Żary – informacje o miejscowości
Żary (łac. Sara, Sarove, niem. Sorau, dolnołużycki Żarow) – miasto w zachodniej Polsce, w województwie lubuskim, siedziba powiatu żarskiego. Położone na południowym skraju Wału Trzebnickiego.
Według danych z 31 grudnia 2014 r. miasto miało 38 527 mieszkańców.
Żary są 4. co do wielkości miastem w województwie i największym miastem w polskiej części Łużyc.
Położenie
Żary znajdują się we wschodniej części regionu Wzniesienia Żarskie, a południowo-wschodnia część już na terenach regionu Bory Dolnośląskie. Miasto leży między dwoma dopływami Odry: Bobrem i Nysą Łużycką.
Historycznie teren ten należy do Łużyc Dolnych. Urbanistycznie miasto rozwinęło się w kierunku południowym, gdyż Wzniesienia Żarskie, dość strome od strony północnej utrudniały kolonizację od tej strony.
Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 33,49 km². Miasto stanowi 2,39% powierzchni powiatu.
Według danych z roku 2002 Żary mają obszar 33,24 km², w tym: użytki rolne 39%, użytki leśne 20%.
W latach 1950–1998 miasto należało do województwa zielonogórskiego.
Nazwa
Pierwotną nazwą miejscowości była łużycka nazwa Zarow, która wywodzi się prawdopodobnie od wypalania lasów w procesie wylesiania i oznacza wypalone, wyżarzone miejsce. Po podbiciu w średniowieczu Słowian połabskich z plemion Serbów lużyckich mieszkających na Łużycach nazwa została później zgermanizowana na Sorau. Do XVIII wieku niemiecka nazwa miasta Soraw
Krótko po 1945 r. miasto miało nazwy Żuraw, Żóraw, Żarów. Później krótko Żary koło Żagania W maju 1946 r. wprowadzono urzędowo nazwę Żary.
Historia miasta
Nazwa Zara pojawia się pierwszy raz w roku 1007 w kronice Thietmara. Około roku 1030 osada zastaje przyłączona przez Mieszka II do Polski. Przez terytorium plemienne Żarowian przebiegała droga handlowa zwana Traktem Niskim bądź Traktem Solnym. Miał istotne znaczenie dla rozwoju Żar i regionu w średniowieczu i nowszych dziejach. W roku 1207 miasto otoczone zostało murami.
Prawa miejskie oparte na tzw. prawie magdeburskim Żary uzyskały w 1260 roku wraz z licznymi przywilejami. Burzliwa historia sprawiła, że miasto często zmieniało przynależność państwową. Do 1364 obejmowali nad miastem zwierzchnictwo Piastowie śląscy, do 1469 królowie Czech, do 1490 król Węgier, do 1635 ponownie królowie Czech, do 1806 elektorowie sascy, będący w latach 1697–1706 i 1709-1763 zarazem królami Polski, a do 1815 książę warszawski i król saski. Miasto trawiły pożary w latach 1424, 1619, 1684 oraz 1701. Za panowania króla Augusta II Mocnego przez Żary poprowadzono trakt pocztowy łączący Toruń i Drezno. Na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego w 1815 Żary wraz z całymi Dolnymi Łużycami stały się częścią Prus, a w 1871 Niemiec, by powrócić pod wpływy polskie w 1945 roku.
Właścicielami Żar byli: Dewinowie, Packowie, Bibersteinowie oraz Promnitzowie, których okazałe rezydencje przetrwały do dziś w róznym stanie. Przez setki lat miasto było ośrodkiem Wolnego Państwa Stanowego Żary-Trzebiel. W XIV wieku zaczynały powstawać cechy sukienników, płócienników, piwowarów, szewców i farbiarzy. W XIX w. miasto stało się prężnym ośrodkiem przemysłowym, w którym głównie dominowały zakłady włókiennicze, zatrudniające 50% wszystkich pracujących w przemyśle. W latach 1888–1945 istniała tu znana manufaktura porcelany.
Podczas II wojny światowej, od 1942 w Żarach znajdował się oddział zakładów lotniczych Focke-Wulf przeniesiony tutaj z Bremy. Po nalocie alianckim 11 kwietnia 1944 ok. 12:10 spłonęła bądź legła w gruzach duża część zabudowy starego miasta. 13 lutego 1945 ok. 14:00 do Żar wkroczyły wojska 10. Korpusu Pancernego Armii Czerwonej; miasto zostało całkowicie zdobyte dopiero 16 lutego 1945. Na mocy postanowień konferencji poczdamskiej miasto przyłączone zostało do Polski.
