Zabrze – informacje o miejscowości
Zabrze – miasto na prawach powiatu w województwie śląskim, położone na Wyżynie Śląskiej nad rzekami Kłodnicą i Bytomką. Leży na Górnym Śląsku w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym (GOP). Jest jednym z ośrodków centralnych konurbacji górnośląskiej.
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 31 grudnia 2014 r. miasto miało 177 188 mieszkańców.
Położenie
Miasto Zabrze jest położone w południowo-zachodniej Polsce, w zachodniej części województwa śląskiego i Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), na Wyżynie Katowickiej, nad rzekami Kłodnicą i Bytomką, w dorzeczu Odry.
Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 80,40 km².
Miasto sąsiaduje z miastami Bytom, Gliwice i Ruda Śląska oraz powiatem gliwickim i tarnogórskim.
W latach 1975–1998 miasto należało do województwa katowickiego.
Dzielnice i osiedla
17 września 2012 Rada Miejska zadecydowała o nowym podziale administracyjnym miasta. Zabrze zostało podzielone na 18 dzielnic, które stanowią jednostki pomocnicze miasta.
Demografia
Według danych GUS z 31 grudnia 2014 r. miasto miało 177 188 mieszkańców. Od roku 1991 liczba ludności Zabrza nieprzerwanie się zmniejsza.
W 1991 w Zabrzu odnotowano największą liczbę ludności – 205 789 osób.
Piramida wieku mieszkańców Zabrza w 2014 roku.
Nazwa
Nazwa Zadbrze (Sadbre) oznacza osadę położoną za debrami, tj. dołami, gąszczem leśnym. Wyrazy debrz, gwarowe debr, debrze to „urwiste, zarosłe wzgórza, wśród, których płynie potok” pochodzą od prasłowiańskiego *dъbrъ. Zobacz: Debrza. Przez uproszczenie Zadbrze → Zabrze można błędnie skojarzyć Zabrze z Zaborzem jego dzielnicą, która to nazwa tylko potwierdza silne zalesienie tego terenu. Podobne pochodzenie mają nazwy rzek: Brda (wcześniej Dba ← Drba) i Zbrzyca (←Dbrzyca) oraz nazwy miejscowe jak np. Zadebra, Debrzno.
Według niemieckiego nauczyciela Heinricha Adamy nazwa miejscowości pochodzi od staropolskiej nazwy lasu iglastego – boru. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości Zabor podając jej znaczenie „hinter dem Walde” czyli po polsku „za borem, lasem”.
W łacińskiej księdze Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295-1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Sabors oraz Sadbre. Kronika ta wymienia również wsie, które w procesach urbanizacyjnych zostały wchłonięte przez miasto i stanowią jego części bądź dzielnice jak Ruda, Zaborze jako Sabors, Biskupice w formie Byscupitz, Grzybowice we fragmencie Grzibonem solvitur decima more polonico oraz Rokitnicę we fragmencie Rokytnicza in parte nostre dyocesis decima more polonico.
W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miasto występuje pod obecną, polską nazwą Zabrze, która używana była również w języku niemieckim w formach Zabrze oraz Klein Zabrze. 21 lutego 1915 roku zmieniono niemiecką nazwę miejscowości z Zabrze na Hindenburg, aby upamiętnić marszałka Paula von Hindenburga, który z sukcesami walczył z wojskami rosyjskimi od początku I wojny światowej.
