Tworzenie stron internetowych

	Krzyż Wielkopolski
	Krzyż Wielkopolski
	; Urząd Miasta i Gminy
	Herb Krzyża Wielkopolskiego
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	czarnkowsko-trzcianecki
Gmina	Krzyż Wielkopolski; gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie	1936
Burmistrz	Zygmunt Jasiewicz
Powierzchnia	5,83 km²
Wysokość	31 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016); • liczba ludności; • gęstość	; 6 201; 1 067,3 os./km²
Strefa numeracyjna;	+48 67
Kod pocztowy	64-761
Tablice rejestracyjne	PCT
	Położenie na mapie powiatu czarnkowsko-trzcianeckiego Krzyż Wielkopolski
	Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Krzyż Wielkopolski
	Położenie na mapie Polski Krzyż Wielkopolski
	52°52′45″N 16°00′45″E/52,879167 16,012500
TERC; (TERYT)	3002044
SIMC	0966961
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku
	Strona internetowa

Krzyż Wielkopolski, do końca 1991 Krzyż (niem. Kreuz^[2]) - miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie czarnkowsko-trzcianeckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Krzyż Wielkopolski, położone nad Drawą. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. pilskiego. Prawa miejskie miasto otrzymało w 1936.

Według danych z 30 czerwca 2013 miasto liczyło 6161 mieszkańców^[3].

Położenie[edytuj]

Krzyż leży w północno-zachodniej części województwa wielkopolskiego w powiecie czarnkowsko-trzcianeckim. Współrzędne geograficzne miasta to 52°52′N, 16°01′E. Od południa granicę administracyjne miasta wyznacza rzeka Noteć, zaś od północnego zachodu rzeka Drawa^[4]. Na północ od Krzyża rozciąga się z kolei Drawieński Park Narodowy.

Pochodzenie nazwy miasta[edytuj]

Nazwa miasta została dokładnie przetłumaczona z jęz. niemieckiego Kreuz → Krzyż, gdyż od 1858 r. znajduje się na skrzyżowaniu szlaków kolejowych Poznań – Szczecin oraz Berlin – Bydgoszcz, stąd właśnie pochodzi nazwa miasta, a wcześniej osady. Krzyż rozwinął się jako osada kolejowa, w 1991 r. po przemianach gospodarczych w Polsce dodano do nazwy miasta przymiotnik wielkopolski i od tego roku miasto figuruje pod nazwą Krzyż Wielkopolski.

Historia[edytuj]

Początkowo ziemie należące obecnie do miasta były przez wieki porośnięte lasami. Jeszcze na początku XIX wieku puszcza stanowiła olbrzymi, niedostępny, pełen trzęsawisk i bagien obszar.

Stacja kolejowa z ok. 1900 r.

Ślady penetracji przez człowieka z okresu 8-9 tys. lat p.n.e.: narzędzia krzemienne i z rogów jeleni. Następnie teren niezamieszkany, z powodu trudnego dostępu – gęsta puszcza z mokradłami i trzęsawiskami. Osadnictwo nowożytne rozpoczęło się na początku XVIII wieku, gdy wsie i osady zaczął zakładać w okolicach dzisiejszego Krzyża Wielkopolskiego ród Sapiehów. Krzyż powstał na odkupionych od chłopów gruntach wsi olęderskiej Łokacz, jego rozwój rozpoczął się w momencie uruchomienia linii kolejowych Poznań – Szczecin (1848) oraz Berlin – Bydgoszcz (1851). Krzyż znalazł się na skrzyżowaniu tych linii (stąd jego nazwa), stając się węzłem kolejowym, którą to funkcję pełni do dzisiaj. Rozwój kolei w tym miejscu przyczynił się do rozwoju gospodarczego miasta i postępu. Wówczas powstały tu różne zakłady przemysłowe oraz nowe miejsca pracy poza rolnictwem.

W czasie powstania wielkopolskiego 1918 -1919 Krzyż był bazą wypadową jednostek armii niemieckiej walczących na froncie północnym z oddziałami armii powstańczej. 5 marca 1919 roku w mieście odbyło się spotkanie przedstawicieli Misji Międzysojuszniczej z misją niemiecką będące wstępem do rokowań rozejmowych pomiędzy walczącymi stronami^[5]. Ostatecznie w wyniku ustaleń wynikających z traktatu pokojowego podpisanego przez Niemcy 28 czerwca 1919 roku^[6] Krzyż znalazł się w Republice Weimarskiej, stając się stacją graniczną – granica polsko-niemiecka biegła 2 km na wschód od Krzyża.

