Leżajsk – informacje o miejscowości
Leżajsk – miasto w Polsce, w północnej części województwa podkarpackiego, siedziba powiatu leżajskiego. Leży w dolinie Sanu, na skraju dawnej Puszczy Sandomierskiej.
Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 14 126 mieszkańców.
Miasto królewskie lokowane w 1397 roku położone było w XVI wieku w województwie ruskim.
Położenie
Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 20,58 km².
Według danych z roku 2006 Leżajsk ma obszar 20,6 km², w tym:
użytki rolne: 51%
użytki leśne: 23%
Miasto stanowi 3,48% powierzchni powiatu.
Miasto sąsiaduje z gminami: Kuryłówka i Nowa Sarzyna.
Przynależność administracyjna
1867-1918 - kraj koronny Galicja i Lodomeria
1918-1939 - Województwo lwowskie
1939-1944 - Dystrykt krakowski, Generalne Gubernatorstwo
1945-1975 - Województwo rzeszowskie (1945–1975)
1975-1998 - Województwo rzeszowskie (1975–1998).
Demografia
Dane z 30 czerwca 2009:
Piramida wieku mieszkańców Leżajska w 2014 roku .
Historia
Okolice te zasiedlało plemię Lędzian. Z 1346 roku pochodzi pierwsza historycznie potwierdzona informacja o istnieniu Leżajska. 19 stycznia 1354 r. Kazimierz Wielki nadał Janowi Pakosławowi ze Strożyska – miasto Rzeszów z okolicą po Dąbrowę na północy, Czudec na zachodzie i wieś Leżajsk na wschodzie.
W XIV wieku Leżajsk należał do dóbr królewskich zgrupowanych w północno-wschodniej części województwa ruskiego. 28 grudnia 1397 r. otrzymał prawa miejskie z rąk Władysława Jagiełły. Według dokumentów „Codex diplomaticus Poloniae” król Władysław Jagiełło w 1409 r. ufundował w Leżajsku parafię, a następnie zatwierdził akt założenia wsi Giedlarowej, osadzonej przez Mikołaja Giedlara, potem sprzedał wójtostwo Leżajska Stanisławowi Jasińskiemu, mieszczaninowi z Przeworska.
W 1394 bp Maciej Janina do Leżajska i Przeworska wprowadził kanoników regularnych św. Grobu. Ok 1439 zarząd parafii oddano bożogrobcom z Miechowa. W 1424 r. Leżajsk stał się siedzibą starostwa założonego przez Spytka z Tarnowa i Jarosławia herbu Leliwa, starostę generalnego ruskiego, późniejszego wojewodę sandomierskiego. Początkowy okres w dziejach miasta i całej królewszczyzny był związany z rodem Jarosławskich herbu Leliwa, który otrzymał tę królewszczyznę w 100-letnią dzierżawę. Począwszy od końca XV w. rozwój miasta był hamowany przez wyniszczające najazdy Tatarów i Wołochów – w 1498, 1500, 1509, 1519 i w 1524 r. W związku z tymi napadami Jagiellonowie – Aleksander i Zygmunt I Stary – wspomagali gospodarczo miasto, nadając mu kolejne przywileje i zwalniając okresowo od niektórych ciężarów. Po tragicznych wydarzeniach król Zygmunt I Stary wydał we Lwowie 23 września 1524 r. dokument, mocą którego przeniósł Leżajsk znad Sanu, na dzisiejsze, bardziej obronne miejsce, oddalone od poprzedniego o ok. 5 km w kierunku południowo-zachodnim, nadając mu jednocześnie nową nazwę: Leżajsk Zygmuntowski. Była to ponowna lokacja na prawie magdeburskim, która wraz z dogodnym położeniem na szlaku krzyżujących się dróg handlowych dała podstawę do ponownego rozwoju rzemiosła i handlu w mieście. 11 marca 1525 Zygmunt I Stary wydał kolejny przywilej.
Rozwój miasta był wspierany przez starostę leżajskiego Krzysztofa Szydłowieckiego herbu Odrowąż, kanclerza wielkiego koronnego i przez króla Zygmunta Augusta, wydającego szereg kolejnych przywilejów dla miasta i jego mieszkańców. W 1534 Królowa Bona za zezwoleniem Sejmu wykupiła wójtostwo Leżajska.
