciemny Wądół i Sowi Kamień na zachodnim zboczu Ciemniaka.
Lista szlaków turystycznych:
→ Główny Szlak Sudecki im. Mieczysława Orłowicza
→ Świeradów Zdrój → Stóg Izerski → Świeradów Zdrój
→ Świeradów-Zdrój → Schronisko PTTK na Stogu Izerskim → Polana Izerska → Przednia Kopa → Wysoka Kopa → Izerske Garby → Kopalnia Stanisław → Wieczorny Zamek → Wysoki Kamień → Hutnicza Górka → Szklarska Poręba
→ Świeradów-Zdrój → Sępia Góra → Płókowy Mostek → Dolina Kwisy → Świeradów-Zdrój
→ Świeradów-Zdrój → Polana Izerska → Schronisko PTTK na Stogu Izerskim → Świeradów-Zdrój
→ Świeradów-Zdrój → Polana Izerska → Hala Izerska → Chatka Górzystów
→ Świeradów-Zdrój → Zajęcznik → Czerniawa-Zdrój → Dolina Czarnego Potoku → Świeradów-Zdrój
→ Świeradów-Zdrój → Zajęcznik → Świeradów-Zdrój
→ Świeradów-Zdrój → Stóg Izerski → Smrek
Mini Muzeum Szachów
To niewielka wystawa poświęcona tej grze. Można w niej oglądać zabytkowe zbiory szachownic, figur, a także literatury poświęconej temu szlachetnemu sportowi.
Gospodarka
Obecnie Świeradów-Zdrój opiera się głównie na turystyce Szczególnie obecnie jest dużo turystów z Niemiec (głównie emerytów) stąd też w mieście można spotkać się zarówno z polskimi szyldami, jak i niemieckimi. O nastawieniu na turystykę świadczy o tym duża liczba hoteli, lokalizacja miasta i funkcja uzdrowiskowa miasta. W mieście głównie na obrzeżach działają również niewielkie zakłady przemysłowe (m.in. tartak). W centrum znajduje się duża liczba sklepów, salonów SPA jak MedicSPA, instytucji usługowych i gastronomicznych.
Transport
Przez miasto prowadzą dwie drogi wojewódzkie:
droga wojewódzka nr 361 (przez Czerniawę-Zdrój)
droga wojewódzka nr 404
W mieście znajduje się przystanek PKS, z którego można dojechać głównie do pobliskich miast, ale również są połączenia dalekobieżne (np. do Wrocławia).
16 czerwca 2016 w mieście uruchomiono bezpłatną komunikację miejską. Latem 2016 łączyła ona w weekendy miasto ze Szklarską Porębą (2 połączenia dziennie), a od 5 listopada z miejscowością Nové Město pod Smrkem (4 połączenia w weekendy).
Do miasta prowadzi nieczynna obecnie linia kolejowa. Znajduje się tu również budynek dawnej stacji kolejowej, używany obecnie głównie do celów mieszkalnych i planowany do przekształcenia w centrum kulturalno-muzealne. 31 października 1909 roku została uruchomiona linia kolejowa Mirsk – Świeradów Zdrój (linia D29-336). 12 lutego 1996 r. o godzinie 17.00 wyjechał ze stacji ostatni pociąg osobowy w kierunku Gryfowa Śląskiego. Do 1 stycznia 1997 do miasta kursowały pociągi towarowe.
Oświata
Szkoły podstawowe: Szkoła Podstawowa nr 1 im. Marii Skłodowskiej-Curie w Miejskim Zespole Szkół Szkoła Podstawowa nr 2 im. Jana Pawła II
Gimnazja: Gimnazjum im. Ratowników Górskich w Miejskim Zespole Szkół
Inne: Szkoła Podstawowa w Zespole Szkół Specjalnych przy Szpitalu Uzdrowiskowym dla Dzieci Gimnazjum w Zespole Szkół Specjalnych przy Szpitalu Uzdrowiskowym dla Dzieci
Sport
Ośrodek Ski & Sun Świeradów-Zdrój
stadion miejski
dwie hale sportowe (w Miejskim Zespole Szkół i w hotelu Malachit)
cztery baseny kryte (w hotelu Malachit, domu wypoczynkowym Magnolia, domu kuracyjnym Leo oraz Berliner)
dwie siłownie (w hotelu Malachit i w Miejskim Zespole Szkół)
SkatePark (przy stadionie miejskim)
Kultura
Imprezy cykliczne:
Zlot pojazdów zabytkowych IKAR
Bike Maraton
Zlot pojazdów amerykańskich UsaShow
Europejskie Spotkania Młodych Muzyków
Pochodzenie nazwy miasta
W przeszłości miejscowość miała następujące nazwy:
Flinsberg (1524),
Flinssberg (1668),
Bad Flinsberg (1782),
Wieniec Zdrój (1945) - jako nazwa stacji kolejowej występuje również nazwa Włyńsk.
Nazwa Świeradów Zdrój została nadana w 1946. Wywodzi się od imienia słowackiego świętego Świerada. Według innych źródeł ma ona związek z otaczającymi miasto lasami świerkowymi oraz źródłami wód radonowych.
Kontrowersje w sprawie nazwy
Nazwy miejscowości i ich części ustalane są przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, który, po zasięgnięciu opinii Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych, publikuje wykazy nazw oraz ogłasza ich zmiany w Dzienniku Ustaw. Tak ustalone nazwy są oficjalnymi nazwami urzędowymi. Wszystkie inne formy nazw są nazwami potocznymi.
Nazwa miejscowości Świeradów-Zdrój pisana z łącznikiem (dywizem) jest właśnie formą zatwierdzoną urzędowo. Forma nazwy pisana bez łącznika, tzn. Świeradów Zdrój, jest natomiast formą potoczną. Do niedawna forma Świeradów Zdrój była jednak podawana jako poprawna przez słowniki języka polskiego (np. przez „Nowy słownik ortograficzny PWN”). Powstawał przez to rozdźwięk pomiędzy formą urzędową nazwy tego miasta a formą słownikową. Jednak te różnice przestały istnieć w 2004 roku. Wtedy to Rada Języka Polskiego uchwaliła, że dwuczłonowe nazwy wszystkich miejscowości z członem „Zdrój” występującym na drugim miejscu należy pisać z łącznikiem, co znaczy, że również z językowego punktu widzenia obecnie jedynie poprawną formą jest Świeradów-Zdrój.
Współpraca międzynarodowa
Miasta i gminy partnerskie:
Odder (Dania)
Seifhennersdorf (Niemcy)
Jindřichovice pod Smrkem (Czechy)
Jilemnice (Czechy)
Mirsk (Polska)
Nové Město pod Smrkem (Czechy)
Lázně Libverda (Czechy)
Znane osoby związane ze Świeradowem-Zdrojem
Johann Gottlieb Wolstein – pionier weterynarii w krajach niemieckojęzycznych
Rudolf Bahro – niemiecki filozof, publicysta i polityk
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Świeradów Zdrój
Jeśli prowadzisz firmę obsługującą klientów z miejscowości Świeradów Zdrój, możemy przygotować stronę odpowiadającą na ich najczęstsze pytania.
Wizytówka internetowa dla lokalnej firmy
Na stronie można zebrać godziny pracy, obszar obsługi i odpowiedzi na pytania, które klienci najczęściej zadają przed kontaktem. Projekt układu uwzględnia wygodne korzystanie z witryny na telefonie.