Zabytki
Pomimo poważnych zniszczeń wojennych, w Żarach zachowało się wiele ciekawych zabytków architektury i pozostał średniowieczny układ urbanistyczny. Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są:
kościół parafialny pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP, ul. 11 Listopada, z lat 1914–1917
kościół szpitalny pod wezwaniem Świętego Ducha, obecnie kościół polsko-kat. pod wezwaniem Dobrego Pasterza, ul. Żagańska, z XIV wieku, przebudowany w 1702 roku
kościół cmentarny, filialny pod wezwaniem św. Piotra, wczesnogotycki z drugiej połowy XIII wieku, przebudowany w XIV wieku, XV/XVI wieku, w XVIII wieku; zbudowany z kamienia polnego. Jednonawowy z węższym i niższym prezbiterium
zespół klasztorny franciszkanów, z XIII-XIX wieku, przebudowany w XX wieku: część klasztoru przebudowana na słodownię, Kaczy Rynek 9, z XIV/XV wieku, przebudowana w XIX wieku; szkoła na fundamentach skrzydła klasztornego, pl. Botwina, nie istnieje
katakumby – krużganki na cmentarzu, z XVII-XIX wieku
kościół pod wezwaniem św. Barbary, obecnie kościół garnizonowy pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego, pl. Jagiełły, z XIV-XV wieku, przebudowany w XVIII wieku
kościół ewangelicki, obecnie kościół rzymskokatolicki filialny pod wezwaniem MB Różańcowej, pl. Inwalidów 13/14, z XVIII wieku, w 1873 roku, w 1988 roku
mury obronne, pozostałości z XIV/XVI-wiecznych średniowiecznych obwarowań miejskich, częściowo odrestaurowane, fragmenty murów, dwie wieże Brama Dolna, ul. Osadników Wojskowych, z XIV wieku, przebudowana w XVI wieku
zespół zamkowy, z XIV-XVIII wieku: zamek Dewinów–Bibersteinów – zamek gotycki został zbudowany z inicjatywy Albrechta Dziewina w drugiej połowie XIII w., przebudowany w latach 1540–1549 przez Bibersteinów i uzyskuje renesansowy charakter pałac Promnitzów, barokowy, zaprojektowany przez szwajcarskiego architekta Giovanniego Simonetti; został zbudowany w latach 1710–1728 jako monumentalne, czteroskrzydłowe założenie z dziedzińcem pośrodku, sąsiaduje z zamkiem pałac ogrodowy „Akademia Rycerska”, obecnie szpital wojskowy, ul. Domańskiego, z 1725 roku park geometryczny, ul. Domańskiego, z XVIII wieku z Błękitną Bramą z 1708 roku dawny folwark zamkowy, ul. Poznańska, z XVIII wieku: spichrz; stajnia; budynek gospodarczy; gorzelnia; obora, cztery domy, ul. Poznańska 3-a-b-c-d
ratusz, Rynek, z przełomu XIV-XVI wieku, przebudowany w XVIII wieku, w XX wieku z renesansowym portalem
domy, ul. Armii Czerwonej 2, 3a, 4, 5, 6, z XIX wieku/XX wieku
domy, ul. Artylerzystów 6, 7, 10, z XIX wieku/XX wieku
domy, ul. Bohaterów Getta 1, 23, 25, 29, z XIX wieku i XX wieku
domy, ul. Broni Pancernej 1, 6, z XIX wieku, w XX wieku
domy, ul. Buczka 1, 4, 5, 7, 11, 14, 15, 20, 26, 28, z XIX wieku i XX wieku
warte uwagi są kamieniczki otaczające rynek oraz stojące przy ulicy Króla Bolesława Chrobrego – głównej arterii handlowej miasta; najstarsze pochodzą z XVII stulecia domy, ul. Chrobrego 1, 1a, 3, 4, 5, 7, 8/8a z oficynami, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 20, 21, 23 pierwotnie kaplica, 25, 26-27, 28, 29, 35, 40, z XIV-XX wieku
dom, ul. Cicha 1, z XVII-XVIII wieku
kamienica, ul. Górnośląska 2, z XIX wieku/XX wieku
domy, pl. Inwalidów 2, 7, 11, z XVII wieku, w XVIII wieku, w XIX wieku
domy, ul. Kąpielowa 15, 24
domy, ul. Kościelna 1 z XVI wieku, 1/2 z XIV-XV wieku, 12 nie istnieje, 13, z XVII-XVIII wieku