Polsko-niemieckie przejście graniczne w pobliżu Krzyża Wielkopolskiego (1920-39)

W 1936 miejscowość otrzymała prawa miejskie oraz nowo powstałemu miastu nadany został herb, nawiązujący do przeszłości. Według spisu ludnościowego z 17 maja 1939 roku, Krzyż zamieszkiwały 4922 osoby narodowości niemieckiej^[7]. Na początku stycznia 1945 roku z Krzyża (Kreuz- Ostbahn) władze niemieckie ewakuowały prawie całą ludność, ostatni transport odszedł z dworca kolejowego 26 stycznia^[8] Miasto zostało, po ciężkich walkach zdobyte przez oddział wydzielony sowieckiej 5 Armii Uderzeniowej dowodzony przez płk. Jesipienke, co nastąpiło ostatecznie 28 stycznia 1945 roku^[9]. Skala zniszczeń w zabudowie miejskiej spowodowanych działaniami wojennymi kształtowała się według obliczeń urzędników PUR (Państwowy Urząd Repatriacyjny) na poziomie 50%^[10].

W lutym miasto i okolica było miejscem koncentracji licznych oddziałów wojskowych między innymi radzieckiego I Korpusu Pancernego oraz pod koniec tego miesiąca II Armii Wojska Polskiego^[11]. 9 Maja 1945 roku do miasta obsadzanego przez tworzącą się administrację polską i polskich kolejarzy (pierwsza grupa „pionierów” przybyła z Wągrowca w dniach 17- 19 Lutego) dotarł pierwszy zorganizowany przez PUR transport z ludnością polską przesiedlaną z Kresów Wschodnich^[12], Krzyż stawał się polskim miastem co potwierdziły ustalenia sierpniowe konferencji w Poczdamie.

Pociąg PKP Intercity przy peronie 4 na stacji węzłowej w Krzyżu Wielkopolskim

Komunikacja[edytuj]

Przez Krzyż Wielkopolski przebiega droga wojewódzka nr 174, również przez miasto przebiegają lokalne drogi gminne. Znacznie ważniejszą rolę komunikacyjną dla miasta odgrywa transport kolejowy. Krzyż jest ważnym węzłem kolejowym w Polsce. Przez stację Krzyż przechodzą dwie ważne w kraju linie kolejowe: linia kolejowa nr 351 łącząca Szczecin z Poznaniem oraz niezelektryfikowana linia kolejowa nr 203 (dawniej Pruska Kolej Wschodnia) łącząca Tczew ze stacją graniczną Küstrin Kietz w Niemczech.

Demografia[edytuj]

Współczesne centrum miasta

Współczesne osiedle mieszkaniowe w Krzyżu

Piramida wieku mieszkańców Krzyża Wielkopolskiego w 2014 roku^[1].

Zabytki[edytuj]

Dworzec kolejowy, powstały pod koniec XIX wieku
Poewangelicki, neoromański kościół św. Antoniego Padewskiego z 1882 r.
Kościół dwuwieżowy z 1936 r.
Budynek poczty z początków XX wieku
Rzeźnia z początków XX wieku
Szkoła z początków XX wieku
Liczne domy mieszkalne z początków XX wieku wyróżniające się stylem architektonicznym, obecnie znajdujące się przy ulicach: Kościuszki, Daszyńskiego, Wojska Polskiego, Mickiewicza, Sikorskiego i Staszica

Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa
Kolejarskie domy mieszkalne przy ulicy Wojska Polskiego

Religia[edytuj]

Na terenie miasta istnieją dwie parafie rzymskokatolickie: Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa, w której opiekę duszpasterską sprawują Salwatorianie i utworzona w 1999 r., prowadzona przez księży diecezjalnych, parafia pw. św. Antoniego oraz założona 7 września 2012 roku parafia Kościoła Zielonoświątkowego^[13]. W mieście działa też Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy z Salą Królestwa^[14].

W XX wieku istniała w miejscowości niewielka społeczność Kościoła Starokatolickiego Mariawitów.

Oświata[edytuj]

Budynek Zespołu Szkół

Gminne Przedszkole Publiczne im. Marii Konopnickiej (ul. Mickiewicza 58)
Szkoła Podstawowa im. Bojowników o Wolność i Demokrację (ul. Wojska Polskiego 31)
Zespół Szkół Ogólnokształcących: Gimnazjum im. Polskich Noblistów, Liceum Ogólnokształcące (ul. Sienkiewicza 1)
Zespół Szkół im. Powstańców Wielkopolskich (ul. Sikorskiego 15)

Sport i turystyka[edytuj]

W mieście znajduje się ośrodek sportu, w skład którego wchodzą: stadion piłkarski, kort tenisowy, jak również bieżnia przy Jeziorze Królewskim. Przy Zespole szkół mieści się hala sportowa, zaś przy gimnazjum znajduje się hala sportowo-widowiskowa, a przy szkole podstawowej boisko. Ponadto w Krzyżu znajduje się kąpielisko nad Jeziorem Królewskim.