Historia
osady istniały tu przed najazdem Mongołów
1234 pierwsza wzmianka o Biskupicach, osadzie na terenie dzisiejszego Zabrza 25 marca – wystawienie przez księżną kaliską Wiolę dokumentu, w którym zrzeka się na rzecz biskupa wrocławskiego prawa poboru daniny i innych opłat ville [...] Biscupici dicitur cirka Bitom
1260 – rozszerzenie przez księcia opolskiego Władysława przywilejów, nadanych biskupowi wrocławskiemu w 1243. Przyczyniło się to do zwiększenia osadnictwa w rejonie Biskupic
1295–1305 pierwsza wzmianka o Zabrzu (Sadbre sive Cunczindorf, gdzie Sadbre interpretowane jest jako miejsce za debrami – zarośniętymi dołami z płynącym wśród wzgórz strumieniem; sive to łacińskie „albo”, a Cunczindorf jest interpretowane jako „wieś Konradów”); w dokumencie Rejestr Ujazdu części Liber fundationis episcopatus Wratislawiensis (Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego), dokument wymienia wśród innych osad: Biskupice, Zaborze, Grzybowice sołtys tworzy osadę, chłopi wolni od podatków, tereny przydzielone osadnikom – po 60 łanów
1570 – właścicielem Zabrza został czeski szlachcic Szambor Dluhomil, który po zagarnięciu części ziemi chłopskiej założył alodium z drewnianym dworem
1639 – w okresie wojny trzydziestoletniej w Zabrzu i Sośnicy wojska Ernsta von Mansfelda grabią żywność
1642 – nowym właścicielem został Aleksander Bielski, który na miejscu drewnianego zbudował murowany piętrowy dwór, stajnie, owczarnię, słodownię i gorzelnię
1675 – nabycie dóbr zabrzańskich przez kanclerza księstwa opolsko-raciborskiego, barona Jerzego Welczka (Wilczka). Działalność Welczka i jego następców (wśród nich m.in. Bernhard III hrabia von Praschma) przyczyniła się do rozwoju gospodarczego tych terenów. W Zabrzu powstał browar, młyny wodne, tartaki
1731 – przy obecnej ul. Kondratowicza istniała kolonia nazywana Zabrzer Hammer (Kuźnica)
1743 – utworzenie w ramach wprowadzania nowego podziału administracyjnego Śląska powiatu bytomskiego. W jego skład weszły: Biskupice, Grzybowice, Makoszowy, Mikulczyce, Rokitnica, Zaborze i Zabrze wraz z istniejącymi w tym czasie koloniami i przysiółkami
1749 – właścicielami Zabrza zostaje ród Duninów
1771–1776 – utworzenie przez właściciela części Zabrza Macieja Wilczka w trakcie kolonizacji fryderycjańskiej nowych osad wokół Zabrza: Maciejowa, Doroty i Małego Zabrza. W pobliżu zabrzańskiego dworu powstała następna kolonia, nazywana początkowo Sand Kolonie (Kolonia Piaskowa) bądź Schloss Kolonie (Kolonia Zamkowa). Z czasem uzyskała urzędową nazwę Klein Zabrze, czyli Małe Zabrze. Jako ostatnią utworzono osadę Kończyce
1790 – odkrycie przez Salomona Isaaca z Brabancji na pograniczu dzielnic Zaborze i Pawłów łatwych w eksploatacji złóż węgla kamiennego o grubości 1 metra
1792–1822 – powstanie Kanału Kłodnickiego
1793 powstanie chłopskie według spisu z tego roku w Zabrzu istniały: majątek ziemski, kościół, szkoła, 34 chłopów, 6 ogrodników, 2 młyny, 32 pracowników najemnych – łącznie 305 mieszkańców; w Małym Zabrzu: kolonia 12 zagród z 31 mieszkańcami; w Zaborzu: majątek ziemski, 15 chłopów, 7 ogrodników, 14 pracowników najemnych
1796 – uruchomienie pierwszej zabrzańskiej kopalni państwowej Królowa Luiza (początek budowy 1790). Na przełomie XIX i XX w. obszar pola górniczego kopalni wynosił 19 km², wydobywano 3 mln t węgla rocznie, a zatrudniano ok. 8 tys. robotników
1797 – uruchomienie kopalni Amalia, zlikwidowanej na rzecz Concordii
1819–1830 – budowa Kronprinzstrasse (Drogi Następcy Tronu) łączącej Królewską Hutę z Gliwicami. Na odcinku od Poremby do Maciejowa dała ona początek dzisiejszej ul. Wolności