zespół zabudowy, pl. Kościelny: dwa domy przy murach obronnych; domy nr: 7,8, 9/10, 11, 12, 13, 14; nieopodal kościoła odnajdziemy gotycką plebanię; gotycko-renesansowy budynek nadintendentury. Dzisiaj mieści się tutaj archiwum miejskie; dzwonnica z XIV wieku o wysokości 28 metrów; jest to dawna gotycka baszta obronna z początków XIV wieku, która została podwyższona i zaadaptowana na dzwonnicę w XVI wieku kościół pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa, który góruje nad starym miastem. Jest to gotycka świątynia, której zasadniczy kształt nadano w XV w., zaś północne fragmenty murów kościoła pochodzą z XII w. W latach 1670–1672 przy wschodniej ścianie dobudowano barokową kaplicę Promnitzów
domy, pl. Lotników 9, 17, z XV wieku
domy, pl. 1 Maja 1, 1a, 3a, 4, 4a, z XIX wieku/XX wieku
dom, pl. 9 Maja 1, z XIX wieku/XX wieku
dom, ul. Mieszka I 24, z XVII wieku, nie istnieje
domy, ul. Moniuszki 32, 46, 58, z XVII wieku, w XIX wieku i XX wieku
dom, ul. Nowe Miasto 10 11,12, z XVIII wieku i XIX wieku, nie istnieją oraz 24 z XVIII wieku
dom, ul. Ogrodowa 1, 2, 2a, 3, 13, z XIX wieku i XX wieku
domy, ul. Osadników Wojskowych 1/2 kamienica z 1910 roku, 10, 11, 12,13, 34, nie istnieją z XVII i XVIII wieku; oraz 31/33, 35, 40, 46,52, 53, z XVII i XVIII wieku, w XIX wieku
kamienica z oficyną, ul. Podchorążych 2, z 1907 roku
domy, ul. Podchorążych 3, 6, 7 z oficyną, 9/10, 11, 25; 26 i 35 i 38 nie istnieją; 32, 39, 40, 45, 46, z XVIII wieku i XIX wieku
domy, pl. Przyjaźni 1, 1 a, 4, 5, 9,1 7, z XIX wieku, przebudowane w początku XX wieku
kamienica, pl. Przyjaźni 11/12, z 1898 roku
domy, Rynek 6/7, 10, 11, 31, 32/33, 35, 36, z XIX wieku i XX wieku
gospoda „Pod Złotą Gwiazdą”, Rynek 12, z 1770 roku, przebudowana XIX wieku
domy, Rynek 13, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 37, z XVII wieku, XVIII wieku, przebudowane w XIX wieku, w XX wieku
dom, ul. Spokojna 1, z XIX wieku/XX wieku
domy, ul. Wrocławska 7, 11, 14, 16, 17, 19, 21, z XIX wieku/XX wieku
dom, pl. Zamkowy 1, z XVI wieku, przebudowany w XVIII wieku, w XIX wieku, nie istnieje
dom, ul. Zielona 1/2, z XIX wieku/XX wieku
dom, ul. Żagańska 1, 2 z XVII, 4, 9, 11, 15, 17 z XVII i XVIII wieku, 22, 23/25, 26, 34, 37a, 42, z XIX wieku/XX wieku
wieża ciśnień, ul. Lotników, z początku XX wieku
browar (ruina), ul. Świerczewskiego, z połowy XVIII wieku, nie istnieje
zespół dawny fabryki włókienniczej Stillera, ul. Kaszubska 41, z lat 1900–1902: budynek administracyjny; garaże; warsztat stolarski; warsztat elektryczny; kotłownia; magazyn
budynek produkcyjny, obecnie biurowy w zespole dawny tkalni Frenzla, ul. Broni Pancernej 6, z XIX wieku: komin przy dawnej kotłowni
Żary – Kunice
kościół ewangelicki, obecnie kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem Matki Boskiej Szkaplerznej, ul. Wyzwolenia, z 1895 roku
plebania z XVIII wieku.
inne zabytki:
synagoga, ul. Zaułek Klasztorny
stary cmentarz żydowski
nowy cmentarz żydowski
Zielony Las, sporą atrakcją lasu są trzy wieże, m.in. przeciwpożarowa, widokowa, zbudowana przed wojną na najwyższym wzgórzu Wzniesień Żarskich (227 m n.p.m.), oraz „Wieża Promnitza”; w pogodne dni można podziwiać z nich panoramę miasta oraz Karkonoszy; jest to ulubione miejsce weekendowych spacerów mieszkańców, przylegające do południowych granic miasta.
