Sztum – informacje o miejscowości
Sztum (niem. Stuhm) – miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim. Siedziba powiatu sztumskiego oraz gminy miejsko-wiejskiej Sztum. Położone nad jeziorami: Zajezierskim i Barlewickim (dawniej tworzyły jedno Jezioro Białe), przy drodze krajowej nr 55 (Kwidzyn–Malbork).
Według danych z 31 marca 2011 miasto miało 10 427 mieszkańców.
Sztum jest podzielony na osiedla: Osiedle na Wzgórzu, Osiedle Nad Jeziorem, Osiedle Różane, Osiedle Sierakowskich, Osiedle Parkowe, Osiedle Witosa, Osiedle Zacisze, Osiedle Piastowskie, Osiedle Reja i Plac Wolności.
Położenie
Według danych z 1 stycznia 2011 powierzchnia miasta wynosiła 4,59 km².
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa elbląskiego.
Historia
We wczesnym średniowieczu gród pruski, zdobyty w 1236 przez Krzyżaków. Zamek zbudowany został w latach 1326–1335. Od 1330 siedziba krzyżackiego wójta. W 1377 miasto odwiedził książę austriacki Albrecht, który pozostawił zakonowi herb, którym posługiwał się wójt sztumski, oraz fundusze na budowę wieży. W 1410, podczas wielkiej wojny Polski z Zakonem Krzyżackim, zamek i miasto na krótko trafiło w ręce wojsk polskich, dowodzonych przez Jędrzeja z Brochocic. Prawa miejskie Sztum otrzymał w 1416, nadane przez wielkiego mistrza Michaela Küchmeistera von Sternberg, a potwierdzone przez polskiego króla Zygmunta II Augusta w 1553. Miasto otoczono murami z dwoma bramami na osi północ-południe na szlaku Malbork–Kwidzyn. Wytyczono 50 działek osadniczych. Władza spoczywała w rękach rady, na której czele stał wójt. Dwa razy w roku (22 VI i 11 XI) odbywał się w Sztumie jarmark, a w każdy piątek targ.
Podczas wojny trzynastoletniej miasto i zamek na krótko trafiły w ręce Polaków – od 8 sierpnia do 21 września 1454.
Na podstawie pokoju toruńskiego z 1466 Sztum został włączony do Korony Królestwa Polskiego. W latach 1468–1772 miasto powiatowe w województwie malborskim oraz miejsce sejmików tegoż województwa. Polska nazwa Sztum występuje po raz pierwszy w źródłach z 1565.
Od XVI w. w sztumskim kościele (wybudowanym po wojnie trzynastoletniej) odbywały się często wojewódzkie sejmiki ziemskie, a w ratuszu szlacheckie sądy ziemskie dla województwa malborskiego. Mieszczanie zajmowali się przeważnie uprawą roli i warzeniem piwa.
Podczas V wojny polsko-szwedzkiej tzw. o "Ujście Wisły" miasto było okupowane przez wojska szwedzkie. Po przegranej bitwie pod Trzcianą Gustaw II Adolf schronił się na sztumskim zamku. Na mocy rozejmu w Starym Targu miasto wraz z zamkiem znalazły się w rękach elektora brandenburskiego, od 6 września 1629 aż do rozejmu w Sztumskiej Wsi 12 września 1635. Ponownie pod okupacją szwedzką miasto było w czasie potopu szwedzkiego (1655–1660).
Po I rozbiorze Sztum znalazł się na terytorium Królestwa Prus, od 1870 w granicach Cesarstwa Niemieckiego. Rozwój miasta nastąpił na przełomie XIX/XX w. dzięki uruchomieniu linii kolejowej z Malborka do Torunia w 1883. Według danych pochodzących ze spisu z 1905 ludność miasta w ponad 60% stanowili Niemcy, jednak na 125 wsi w powiecie, w 47 Polacy stanowili większość. W plebiscycie w 1920 ludność miasta Sztum opowiedziała się za pozostaniem w państwie niemieckim, jednak na Polskę zagłosowała w większości ludność 23 gmin powiatu sztumskiego (na około 47, w których Polacy stanowili większość przed wojną), dzięki temu Sztum stanowił główny ośrodek mniejszości polskiej na ówczesnym niemieckim Powiślu (głównie dzięki ziemiańskim rodzinom Sierakowskich i Donimirskich).
26 stycznia 1945 jednostki hitlerowskie zostały wyparte z miasta przez oddziały 8 Samodzielnego Korpusu Zmechanizowanego i 2 Armii Uderzeniowej 2 Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej.
Sztum został ponownie przyłączony do Polski w 1945 (obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946), jako stolica powiatu w województwie gdańskim, którą pozostawał do 1975. Po reformie administracyjnej kraju i likwidacji powiatów wszedł w skład województwa elbląskiego. W 1998 podjęto decyzję o przyłączeniu miasta do powiatu malborskiego, co wywołało znaczne niezadowolenie społeczne. W rezultacie, decyzją rządu z 2001, Sztum ponownie został miastem powiatowym (od 1 stycznia 2002).
W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rybackie Sztum.
Od 2009, dzięki dotacjom z Unii Europejskiej, w Sztumie odbywa się szeroko zakrojona rewitalizacja miasta.