1843 – uruchomienie kopalni Concordia
1845 (1 października) – otwarcie odcinka linii kolejowej z Opola do Świętochłowic przez Gliwice i Zabrze – przedłużenie trasy mającej początek we Wrocławiu. Ostatni odcinek, kończący się w Mysłowicach, oddano do użytku rok później. Równocześnie powstał dworzec kolejowy, wybudowany w polach Małego Zabrza, obecnie nieistniejący
1851 – ekspedycja poczty na trasie kolei górnośląskiej, ustanowienie urzędu listonosza, budowa huty Donnersmarcka
1852 uruchomienie fabryki kotłów Koetza 17 stycznia – wydanie przez władze rejencji opolskiej pozwolenia na organizowanie w czwartki targów na terenie Starego Zabrza (stąd nazwa Donnerstagmarktplatz – Plac Targów Czwartkowych). W 1875 r. przeniesiono je w rejon placu Warszawskiego
1856 – otwarcie pierwszego szpitala
1857 – uruchomienie huty Redena
1859 – rozbudowa fabryki lin stalowych
1861 – Albert Borsig rozpoczął budowę wielkich pieców, stalowni i walcowni w Biskupicach
1862 – wydobycie węgla w kopalni Hedwigswunsch
1864 – budowa fabryki szkła
1868 uruchomienie walcowni i kuźni w zakładach Borsiga budowa kopalni Ludwigsglück, późniejszej kopalni Ludwik
1871 – spis mieszkańców; Zabrze liczy 18 250 mieszkańców: Stare Zabrze 6 228, Małe Zabrze 4 723, Dorota 851, a Zaborze 6448 mieszkańców
1872 przekształcenie huty Donnersmarcków w spółkę akcyjną uruchomienie stalowni w zakładach Borsiga wybudowanie i uroczyste poświęcenie Dużej Synagogi
1873 – utworzenie powiatu zabrskiego liczącego 2,21 mil kwadratowych i zamieszkanego przez 38 481 mieszkańców. W Zabrzu było 1117 domów
1874 – początek wydawania tygodnika Zabrzer Kreis Blatt (od stycznia)
1875 – próba uzyskania praw miejskich nie powiodła się
1880 – uruchomienie trzech pieców martenowskich o pojemności 18 t każdy
1884 – uruchomienie koksowni Jadwiga w Biskupicach
1895 (25 sierpnia) – przekazanie do użytku tramwaju parowego
1896 – powstanie Miejskiej Straży Pożarnej
1897 – uruchomienie elektrowni
1900 – otwarcie Gimnazjum im. Królowej Luizy w Zaborzu
1900–1906 – budowa drugiej państwowej kopalni Delbrück (od 1945 KWK Makoszowy)
1905 – połączenie gmin Stare Zabrze, Małe Zabrze i Dorota w jedną gminę Zabrze, liczącą 54 228 mieszkańców – największą wieś ówczesnej Europy
1915 luty – zmiana nazwy gminy Zabrze na Hindenburg. Nowa nazwa nawiązuje do nazwiska feldmarszałka Paula von Hindenburga, dowódcy w zwycięskiej bitwie pod Tannenbergiem. Od 1918 r. pełna nazwa to Hindenburg O.S. (Oberschlesien) – dla odróżnienia od wschodniopruskiej gminy Hindenburg (dawniej Groß Friedrichsgraben I) w koksowni Jadwiga wybudowano nową baterię koksowniczą, wieżę węglową, sortownię koksu i benzolownię
1918 październik reaktywowanie Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” powstanie polskiej Straży Obywatelskiej grudzień – powstanie Związku Wojackiego, a następnie Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska
1919 marzec powstanie Towarzystwa Czytelni Ludowych, kierowanego przez ks. Stefana Szwajnocha powstanie Towarzystwa Polek marzec-kwiecień – pacyfikacja przez Grenzschutz polskich strajków (zabici i ranni) kwiecień – powstanie Towarzystwa Oświaty na Górnym Śląsku im. św. Jacka, kierowanego przez Józefa Gołąbka 16-26 sierpnia – walki I powstania śląskiego październik – polska lista zdobywa w wyborach komunalnych 21 z 36 mandatów
1920 przybycie żołnierzy francuskich maj – powstanie Towarzystwa Sportowego „Hart” 23 maja-16 czerwca – polski strajk szkolny 14 lipca – napad nacjonalistów niemieckich na artystów Opery Warszawskiej 19-25 sierpnia – walki II powstania śląskiego sierpień – powstaje chór męski „Moniuszko” przekształcenie zakładów Borsiga w spółkę akcyjną Borsigwerk listopad – powstanie Towarzystwa Śpiewu „Chopin”