Dzielnice i osiedla Żar
Miasto jest jednolitą gminą o statusie miejskim, bez prawnego podziału jej terytorium na dzielnice i osiedla, czyli na jednostki pomocnicze gminy. Jednakże w mieście istnieje zwyczajowy podział poszczególnych jego części wynikający ze względu na położenie tych terenów oraz z pewnych uwarunkowań historycznych i urbanistycznych. Dzielnice i osiedla mieszkaniowe nie stanowią oficjalnego podziału administracyjnego miasta. Są to nazwy zwyczajowe, które są powszechnie używane przez mieszkańców.
Osiedla mieszkaniowe:
Osiedle Moniuszki
Osiedle Na Zatorzu
Osiedle Lotnisko
Osiedle Zawiszy Czarnego
Osiedle Sportowa
Osiedle Odbudowane
Demografia
Dane z 30 czerwca 2004:
Piramida wieku mieszkańców Żar w 2014 roku.
Według danych z roku 2002 średni dochód na mieszkańca wynosił 1258,39 zł.
Religia
Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące związki wyznaniowe:
Gmina Wyznaniowa Żydowska we Wrocławiu Filia w Żarach Synagoga w Żarach
Kościół ewangelicko-augsburski Kościół ewangelicko-augsburski parafia w Żarach
Kościół polskokatolicki Parafia pw. Dobrego Pasterza
Kościół rzymskokatolicki parafia św. Józefa Oblubieńca parafia wojskowa Krzyża Świętego parafia Matki Bożej Szkaplerznej parafia Miłosierdzia Bożego parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
Kościół Zielonoświątkowy w RP Zbór w Żarach
Świadkowie Jehowy Trzy zbory.
Gospodarka
Położenie w pasie przygranicznym ma duży wpływ na rozwój gospodarczy miasta. Bogate tradycje przemysłowe wraz z korzystnymi warunkami rozwoju, stworzonymi przez władze Żar, sprawiły, że żarskie firmy szybko dostosowały się do nowych warunków ekonomicznych. Coraz większą rolę odgrywa w Żarach przemysł drzewny, elektryczny, metalowy oraz materiałów budowlanych. W wiele żarskich firm zainwestowali obcokrajowcy, korzystając z wykwalifikowanej kadry pracowniczej. Zainwestowany kapitał zagraniczny to do tej pory około 350 mln dolarów.Żary zajmują 26. miejsce wśród najbardziej atrakcyjnych dla inwestorów miast powiatowych w rankingu sporządzonym przez Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową. W 2006 r. zajęły 2 miejsce w rankingu gmin miejskich i miejsko-wiejskich ogłoszonym przez gazetę „Rzeczpospolita”.
Transport
Miasto leży ok. 10 km od drogi krajowej nr 18 (trasa europejska E36), na przecięciu się dróg krajowych nr 12 i nr 27. Otoczone jest obwodnicą oddaną do użytku 12 grudnia 2005.
Do Berlina jest ok. 180 km, do Wrocławia 150 km. Przez miasto biegnie szlak kolejowy Wrocław – Legnica – Małomice – Żagań – Żary – Forst – Chociebuż – Berlin.
W okresie przed druga wojną miasto posiadało interesującą sieć podmiejskiej kolei elektrycznej, powiązanej z tutejszym zagłębiem wydobywczym węgla brunatnego. Jako że na zelektryfikowanych liniach wąskotorowych prowadzono przewozy pasażerskie, można mówić o istnieniu tramwajów podmiejskich w przedwojennych Żarach.
Komunikację autobusową w mieście obsługuje MZK Żagań oraz PKS Żary, a podmiejską zapewnia PKS Żary. Ważniejsze linie obsługiwane przez tę firmę to linie z Żar do: Poznania, Wrocławia, Gorzowa Wielkopolskiego, Zakopanego oraz lokalne do Żagania, Zielonej Góry, Gubina i Łęknicy.
Oświata
Szkoła Podstawowa nr 1 Im. Fryderyka Chopina
Szkoła Podstawowa nr 2 Im. Janusza Korczaka
Szkoła Podstawowa nr 3 Im. Henryka Sienkiewicza
Szkoła Podstawowa nr 5 Im. Polskich Noblistów
Szkoła Podstawowa nr 8 Im. Bolesława Chrobrego
Szkoła Podstawowa nr 10
Społeczna Szkoła Podstawowa
Katolicka Szkoła Podstawowa Im. Jana Pawła II
Gimnazjum nr 1
Gimnazjum nr 2
Gimnazjum nr 3
Gimnazjum nr 4
Gimnazjum z Oddziałami Przysposabiającymi do Pracy (OHP Żary)
Społeczne Gimnazjum
Katolickie Gimnazjum Im. Jana Pawła II
Gimnazjum Specjalne
Liceum Ogólnokształcące im. B. Prusa
Społeczne Liceum Ogólnokształcące
Katolickie Liceum Ogólnokształcące Im. Jana Pawła II
Zespół Szkół Ekonomicznych
Zespół Szkół Samochodowych
Zespół Szkół Budowlanych
Zespół Szkół Ogólnokształcących i Technicznych
Branżowa Szkoła I Stopnia (OHP Żary)
Łużycka Wyższa Szkoła Humanistyczna
Państwowa Szkoła muzyczna Im. Georga Philipa Telemanna.
