Zalewo – informacje o miejscowości
Zalewo (dawniej Zełwałd, niem. Saalfeld i. Ostpreussen) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie iławskim (dawniej w powiecie morąskim), położone nad jeziorem Ewingi na Pojezierzu Iławskim, w bliskim sąsiedztwie Puszczy Pruskiej, na terenie krainy historycznej Prusy Górne. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Zalewo.
Według danych z 31 grudnia 2012 miasto miało 2222 mieszkańców.
Zalewo prawa miejskie otrzymało w 1305. Od 1525 przez ponad 200 lat pełniło funkcję miasta powiatowego. Po II wojnie światowej w 1945 utraciło prawa miejskie, by je odzyskać w 1987.
Obecnie miasto jest ośrodkiem handlowo-usługowym z rozwiniętym przemysłem (głównie drzewnym i metalurgicznym) i dużymi zasobami rolniczymi. Przebiega przez nie droga wojewódzka nr 519 ze Starego Dzierzgonia do Morąga. Zalewo w 1945 roku utraciło połączenie kolejowe na skutek demontażu szyn przez Armię Czerwoną. Miasto posiada oczyszczalnię ścieków, której budowa ma zredukować wysoki poziom zanieczyszczenia jeziora Ewingi.
Położenie
Według danych z 1 stycznia 2011 powierzchnia miasta wynosiła 8,22 km².
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego.
Instytucje publiczne
Główne instytucje publiczne w Zalewie to:
Morąsko-Zalewski Bank Spółdzielczy
Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna
Gminne Centrum Informacji
Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych
Posterunek policji
Ochotnicza Straż Pożarna
Zespół Szkół
Przedszkole Miejskie
Zakład Gospodarki Komunalnej w Zalewie
Miejsko-Gminne Centrum Kultury
Historia
Miasto powstało w końcu XIII wieku założone przez Krzyżaków na pograniczu podbitych terytoriów plemiennych pruskich Pogezanów i Pomezanów. W strategicznym miejscu Krzyżacy wznieśli zamek obronny, w latach 1299-1301. Budowę zamku przypisuje się Henrykowi Zuckschwertowi – komturowi dzierzgońskiemu. Wokół zamku powstało osiedle (tzw. Podgrodzie). Miasto i zamek zbudowano jako jedno z miast Prus Górnych, która stanowiła najbardziej położną na zachód część Prus.
Pierwsi osadnicy byli Sasami. Prawa miejskie otrzymało w 1305 roku z nadania komtura dzierzgońskiego Sieghardta von Schwarzburga. Prawa poszerzono w 1320 i ponowiono w 1334 (na prawie chełmińskim). Miasto zasiedlili kolonizatorzy niemieccy, którzy nadali mu nazwę Saalfeld/Saale, od nazwy miasta w Turyngii. W XV wieku, po wojnach polsko-krzyżackich, do Zalewa zaczęła napływać również ludność polska (głównie z ziemi chełmińskiej) i wówczas pojawiła się spolszczona nazwa miasta – Zełwałd. Z czasem nazwa przyjęła współczesna formę – Zalewo.
W roku 1410 i 1414 Zalewo zajęte było przez wojska Władysława Jagiełły. Przed wojną trzynastoletnią (1454–1466) miasto odmówiło wierności Zakonowi. W wyniku postanowień pokoju toruńskiego, pozostało podobnie jak całe Prusy Górne w granicach państwa zakonnego (od 1525 Prus Książęcych).
W latach 1525–1752 miasto było siedzibą powiatu (niem. Hauptort des Oberlāndisches Kreises), natomiast w latach 1587–1751 stanowiło także siedzibę konsystorza dla Pomezanii. Zalewo zniszczone zostało w czasie wojen szwedzkich (XVII wiek). Duże zniszczenia wniknęły na skutek pożaru w 1688, znacznie uszkodzony został także ratusz. Z kolei w roku 1710 w mieście wybuchła epidemia dżumy, z której ocalało zaledwie 7 rodzin.
Szkoła w Zalewie istniała od XV do XVIII wieku, jej ukończenie uprawniało do studiów uniwersyteckich. Uczono w niej także języka polskiego. W latach 1777–1780 uczył się w niej Mrongowiusz. Podczas wojen napoleońskich w roku 1807 w Zalewie kwaterowały wojska generała Jana Henryka Dąbrowskiego.
W drugiej połowie XIX wieku Zalewo przeżywało rozwój gospodarczy, spowodowany budową Kanału Elbląskiego i linii kolejowej Ostróda-Elbląg (wybudowana w 1893, rozebrana w 1945).
Pod koniec XIX wieku w okolicach Zalewa swoje badania prowadziła Elisabeth Lemke, badaczka folkloru, pradziejów oraz botaniki Prus Górnych.
W czasie II wojny światowej zostało zniszczone w 70% i utraciło prawa miejskie. Przyczyną zniszczeń były podpalenia kamienic Rynku Głównego przez wojska radzieckie prowadzone notorycznie od 22 do 29 stycznia 1945 roku. Materiały budowlane uzyskane ze zgliszczy kamienic Starego Miasta zostały odesłane do Warszawy, aby wykorzystać je przy odbudowie stolicy.
Miasto odzyskało prawa miejskie dopiero w 1987 roku. Po reformie administracyjnej w 1999 roku Zalewo ulokowano w granicach powiatu iławskiego. W 2005 obchodzono 700. rocznica nadania pierwszych praw miejskich.