1921 20 marca – plebiscyt na Górnym Śląsku – w Zabrzu 21233 głosów pada za Niemcami, a 14837 za Polską 2 maja – zdobycie przez polską Policję Górnego Śląska kopalni Zabrze do 4 maja – opanowanie przez powstańców w III powstaniu śląskim prawie całego miasta, a następnie opuszczenie śródmieścia na prośbę wojsk francuskich 26-30 maja – prowokowanie przez Niemców walk ulicznych 5 lipca – zakończenie III powstania
1922 1 października – nadanie praw miejskich
1922–1939 – teren dzisiejszego miasta został przedzielony granicą. Kończyce, Pawłów i Makoszowy znalazły się w granicach Polski, pozostałe gminy przypadły Republice Weimarskiej
1924 – budowa stadionu sportowego przy ul. Zamkowej w Biskupicach (obecnie Gwarek Zabrze)
1927 1 stycznia – utworzenie powiatu miejskiego z większej części powiatu zabrskiego
1935 – przebudowa placu Wolności
1938 9/10 listopada – Noc kryształowa: spalenie Dużej Synagogi, zniszczenie wielu sklepów żydowskich, aresztowanie ok. 350 Żydów II wojna światowa – hitlerowcy utworzyli w Zabrzu filię obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu oraz obozy dla jeńców wojennych otwarcie Miejskiego Ogrodu Botanicznego
1945 24 stycznia – wkroczenie Armii Czerwonej Rozpoczął się dramat mieszkańców miasta. Żołnierze Armii Czerwonej plądrowali, niszczyli i rabowali wszystko na co natrafili. Podpalono dzielnicę Zandkę łącznie z kościołem Ducha Świętego. Dochodziło do masowych egzekucji, gwałtów na kobietach. W lutym rozpoczęły się wywózki do obozów pracy i w głąb ZSRR. Wywieziono 8700 osób. 19 marca – przejęcie miasta przez administrację polską
1946 (19 maja) – przywrócenie nazwy sprzed 1915 r.
1948 (14 grudnia) – powstanie Klubu Sportowego Górnik Zabrze
1950 7 stycznia – powstanie pierwszego Państwowego Szpitala Klinicznego wiosną nastąpiło powołanie do życia Filharmonii Górniczej Związku Zawodowego Górników
1951 17 marca – włączenie w granice Zabrza miejscowości Grzybowice, Mikulczyce, Rokitnica, Kończyce, Makoszowy i Pawłów
1954 – włączenie w granice miasta osiedla Helenka
1956 (2 grudnia) – ukazanie się pierwszego numeru gazety miejskiej Głos Zabrza
1959 – otwarcie Domu Muzyki i Tańca
1961 – wizyta w Zabrzu majora kosmonauty Jurija Gagarina, pierwszego człowieka w kosmosie
1967 – wizyta w Zabrzu prezydenta Republiki Francuskiej generała Charles’a de Gaulle’a (część oficjalnej wizyty w Polsce)
1970–1975 – budowa osiedla Marii Skłodowskiej-Curie
1971 (23 marca) – katastrofa w kopalni Mikulczyce-Rokitnica w Rokitnicy. Zawał na poziomie 780 metrów przysypał 19 górników. Jeden z nich, Alojzy Piontek, został uratowany po siedmiu dniach
1976 – otwarcie hali widowiskowo-sportowej przy ul. Matejki
1978 – 6 grudnia odbyła się uroczystości dekoracji miasta Orderem Sztandaru Pracy I klasy, przyznanego przez Radę Państwa w uznaniu zasług w walce o polskość śląskiej ziemi i w pracy dla socjalistycznej ojczyzny
1982 – gazeta Głos Zabrza zmienia nazwę na Głos Zabrza i Rudy Śląskiej
1985 – pierwsza w Polsce udana operacja przeszczepu serca, dokonana pod kierunkiem prof. Zbigniewa Religi
1986–1991 – budowa osiedla im. Mikołaja Kopernika
1996 – ustanowienie św. Kamila patronem miasta
1998 uruchomienie oczyszczalni ścieków Śródmieście otwarcie Wydziału Organizacji i Zarządzania Politechniki Śląskiej
2002 19 października – otwarcie estakady drogowej nad parkiem im. Poległych Bohaterów