W 1592 r. na terenie boru leżajskiego powstała drewniana kaplica pw. św. Anny. W 1594 r. z ofiarności mieszczan i nawróconego z luteranizmu dzierżawcy leżajskiego Kacpra Głuchowskiego, przy poparciu przełożonego bożogrobców ks.Jana Teologa oraz szlachcica Rzeszotarskiego, wzniesiono drewniany kościół Zwiastowania NMP oraz świętych Jana Chrzciciela, Wawrzyńca, Sebastiana i Małgorzaty. W 1608 r. przybyli do Leżajska bernardyni, sprowadzeni z Przeworska za przyczyną biskupa przemyskiego Macieja Pstrokońskiego. W 1610 r. wybudowany został pierwszy murowany kościół. Obecną świątynię wzniesiono w latach 1618-1628 z fundacji marszałka wielkiego koronnego Łukasza Opalińskiego z Bnina (1581-1654) i jego żony Anny Opalińskiej z Pileckich, z wdzięczności za odniesione 14 sierpnia 1610 r. w Tarnawcu zwycięstwo nad rezydującym w Łańcucie rotmistrzem królewskim i starostą zygwulskim Stanisławem Diabłem Stadnickim, który w tym roku napadł na Leżajsk.
W 1624 r. miasto zostało złupione i spalone przez wojska Kantymira Murzy. Tatarzy w bestialski sposób wytopili starców i dzieci w pobliskich bagnach. Najazdy Szwedów w latach 1655-1656, przemarsze i grabieże obcych wojsk zrujnowały gospodarkę miejską. W 1656 r. miał się w mieście zatrzymać Karol Gustaw.
Okres rozbiorów
W wyniku pierwszego rozbioru Polski w 1772 r. Leżajsk przeszedł pod panowanie austriackie, a ostatni starosta leżajski Józef Potocki, uzyskawszy zgodę władz zaborczych, przeniósł siedzibę starostwa do Łańcuta.
W 1809 r. wojska Księstwa Warszawskiego dowodzone przez księcia Józefa Poniatowskiego na krótko wkroczyły do miasta, jednak miasto zajęli ponownie Austriacy. Od 1772 r. działał tu cadyk Elimelech z Leżajska. Jego leżajski ohel jest celem pielgrzymek Żydów z całego świata.
W 1848, w czasie Wiosny Ludów, powstaje Wolne Królewskie Miasto Leżajsk. Ważne znaczenie miało dla Leżajska wybudowanie w latach 1896-1900 linii kolejowej łączącej Leżajsk z Przeworskiem i Rozwadowem.
Przed I wojną światową prowadzono regulację Sanu. Pracami koło Leżajska kierował późniejszy generał Władysław Sikorski. Tymczasowo zamieszkał w Leżajsku przy ul. Klasztornej. 15 listopada 1910 roku wygłosił przemówienie na patriotycznym wiecu z okazji rocznicy bitwy pod Grunwaldem. Rocznicę bitwy uczczono ponadto budową szkoły męskiej, oddanej do użytku w roku 1911, oraz nadaniem nazwy ulicy przebiegającej przy nowej placówce.
I wojna światowa
I wojna światowa po raz kolejny ciężko doświadczyła miasto. Walki pomiędzy wojskami austro-węgierskimi i rosyjskimi toczyły się bezpośrednio nad Sanem, ale wiele budynków (w tym kościół i klasztor OO. Bernardynów) ucierpiało w wyniku walki artyleryjskiej. Między 18 września a 10 października 1914 oraz między 5 listopada 1914 a 14 maja 1915 miasto znajdowało się pod okupacją rosyjską.
Leżajsk w II Rzeczypospolitej
W lipcu 1929 roku Leżajsk znalazł się na trasie wojewódzkiej podróży wizytacyjnej prezydenta Rzeczypospolitej prof. Ignacego Mościckiego.