Demografia
Piramida wieku mieszkańców Sztumu w 2014, w oparciu o dane GUS:
Administracja
Lista burmistrzów miasta i gminy Sztum oraz ich zastępców i przewodniczących rady w okresie III Rzeczypospolitej:
Zabytki
Częściowo zachowany zamek krzyżacki, gotycki, zbudowany po 1331, przebudowany w 1414, z ruinami ośmiobocznej wieży w narożu północno-wschodnim. Dawna letnia rezydencja Wielkiego Mistrza Zakonu Krzyżackiego. Na terenie zamku odbywają się turnieje oraz pokazy walk rycerskich. Dziedziniec zamkowy to również miejsce plenerów malarskich.
Kościół parafialny św. Anny – główny element w krajobrazie staromiejskiej części Sztumu. Zbudowany po wojnie trzynastoletniej, obecny kształt uzyskał na przełomie lat 1900–1901. Wnętrze utrzymano w stylu neogotyckim z elementami wystroju barokowego. Na stoku opadającym ku jeziorze XVII-wieczny cmentarz parafialny z licznymi zabytkowymi nagrobkami.
Kościół poewangelicki – na miejscu dawnego ratusza, w centralnej części rynku. Powstał w latach 1816–1818 w stylu neoklasycystycznym. Obecnie mieści się tam Muzeum Alyem.
Fragmenty odrestaurowanych i iluminowanych murów miejskich (116 m) wraz z fosą.
Wieża ciśnień ze stacją pomp, zbudowana w 1911 na planie koła, a na wysokości piątej kondygnacji z cylindrycznej przechodzi w ośmioboczną. Usytuowana jest na wzniesieniu przy rozwidleniu ulic Kochanowskiego, Nowowiejskiego oraz Słowackiego.
Cmentarz wraz z kaplicą cmentarną przy ulicy Kochanowskiego, powstały na przełomie XVII i XVIII wieku. Jest to najstarszy zachowany cmentarz w mieście. Do 1945 pełnił funkcje cmentarza miejskiego, co upamiętniają dwie tablice pamiątkowe, poświęcone pochowanym tu katolikom oraz ewangelikom.
Cmentarz katolicki przy rozwidleniu ulic Domańskiego i Pieniężnego, powstały na początku XX wieku.
Więzienie powstałe na początku XX wieku.
Imprezy
Ogólnopolski Przegląd Sztuki Więziennej
Międzynarodowy Plener Malarski Sztum–Barlewice
Dni Ziemi Sztumskiej, Targi Powiśla
Sport w Sztumie
Klub Kolarski "Lider" Sztum. Trener: Eugeniusz Słonina. Data założenia: 2005.
Klub kajakarski MLKS "Victoria" Sztum. Prezes: Stanisław Kuczyński. Data założenia: 29 stycznia 1980. Wychowankiem i zawodnikiem klubu był m.in. Wojciech Tyszyński.
Lekkoatletyczny Klub Sportowy "Zantyr" Sztum. Klub jest głównym organizatorem Grand Prix Sztumu w Biegach Przełajowych. Prezesem: Bogdan Owsiany, wiceprezes: Ryszard Mazerski. Data założenia: 28 czerwca 2005. Zawodniczką klubu jest m.in. Agnieszka Borowska.
Klub Tenisowy "Breakpoint" Sztum. Prezes: Grzegorz Stankiewicz. Data założenia: 2013.
Klub Jeździecki "Iskra" Sztumskie Pole. Data założenia 2013.
Klub Piłkarski "Olimpia" Sztum. Dane podstawowe: Prezes klubu: Henryk Jeleśniański. Data założenia: 1 maja 1946. Barwy klubu: biało-niebieskie. Klub nosił nazwy:
1946–1949 – Klub Sportowy Gryf Sztum 1950–1955 – ZS Milicyjny Klub Sportowy Gwardia Sztum 1956–1959 – Ludowy Zespół Sportowy Sztum 1959–1964 – Klub Sportowy Olimpia Sztum 1964–1972 – Gwardyjski Klub Sportowy Olimpia Sztum 1972–1974 – Ludowy Zespół Sportowy Sztum 1974–1978 – Zakładowy Klub Piłkarski POM Sztum 5 kwietnia 1978–1993 – Ludowy Klub Sportowy Powiśle Czernin od 24 czerwca 1993 – Klub Piłkarski Olimpia Sztum
Wspólnoty religijne
Kościół rzymskokatolicki:
Dekanat Sztum Parafia św. Andrzeja Boboli w Sztumie Parafia św. Anny w Sztumie
Świadkowie Jehowy:
Zbór Sztum (od 1990)
Współpraca międzynarodowa
Miasta i gminy partnerskie:
Val-de-Reuil
Transport
Ok. 6 km na północ od miasta funkcjonuje prywatne lądowisko Koślinka.
Honorowi obywatele miasta
Stanisław Donimirski
Halina Donimirska-Szyrmerowa
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Sztum
Chcesz przedstawić ofertę klientom z miejscowości Sztum? Pomagamy uporządkować treść i zaprojektować ścieżkę od zapoznania się z usługą do kontaktu.
Strona usługowa z portfolio
Realizacje można uporządkować według rodzaju zlecenia i opisać zakres każdej z prac. Klient może przejść z przykładu realizacji do odpowiedniej usługi i wysłać zapytanie.
Strona firmowa z czytelną ofertą
Porządkujemy usługi w osobnych podstronach, opisujemy zakres prac i umieszczamy dane kontaktowe tam, gdzie klient ich szuka. Formularz zapytania może zbierać informacje potrzebne do przygotowania wyceny.