2005 25 stycznia – otwarcie odcinka autostrady A4 biegnącej przez dzielnice Kończyce i Makoszowy, z węzłem Wspólna w Kończycach (na granicy z Rudą Śląską) 10 marca – spłonięcie zabytkowego budynku młyna przy skrzyżowaniu ul. Wolności i Brysza 1 lipca – połączenie Kopalni Węgla Kamiennego Makoszowy z KWK Sośnica w Gliwicach w zakład KWK Sośnica-Makoszowy
2006 uruchomienie pierwszej części zabrzańskiej podstrefy ekonomicznej wchodzącej w skład Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej
2007 16 czerwca – otwarcie zabytkowej Kopalni Guido dla ruchu turystycznego na poziomach 170 m i 320 m
2008 4 listopada – rozpoczęcie budowy pierwszych zabrzańskich odcinków Drogowej Trasy Średnicowej
2010 12 maja – uroczyste otwarcie nowej siedziby Filharmonii Zabrzańskiej 29 październik – uroczysta iluminacja zabrzańskiego ratusza (planowane otwarcie na rok 2012)
2011 10 czerwca – do użytku oddano dwa odcinki Drogowej Trasy Średnicowej (Z1 i Z2) 14 września – rozpoczęcie prac modernizacyjnych, a zarazem budowy nowego stadionu im. Ernesta Pohla (Stadion Górnika Zabrze) 30 września – oddanie do użytku odcinka Sośnica (Gliwice)-Maciejów(Zabrze) Autostrady A1 22 grudnia – oddanie do użytku odcinka Maciejów (Zabrze)-Zabrze Północ(Zabrze) Autostrady A1
2013 13 maja – oddanie do użytku nowej siedziby MOPR przy ul. 3 Maja 16 17 maja – oddanie do użytku budynku Galerii Zabrze przy ul. Wolności 273 13 grudnia – zakończenie renowacji dworca PKP w Zabrzu
2014 26 lutego – rozpoczęcie wyburzania budynku Akademickiego centrum medycznego w Zabrzu 5 lutego – oficjalne otwarcie krytej pływalni Aquarius przy Al. Wojciecha Korfantego 18 8 lipca – oddanie do użytku nowej siedziby Powiatowego Urzędu Pracy przy Pl. Krakowskim 9 8 sierpnia – oddanie do użytku ostatnich dwóch odcinków Drogowej Trasy Średnicowej (Z3 i Z4) 14 sierpnia – zakończenie wyburzania budynku Akademickiego Centrum Medycznego w Zabrzu
Zabytki
W Zabrzu znajduje się wiele zabytkowych obiektów (głównie z przełomu XIX i XX wieku), takich jak zabytkowe kamienice w centrum miasta, osiedla robotnicze, obiekty sakralne itp.
Obiekty poprzemysłowe Wieża ciśnień przy ul. Zamoyskiego 2 z 1909 r., o wysokości 46 m, wniesiona w stylu ekspresjonistycznym Wieża ciśnień huty Donnersmarcka z 1871 r., z elementami neogotyku Wieża wyciągowa, budynek nadszybia, wagownia (obecnie portiernia) i maszynownia szybu „Maciej” z około 1910 r. Zabudowa kopalni „Królowa Luiza” przy ul. Wolności 402 z drugiej połowy XIX w. Zabudowa kopalni „Guido” (oraz wyrobiska podziemne) przy ul. 3 Maja 91 z drugiej połowy XIX w. i początku XX w.
Robotnicze osiedla mieszkaniowe Kolonia robotnicza Borsigwerke w dzielnicy Biskupice, wzniesiona w latach 1863–1871 Kolonia patronacka Ballestrema, w dzielnicy Rokitnica, wzniesiona w latach 1905–1913 Kolonia patronacka Huty Zabrze w dzielnicy Małe Zabrze, wzniesiona w latach 1903–1922 Kolonia robotnicza na ul. Poległych Górników przy secesyjnej Kopalni Mikulczyce Osiedle dla robotników spółki „Preussag” w dzielnicy Zaborze, wzniesione w latach 1926–1927
Obiekty użyteczności publicznej Hotel Admiralspalast przy ul. Wolności 305 z lat 1924–1928, wzniesiony w stylu modernistycznym Budynek Muzeum Górnictwa Węglowego przy ul. 3 Maja 19, wzniesiony w latach 1874–1875 Gmach Sądu Rejonowego (oraz więzienie) przy ul. 3 Maja 21, wzniesiony w drugiej połowie XIX wieku i rozbudowany w 1907 r., wyremontowany w 2008 r. Zespół zabudowy Szpitala Klinicznego Śląskiej Akademii Medycznej z drugiej połowy XIX wieku oraz lat 1900–1905 z charakterystyczną wieżą ciśnień z 1904 r. Budynek Poczty Głównej przy pl. Dworcowym 1, wzniesiony w latach 1909–1911 w stylu neogotyckim Ratusz gminny w Mikulczycach przy ul. Tarnopolskiej 80, wzniesiony w 1902 r.