II wojna światowa w Leżajsku
13 września 1939 r., w środę, rozpoczęła się w Leżajsku niemiecka okupacja. Za ostatnimi wycofującymi się za linię Sanu żołnierzami Armii „Kraków” do miasta weszły oddziały 28 Dywizji Piechoty Wehrmachtu. 15 września 1939 r. oficjalną delegację armii niemieckiej z pierwszym Komendantem Miasta przyjął wraz z miejscowymi volksdeutschami w Zarządzie Miasta, ubrany w mundur członka SA, inż. Weissbrott – od 1939 r. zatrudniony w Leżajsku przez władze wojewódzkie w charakterze geodety. Do współpracy przystąpili także niektórzy Ukraińcy.
3 listopada 1939 r., przed Świętem Niepodległości, przeprowadzone zostały aresztowania, głównie przedstawicieli inteligencji. Aresztowani zostali m.in. burmistrz T. Niziński, profesorowie gimnazjalni S. Gdula, W. Klimek, J. Gröger. Kolejna akcja aresztowań miała miejsce w sierpniu 1940 roku. Aresztowano m.in. ks. Czesława Brodę oraz płk. Stanisława Eustachiewicza (1.11.1883 – 5.01.1948 – Pułk. Korp.Sąd. W.P., b. więzień polityczny Oranienburga).
15 września 1939 roku Niemcy spalili leżajską synagogę. W pierwszych dniach października 1939 r. poza linią demarkacyjną, przebiegającą 11 km od miasta, za San, do sowieckiej strefy okupacyjnej wypędzono większość Żydów. Pozostałych 350 Żydów zamknięto w 1941 roku w getcie i wielu zamordowano w egzekucjach na leżajskim cmentarzu. 1 maja 1942 r. getto zlikwidowano, część ludności przeniesiono do obozu przejściowego w Pełkiniach oraz do obozów pracy w Rozwadowie i Radymnie, a ok. 100 osób stracono na miejscu. Przy drodze z Leżajska do Wierzawic policja niemiecka rozstrzelała podczas II wojny światowej 22 Żydów. Niektórzy mieszkańcy Leżajska pomagali w getcie Żydom pomimo grożącej za to kary śmierci.
W wyniku nowego podziału administracyjnego Generalnego Gubernatorstwa Leżajsk znalazł się w starostwie jarosławskim. Przez powstałą w Jarosławiu placówkę Gestapo przeszło później wielu leżajszczan, zanim trafili do więzień, obozów koncentracyjnych lub miejsc straceń. Miejscowy posterunek żandarmerii niemieckiej policji granatowej i ukraińskiej, mający siedzibę w budynku sądu, przez całą okupację terroryzował mieszkańców. Stałymi gośćmi tej placówki byli znani z okrucieństwa jarosławscy gestapowcy.
Na zbiorowej mogile zamordowanych znajduje się pamiątkowa tablica. Przed pacyfikacją Leżajska, na początku maja 1943 r. podziemie zlikwidowało Michała Wania. 4 maja 1943 r. Jan Raźnikiewicz ps. „Konik” w ostatniej chwili uniknął aresztowania opuszczając zagrożony teren, 20 maja na folwarku w Wierzawicach Gestapo aresztowało kpt. Tadeusza Nowakowskiego ps. „Sęp”, 21 maja zlikwidowano w lesie k. Stojadła groźnego konfidenta K. Trybkę. Mimo wielokrotnych ostrzeżeń nie zaprzestał kolaboranckiej działalności i sporządzał listy członków organizacji niepodległościowych, ich sympatyków oraz podejrzanych o współpracę z ruchem oporu. 24 maja zastrzelono koło Stojadła Waleriana Mirka, sprawcę pacyfikacji.
28 maja 1943 r. dokonano pacyfikacji miasta. W jej wyniku hitlerowcy rozstrzelali w podmiejskim wąwozie 43 mieszkańców Leżajska, w tym 28 członków leżajskiego ugrupowania AK.
27 lipca 1944 Leżajsk został zajęty przez wojska radzieckie.
W nocy z 18 na 19 lutego 1945 oddział podziemia narodowego pod dowództwem Józefa Zadzierskiego "Wołyniaka" zamordował 9 osób z ocalałej z Holocaustu żydowskiej ludności miasta i 78 Ukraińców.