W 1991 roku w trakcie budowy garaży w okolicach starego miasta został odnaleziony skarb złotych monet z lat 1252–1334.
W kwietniu 2013 roku, na brzegu jeziora Ewingi, została oddana do użytku Ekomarina Zalewo – nowoczesna, ekologiczna przystań żeglarska.
W remizie strażackiej w Zalewie reżyser Piotr Trzaskalski, przy udziale mieszkańców miasta, nakręcił kilka scen do polskiego dramatu obyczajowego "Mistrz".
Archeologia
W maju 2016 na polu poza miastem odkryto przypadkowo skarb składający się z 86 srebrnych denarów datowanych na I i koniec II wiek n.e. Najstarsza moneta datowana jest na 96 r. pochodzi z mennicy cesarza Nerwy, najmłodsza z przełomu lat 194-195, z czasów Septymiusza Sewera. Monety spod Zalewa zostały po raz pierwszy zaprezentowane na zamku w Ostródzie 14 maja 2016 podczas Nocy Muzeów.
Demografia
Piramida wieku mieszkańców Zalewa w 2014 roku .
Zabytki
gotycki kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty z XIV wieku
pozostałości murów miejskich, XIV – XVI wiek, wraz z czworoboczną basztą
domy z XIX wieku (przy ulicach: Elbląskiej, 1 maja, gen. Traugutta i Kolejowej)
budynek Zespołu Szkół
cmentarz żydowski
kaplica Świętej Rodziny
stary młyn przy ul. Kolejowej
wieża ciśnień przy ul. Kasztanowej
ul. Ślusarska
niemiecka kamienica przy ul. Żeromskiego 7 (tzw. "Jedynka")
dom przy dawnym dworcu kolejowym przy ulicy Jesionowej
Edukacja
Szkoła w Zalewie prawdopodobnie powstała już w XIV w. Pierwsza informacja w dokumentach o jej istnieniu pochodzi z 1404 r. i nosiła nazwę "prowincjonalnej". Od roku 1599 nosiła nazwę szkoły książęcej. W tamtych czasach szkoła w Zalewie była na wysokim poziomie, a jej ukończenie uprawniało do studiów uniwersyteckich (podobnie jak szkół w Bartoszycach, Ełku, Kętrzynie i Pasłęku). Podstawowym przedmiotem w zalewskiej szkole była łacina. Od połowy XVI w. aż do XVIII uczono w niej także języka polskiego. W latach 1777–1780 uczył się w niej Mrongowiusz. W 1801 r. w szkole uczyło się 51 uczniów. Wkrótce po tej dacie szkołę zastąpiono dwiema odrębnymi placówkami: wyższą szkołą miejską przeznaczoną dla dzieci mieszczan oraz szkołą dla ubogich (Armenschule). Jednak żadna z nich nie dawała już prawa wstępu na uczelnie wyższe. Pod koniec XIX obie te placówki połączono, tworząc szkołę ludową (podstawowa, powszechna). W roku 1927 utworzono w Zalewie gimnazjum. W 1935 r. do szkoły ludowej uczęszczało 383 dzieci, natomiast do gimnazjum 129.
Obecnie w Zalewie istnieje Zespół Szkół, w skład którego wchodzą:
Szkoła Podstawowa im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego
Gimnazjum w Zalewie
Wspólnoty religijne
Parafia św. Jana Apostoła w Zalewie
Sport
Kluby sportowe w Zalewie:
KS Ewingi Zalewo – piłka nożna mężczyzn
UKS Zefir – żeglarstwo
Urodzeni w Zalewie
Georg Walter (1420–1475) – pierwszy profesor prawa Uniwersytetu w Gryfii
Robert Roberthin (1600–1648) – poeta barokowy, jeden z pierwszych poetów z regionu, tajny radca pruski
Adam Friedrich Werner (ur. 1610) – poeta barokowy
Jakob Elsner (1692–1750) – teolog luterański
Karl Friedrich Pauli (1723–1778) – profesor prawa i historyk, autor "Historii Państwa Pruskiego"
Otto Brausewetter (1833–1904) – malarz
Eugen Sierke (1845–1925) – historyk kultury i publicysta
Elisabeth Lemke (1849-1925) – badaczka folkloru i prehistorii okolic Zalewa
Herbert Kelletat (1907–2007) – muzyk, organista, muzykolog
Kurt Gerdau (1930–2007) – żeglarz, autor książek i opowiadań, głównie o tematyce morskiej
Grażyna Prokopek (ur. 1977) – lekkoatletka
Współpraca międzynarodowa
Miasta i gminy partnerskie:
Saalfeld/Saale
Współpraca bez umowy o partnerstwie:
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Zalewo
Projektując witrynę dla firmy z obszaru miejscowości Zalewo, zaczynamy od ustalenia, czego klient potrzebuje przed złożeniem zamówienia lub wysłaniem zapytania.
Modernizacja istniejącej witryny
Przy przebudowie porządkujemy menu, aktualizujemy prezentację oferty i planujemy przekierowania ze zmienianych adresów. Warto zacząć od podstron, z których klienci najczęściej przechodzą do kontaktu.
Strona z ofertą dla klientów biznesowych
Przygotowujemy podstrony opisujące usługi, proces współpracy i przykładowe realizacje. Formularz pozwala wskazać zakres projektu i zostawić dane do kontaktu w sprawie wyceny.