Budynki mieszkalne Pałac w Mikulczycach z przełomu XVIII i XIX wieku Secesyjna Kamienica pod Orłem przy ul. Dworcowej 9 wzniesiona w 1905 roku przez aptekarza Dr. Paul Skrzipietz „Stalowy dom” przy ul. Cmentarnej, wzniesiony w 1927 r. w nowatorskiej technologii prefabrykatów stalowych
Obiekty sakralne
Kościół pw. św. Andrzeja Apostoła przy ul. Wolności 196, wzniesiony w latach 1863–1866 w stylu neoromańskim Kościół pw. św. Jana Chrzciciela przy ul. Bytomskiej 37, wzniesiony w latach 1853–1858 w stylu neogotyckim, znajduje się tam krypta z ciałami niektórych członków śląskiego rodu Bellestremów Kościół pw. św. Anny przy ul. 3 Maja 18, wzniesiony w latach 1897–1900 w stylu neoromańskim Kościół pw. św. Jadwigi przy ul. Wolności 504, drewniany z 1929 r. Kościół pw. św. Józefa przy ul. Roosevelta 104 Kaplica Najświętszej Marii Panny przy ul. Rolnika, wzniesiona w 1870 r., o cechach neogotyckich
Cmentarz żydowski z XIX wieku przy ul. Cmentarnej Cmentarz ewangelicki przy ul. Lelewela Cmentarz przy ul. Kondratowicza
Inne obiekty Ruiny spichlerza z XVII w. przy ul. Trębackiej w dzielnicy Biskupice
Gospodarka
Pod koniec lipca 2015 r. liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Zabrzu wynosiła ok. 6,3 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 10,7% do aktywnych zawodowo.
Szpitale
publiczne Szpital Specjalistyczny w Zabrzu Szpital Kliniczny nr 1 w Zabrzu Szpital Kliniczny nr 3 w Zabrzu Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu Szpital Miejski w Zabrzu Sp.z o.o.
niepubliczne Szpital Specjalistyczny SANVIMED (Ortopedia i Okulistyka) Szpital Miejski Sp. z o.o. w Zabrzu
Edukacja
W Zabrzu znajdują się liczne placówki oświatowe:
Przedszkola: Przedszkola – 38 publicznych
Szkoły podstawowe: Szkoły podstawowe – 29 publicznych
Gimnazja: Gimnazja – 19 publicznych
Licea ogólnokształcące: Licea ogólnokształcące – 9 publicznych
Szkoły niepubliczne: Społeczna Szkoła Podstawowa i Gimnazjum „Nasza Szkoła” Zabrzańskiego Towarzystwa Szkolnego Zespół Szkół Katolickich – szkoła podstawowa, gimnazjum i liceum
Szkoły policealne: Policealne Studium Zawodowe Zabrzańskiego Centrum Kształcenia Ogólnego i Zawodowego Policealne Studium Zawodowe Zespołu Szkół Ekonomiczno-Usługowych Policealne Studium Zawodowe Zespołu Szkół Spożywczych Policealna Szkoła eCollege Szkoła Policealna Województwa Śląskiego w Zabrzu
Szkoły zawodowe: Szkoły zawodowe – 6 publicznych Medyczne Studium Zawodowe nr 1 im. prof. Antoniego Cieszyńskiego Medyczne Studium Zawodowe nr 2 Szkoła zawodowa – publiczna nr 4,
Szkoły wyższe: Śląski Uniwersytet Medyczny – Wydział Lekarski i Oddział Stomatologiczny Politechnika Śląska – Wydział Organizacji i Zarządzania, Wydział Inżynierii Biomedycznej Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych – pod opieką naukową Uniwersytetu Śląskiego, Wydział Filologiczny Szkoła Wyższa im. Bogdana Jańskiego – Wydział Zamiejscowy w Zabrzu
Inne placówki: Liceum Plastyczne i Ogólnokształcąca Szkoła Sztuk Pięknych (jako Zespół Szkół nr 18) Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia im. Stanisława Moniuszki – szkoła publiczna NCKU Wszechnica Zabrzańska – Uniwersytet Otwarty i Centrum Kształcenia Ustawicznego
W mieście znajdują się również placówki oświatowe innego typu: szkoły sportowe, szkoły nauki języków obcych, centra kultury itp.