Gospodarka
W mieście i okolicach znajduje się kilka zakładów przemysłowych. np. Browar Leżajsk – Grupa Żywiec S.A., HORTINO Zakład Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego Leżajsk Sp. z o.o., Fabryka Maszyn, Zakład Silikatowy, Zakład Tytoniowy PHILIP MORRIS.
Zabytki
Kościół i klasztor oo. bernardynów
Organy w Bazylice oo. bernardynów
Ratusz w Leżajsku
„Proświta” czyli „Narodnyj Dom” – budynek Towarzystwa Oświatowego Proswita wybudowany w 1913 według projektu miejscowego architekta Lwa Szelewicza
Dwór Starościński wzniesiony przez starostę Krzysztofa Szydłowieckiego jako zespół rezydencjalno-obronny, wynajęty w 1918 roku na potrzeby Miejskiego Gimnazjum Realnego i liceum, obecnie Muzeum Ziemi Leżajskiej
Zespół kościelny parafii św. Trójcy
Parafialny oddział Caritas
Dworek przy ulicy Sandomierskiej
Dom Narodowy Polski(Orzech)
Bank Spółdzielczy
Grób Cadyka Elimelecha
Kaplica z czerwonej cegły na cmentarzu w Leżajsku
Zajazd przy ulicy Mickiewicza 11
Cerkiew Zaśnięcia NMP w Leżajsku
Budynek Kisielewicza
Klęski i kataklizmy, które rujnowały rozwój miasta
1498, 1500, 1503, 1509, 1519, 1524 – najazd Tatarów.
1635 – olbrzymia powódź.
1655-1656 – najazd Szwedów.
1657 – najazd węgierskich oddziałów Jerzego Rakoczego II.
1672 – pożar miasta i ponowny najazd Tatarów.
1705, 1710, 1712, 1717, 1718, 1721 – katastrofalne pomory.
1768-1772 – grabież przez zaborcze oddziały ścigające wojska konfederackie (Konfederacja barska).
1809 – wojska rosyjskie korpusu księcia Golicyna dokonały rabunku w mieście i okolicy.
1811 – pożar drewnianych zabudowań miasta.
1812-1813 – rekwizycje żywności i paszy, kradzieże i rozboje wojsk rosyjskich.
1831 – epidemia cholery.
1846 – lata nieurodzaju, zaraza ziemniaka, epidemia cholery.
1873 – spłonęła rzeźnia miejska, wiosną powódź zniszczyła pola nad Sanem, latem plony zniszczyło gradobicie, epidemia cholery. Spłonęła północna część miasta, ratusz, szkoła.
1903, 1906 – pożar miasta.
Ludzie związani z miastem
Honorowi obywatele Leżajska
Tytuł Honorowego obywatela miasta Leżajska nadawano osobom głównie wpływowym, które mogły popierać korzystne dla miasta rozstrzygnięcia władz krajowych i państwowych. Osoby takie wpisywano do księgi honorowych obywateli, wystawiano im na pergaminie ozdobny dyplom. Zwyczajowo uhonorowany przeznaczał na fundusz dla ubogich tego miasta pewną sumę pieniędzy.
ks. Teofil Łękawski (1866 r.)
Edward Acht (1869 r.)
Szczęsny Jawornicki i Michał Szaszkiewicz (1873 r.)
Hrabia Alfred Potocki (1875 r.)
Sebastian Kołodziej (1877 r.)
ks. kan. Józef Graff (1878 r.)
Władysław Bzowski (1881 r.)
Władysław Filimowski (1883 r.)
Edmund Wachholtz, Gustaw Knedlich (1884 r.)
ks. kan. Józef Mytkowicz (1886 r.)
hr. Ferdynand Hompesch (1887 r.)
ks. Piotr Plenkiewicz (1890 r.)
Władysław Saturnin Szeliga (1897 r.)
Kazimierz Badeni premier Austrii (1897 r.)