Na terenie miasta i gminy istnieje dość bogata i różnorodna baza turystyczna. Znajduje się tu Kompleks Turystyczny „Drawa”, ośrodek wypoczynkowy, w którym w sezonie letnim czynna jest wypożyczalnia sprzętu wodnego, urządzone pole campingowe oraz sezonowa restauracja, a także znajduje się tu kilkanaście gospodarstw agroturystycznych. Jedną z większych atrakcji turystycznych jest spływ kajakowy rzeką Drawą. Krzyż Wlkp. dysponuje bogatą bazą gastronomiczną, ośrodkiem Kultury oraz kinem.

Przyroda[edytuj]

Miasto, jak i cała gmina Krzyż Wlkp. swymi walorami przyrodniczymi i brakiem uciążliwego przemysłu, stanowi o atrakcyjności turystycznej i wypoczynkowej. Główne walory tego terenu to: nieskażone lasy, woda i czyste powietrze, duże bogactwo roślin i zwierząt związane jest to z bliskością Drawieńskiego Parku Narodowego oraz występowaniem tu głęboko wciętych dolin Drawy i Płocicznej. Okoliczne tereny Krzyża sprzyjają rozwojowi wędkowania czy myślistwa.

Przypisy

↑ ^a^b http://www.polskawliczbach.pl/Krzyz_Wielkopolski, w oparciu o dane GUS.
↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2013. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2013-12-08].
↑ zumi.pl Lokalizator internetowy.
↑ A. Czubiński, Z. Grot, B. Miśkiewicz, Powstanie Wielkopolskie 1918- 1919. Zarys dziejów, Warszawa 1978, s. 434.
↑ A. Czubiński, Z. Grot, B. Miśkiewicz, Powstanie Wielkopolskie 1918-1919. Zarys dziejów, Warszawa 1978, s. 465.
↑ Archiwum Państwowe w Poznaniu, Państwowy Urząd Repatriacyjny. Wojewódzki oddział w Poznaniu, nr 918/sygn. 2990, s. 41-42.
↑ J. Miniewicz, B. Perzyk, Wał Pomorski, Warszawa 1997, s. 67.
↑ J. Miniewicz, B. Perzyk, Wał Pomorski, Warszawa 1997, s. 71.
↑ Archiwum Państwowe w Poznaniu, Państwowy Urząd Repatriacyjny. Wojewódzki oddział w Poznaniu, nr 918/sygn. 3020, s. 2.
↑ K. Kaczmarek, Druga Armia Wojska Polskiego, Warszawa 1978, s. 207-209, 235.
↑ Archiwum Państwowe w Poznaniu, Państwowy Urząd…, nr 918/sygn. 3036, s. 1-17.
↑ Oficjalna strona Kościoła Zielonoświątkowego w Krzyżu Wlkp.
↑ Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 6 stycznia 2015.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Strona oficjalna Krzyża Wlkp.
Strona poświęcona polskiej i niemieckiej historii Krzyża
Strona Kościoła Zielonoświątkowego w Krzyżu Wielkopolskim
Krzyż III (3) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. IV: Kęs – Kutno. Warszawa, 1883.

[populacja2016-1] ttp://www.polskawliczbach.pl/Krzyz_Wielkopolski, w oparciu o dane GUS.

[MP-2] Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)

[ludnosc_czerwiec2013-3] Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2013. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2013-12-08].

[4] zumi.pl Lokalizator internetowy.

[5] A. Czubiński, Z. Grot, B. Miśkiewicz, Powstanie Wielkopolskie 1918- 1919. Zarys dziejów, Warszawa 1978, s. 434.

[6] A. Czubiński, Z. Grot, B. Miśkiewicz, Powstanie Wielkopolskie 1918-1919. Zarys dziejów, Warszawa 1978, s. 465.

[7] Archiwum Państwowe w Poznaniu, Państwowy Urząd Repatriacyjny. Wojewódzki oddział w Poznaniu, nr 918/sygn. 2990, s. 41-42.

[8] J. Miniewicz, B. Perzyk, Wał Pomorski, Warszawa 1997, s. 67.

[9] J. Miniewicz, B. Perzyk, Wał Pomorski, Warszawa 1997, s. 71.

[10] Archiwum Państwowe w Poznaniu, Państwowy Urząd Repatriacyjny. Wojewódzki oddział w Poznaniu, nr 918/sygn. 3020, s. 2.

[11] K. Kaczmarek, Druga Armia Wojska Polskiego, Warszawa 1978, s. 207-209, 235.

[12] Archiwum Państwowe w Poznaniu, Państwowy Urząd…, nr 918/sygn. 3036, s. 1-17.

[13] Oficjalna strona Kościoła Zielonoświątkowego w Krzyżu Wlkp.

[14] Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 6 stycznia 2015.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]