Kultura i rozrywka
Teatr Nowy im. Gustawa Morcinka
Sale koncertowe:
Filharmonia Zabrzańska
Dom Muzyki i Tańca
Multikino (13 sal)
Kino Roma – najstarsze kino na Śląsku
Domy kultury:
Miejski Ośrodek Kultury
CK Wiatrak – Niezależne Centrum Kultury Alternatywnej
Planet Club Zabrze
Klub Muzyczny OffSide
Inne placówki:
Miejska Biblioteka Publiczna im. Jerzego Fusieckiego
Muzea
Muzea: Muzeum Miejskie Muzeum Górnictwa Węglowego Muzeum Techniki Wojskowej
Skanseny: Skansen górniczy „Królowa Luiza” Skansen podziemny „Guido”
Galeria Cafe Silesia, Zabrze ul. 3 go Maja 6
Galeria Zmiękczalnia, Zabrze ul. Wolności 410
Media
TVZ – Telewizja Zabrze
Dziennik Zachodni Tygodnik miejski
Głos Zabrza i Rudy Śląskiej
Nowiny Zabrzańskie
Gazeta Miejska Gliwice Zabrze
Portale
"Zabrze dla każdego"
Rekreacja
Park leśny im. Powstańców Śląskich
Park leśny im. Witolda Pileckiego (dawniej gen. Karola Świerczewskiego)
Park im. Poległych Bohaterów
Park im. Tadeusza Kościuszki
Park Hutniczy
Park Rodzinny
Park im. Jana Pawła II
Park im. Wincentego Pstrowskiego
Park publiczny w dzielnicy Kończyce przy ul. Miłej
Miejski Zakład Kąpielowy
Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji – Kąpielisko Leśne
Miejski Ogród Botaniczny
Cmentarz Żydowski na Zandce
Turystyka
Przez Zabrze przebiegają szlaki turystyczne:
– Szlak Husarii Polskiej
– Szlak Obrońców Polskiej Granicy
– Szlak Okrężny Wokół Gliwic
– Szlak im. Zygmunta Kleszczyńskiego
– Szlak Zabytków Techniki
– Szlak architektury drewnianej województwa śląskiego
Sport
Zabrzańskie kluby sportowe:
Górnik Zabrze
Gwarek Zabrze – klub piłkarski, dwukrotny mistrz Polski juniorów starszych (2003 i 2006) oraz mistrz juniorów młodszych (2002), utworzony został 12 czerwca 1974 roku, poza drużynami w ligach juniorskich klub posiada drużynę występującą w sezonie 2007/2008 w lidze okręgowej seniorów.
Walka Zabrze
Piast Pawłów
Sparta Zabrze
Gazobudowa Zabrze – klub piłkarski grający obecnie w klasie okręgowej, grupie katowickiej IV.
Klub powstał w 1956 w Bytomiu pod nazwą „Lechia”. W 1958 roku klub przeniósł siedzibę do Zabrza i zmienił nazwę na Klub Sportowy „Gazobudowa”, a następnie został włączony do rozgrywek piłkarskiej C-klasy. Pierwsze mecze rozgrywane były na boisku „Linodrutu”, a następne na stadionie przy ul. Hagera w Zabrzu.
UKS 14 Zabrze – uczniowski klub lekkoatletyczny z siedzibą w SP 14 w Zabrzu.