Józef Jachowicz
Przedszkola
Przedszkole Miejskie nr 2 „Promyczek”, ul. Mickiewicza 27
Przedszkole Miejskie nr 3 „Bajka”, ul. Braci Śniadeckich 8
Przedszkole Miejskie nr 4 , ul. M.C.Skłodowskiej 8
Przedszkole Niepubliczne im. bł. Edmunda Bojanowskiego Zgromadzenia Sióstr Służebniczek NMP NP. ul. Furgalskiego 4
Spółdzielnia Socjalna „Bajkolandia”, ul. Leśna 22
Szkoły Podstawowe
Szkoła Podstawowa nr 1 im. Mikołaja Kopernika, ul. Grunwaldzka 1
Szkoła Podstawowa nr 2 im. Władysława Broniewskiego, ul. Mickiewicza 51
Szkoła Podstawowa nr 3 im. ks. kard. Stefana Wyszyńskiego, ul. 11-go listopada
Specjalny Ośrodek Szkolno – Wychowawczy, ul. Mickiewicza 76
Gimnazja
Gimnazjum Miejskie im. Władysława Jagiełły, ul. M.C.Skłodowskiej 8
Szkoły Średnie
Zespół Szkół Technicznych im. Tadeusza Kościuszki, ul. Mickiewicza 67
Zespół Szkół Licealnych im. Bolesława Chrobrego, ul. M.C.Skłodowskiej 6
Szkoły muzyczne
Państwowa Szkoła Muzyczna I st. ul. Mickiewicza 31
Niepaństwowa Szkoła Muzyczna I i II st., ul. Mickiewicza 31
Szkoła Muzyczna Yamaha, ul. M.C.Skłodowskiej 1
Szkoły językowe
Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych, ul. M.C.Skłodowskiej 6
Promar-International. Ośrodek kursów, ul. Mickiewicza 67
The Best Szkoła języków obcych Gnidka G., ul. Franciszkańska 1
Sport
Klub Piłkarski MZKS „POGOŃ” Leżajsk – Podkarpacka klasa okręgowa, grupa: Stalowa Wola (2016/2017)
Klub piłki siatkowej dziewcząt UKS „Trójka” Leżajsk
Klub piłki siatkowej „Feniks” Leżajsk
Klub szachowy UKS SP1 Leżajsk – IV liga podkarpacka
Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji, w ramach którego funkcjonuje basen, zalew rekreacyjny i stadion miejski.
Klub tenisa stołowego UKS SP1 Leżajsk – V liga podkarpacka
Klub karate kyokushin
Kultura
Miejskie Centrum Kultury w Leżajsku
Państwowa Szkoła Muzyczna I st. w Leżajsku
Niepaństwowa Szkoła Muzyczna I i II st. w Leżajsku
Muzeum Ziemi Leżajskiej
Komunikacja
Przez Leżajsk przebiega linia kolejowa nr 68 częściowo zelektryfikowana, łącząca stację Lublin ze stacją Przeworsk.
Handel
Leżajsk jest ośrodkiem usługowym dla mieszkańców regionu. Sieć handlowa:
Sieci sklepów, supermarkety: Biedronka, Delikatesy Centrum, Lidl, Rossmann, Stokrotka
Centra Handlowe: „STILEX”, „As”, "Pilawa"
Wspólnoty religijne
rzymskokatolickie: dekanat Leżajsk I z parafią Trójcy Przenajświętszej dekanat Leżajsk II z parafią Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny
Ohel cadyka Elimelecha i synagoga
Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy i Sala Królestwa
Współpraca międzynarodowa
Miasta partnerskie:
Czortków (Ukraina)
Nowojaworowsk (Ukraina)
Vásárosnamény (Węgry)
Koziatyń (Ukraina)
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Leżajsk
Chcesz przedstawić ofertę klientom z miejscowości Leżajsk? Pomagamy uporządkować treść i zaprojektować ścieżkę od zapoznania się z usługą do kontaktu.
Modernizacja istniejącej witryny
Przy przebudowie porządkujemy menu, aktualizujemy prezentację oferty i planujemy przekierowania ze zmienianych adresów. Warto zacząć od podstron, z których klienci najczęściej przechodzą do kontaktu.
Strona usługowa z portfolio
Realizacje można uporządkować według rodzaju zlecenia i opisać zakres każdej z prac. Klient może przejść z przykładu realizacji do odpowiedniej usługi i wysłać zapytanie.