Szkoła Muzyczna Yamaha
Zespół Szkół Specjalnych
Kultura
Muzeum Pogranicza Śląsko-Łużyckiego
Żarski Dom Kultury
Salon Wystaw Artystycznych Żarskiego Domu Kultury
Punkt Informacyjno-Promocyjny (Rynek 17)
Sala Widowiskowa „Luna” Żarskiego Domu Kultury „Mała Galeria ŻDK”
Filia Żarskiego Domu Kultury „Kunice” „Galeria Zaścianek ŻDK”
Młodzieżowy Dom Kultury
Miejska Biblioteka Publiczna
Kino „Pionier”
PTTK Oddział Żary (Biuro Obsługi Ruchu Turystycznego)
Media w Żarach
Gazety w regionie:
Gazeta Regionalna
Gazeta Lubuska
Telewizja
Na terenie miasta można odebrać naziemną telewizją cyfrową (DVB-T) z nadajników Jemiołów, Wichów i Śnieżne Kotły. Ze względu na korzystne położenie miasta, możliwy jest również odbiór programów niemieckich i czeskich. To samo tyczy się stacji radiowych.
Telewizja Regionalna na kanale 140 sieci Vectra (TV Cyfrowa) oraz w analogowym pakiecie kablówki. Stacja powstała w kwietniu 2013 r., oglądać ją można również w Internecie: http://www.telewizjazary.pl/streams/single/1.
Sport
W mieście swoją siedzibę ma powstały 1 marca 1946 roku Klub Sportowy „Promień” Żary, którego sukcesami są m.in. występy w III poziomie rozgrywek oraz 1/16 finału Pucharu Polski. Klub rozgrywa mecze na Stadionie MOSRiW przy ul. Zwycięzców 38 w Żarach. Na terenie dzielnicy Kunice istnieje drugi żarski klub piłkarski – „Unia” Kunice-Żary, którego najlepszym sukcesem są występy w III poziomie rozgrywek. Mecze domowe rozgrywane są na Stadionie OSIRIW w Kunicach.
Miasta partnerskie
Weißwasser/Oberlausitz
Urodzeni w Żarach
Mateusz Bartosz, koszykarz
Bożenna Bukiewicz, polityk
Sebastian Dudek, piłkarz
Jolanta Fedak, polityk
Jacek Filipiak, reżyser filmowy (Świadek koronny)
Zbigniew Izdebski, polski pedagog i seksuolog
Antoni Jaszczak, nauczyciel akademicki i były minister budownictwa
Maciej Korochoda, zapaśnik
Mariusz Liberda, piłkarz, bramkarz
Asja Łamtiugina, aktorka
Iwona Matkowska, zapaśniczka
Andrzej Niedzielan, piłkarz
Janusz Rewiński, aktor
Agata Szewioła, polska modelka, Miss Polski 2010
Tadeusz Ślusarski, mistrz olimpijski w skoku o tyczce
Józef Tracz, zapaśnik, medalista olimpijski
Iwona Chołuj, aktorka
Mieczysław Tracz, zapaśnik, starszy brat Józefa Tracza
Ernestyna Winnicka, aktorka (Plebania)
Paweł Wójcik, dziennikarz, komentator sportowy
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Żary
Jeśli prowadzisz firmę obsługującą klientów z miejscowości Żary, możemy przygotować stronę odpowiadającą na ich najczęstsze pytania.
Strona usługowa z portfolio
Realizacje można uporządkować według rodzaju zlecenia i opisać zakres każdej z prac. Klient może przejść z przykładu realizacji do odpowiedniej usługi i wysłać zapytanie.
Katalog produktów i sklep internetowy
Przygotowujemy strukturę kategorii i karty produktów z miejscem na zdjęcia, parametry oraz informacje o dostawie. Zakres wdrożenia można dopasować do liczby produktów i sposobu przyjmowania zamówień.