Społem Zabrze – klub piłkarski grający obecnie w A-klasie
MKS Zaborze – Młodzieżowy Klub Sportowy
KKS Zabrze – I-ligowy klub piłki nożnej kobiet
MKS Zabrze – koszykówka młodzieżowa
Studio Tańca „Szok”
Zespół Taneczny „Mak”
Górnik Zabrze – zespół piłki ręcznej znajdujący się obecnie w PGNiG Superlidze
UKS Spartakus Zabrze – uczniowski klub sportowy; siatkówka i koszykówka
UKS Quo Vadis Makoszowy – uczniowski klub piłkarski
Wspólnoty religijne
Kościół rzymskokatolicki – obszar miasta podzielony jest pomiędzy 19 parafii rzymskokatolickich należących do diecezji gliwickiej oraz 3 parafie archidiecezji katowickiej. W mieście znajdują się siedziby 2 dekanatów Zabrze oraz Zabrze-Mikulczyce, 3 parafie należą do dekanatu dekanatu Kochłowice, a jedna parafia należy do dekanatu Bytom-Miechowice.
Protestantyzm:
Kościół Pokoju, Kościół Chrześcijan Baptystów Kościół Adwentystów Dnia Siódmego grupa w Zabrzu-Helence Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa zbór w Zabrzu
Kościół Pokoju,
Kościół Chrześcijan Baptystów
Kościół Adwentystów Dnia Siódmego
grupa w Zabrzu-Helence
Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa
zbór w Zabrzu
Świadkowie Jehowy
5 Sal Królestwa, 12 zborów
Miejski
Komunikacja miejska w Zabrzu organizowana jest przez KZK GOP. W jego skład na terenie miasta wchodzi 6 linii tramwajowych (1, 3, 4, 5, 17N, 18N) oraz 26 linii autobusowych:PKM Gliwice obsługuje linie 6, 32, 32N, 47, 81, 156, 280, 617, 617N, 659, 840, 840N, 870 i 932Transport Pawelec obsługuje linia 14, 86, 198, 199, 250, 270 i 720PKS Gliwice linie 86, 286Kłosok Żory obsługuje linie 23 (częściowo wspólnie z Irex Sosnowiec) 89, 234, 111MZKP Tarnowskie Góry organizuje obsługę linii 83PKM Katowice obsługuje linię 7 i jeden plan linii 870.
Drogowy
Drogi wojewódzkie:
droga wojewódzka nr 921
droga wojewódzka nr 902 – Drogowa Trasa Średnicowa
Drogi krajowe:
droga krajowa nr 78
droga krajowa nr 88
droga krajowa nr 94
Drogi europejskie:
trasa europejska E40
autostrada A4 – węzeł Zabrze Południe
autostrada A1 – węzeł Zabrze Zachód w Czekanowie i Zabrze Północ w Wieszowie
Kolejowy
Dworzec kolejowy Zabrze przy linii kolejowej E30
Dworzec kolejowy Zabrze Mikulczyce
Dworzec kolejowy Zabrze Biskupice
Dworzec kolejowy Zabrze Makoszowy
Dworzec kolejowy Zabrze Północ
Administracja
Zabrze jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miejskiej w Zabrzu 25 radnych. Organem wykonawczym samorządu jest prezydent miasta, którym obecnie jest Małgorzata Mańka-Szulik.
Rada Miasta
Miasto jest członkiem: Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Śląskiego Związku Gmin i Powiatów i Związku Miast Polskich.
Zanieczyszczenie środowiska
Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia w 2016 roku Zabrze zostało sklasyfikowane jako osiemnaste najbardziej zanieczyszczone miasto Unii Europejskiej.
Miasta partnerskie
Lista miast partnerskich i zaprzyjaźnionych z Zabrzem:
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Zabrze
Chcesz przedstawić ofertę klientom z miejscowości Zabrze? Pomagamy uporządkować treść i zaprojektować ścieżkę od zapoznania się z usługą do kontaktu.
Witryna z rezerwacją lub zapytaniem
Strona może pokazywać zakres usług, sposób umawiania terminów i informacje potrzebne przed wizytą. Formularz dopasowujemy do tego, czy firma przyjmuje rezerwacje, czy najpierw odpowiada na zapytania.
Strona firmowa z czytelną ofertą
Porządkujemy usługi w osobnych podstronach, opisujemy zakres prac i umieszczamy dane kontaktowe tam, gdzie klient ich szuka. Formularz zapytania może zbierać informacje potrzebne do przygotowania wyceny.