Lubawa – informacje o miejscowości
Lubawa (niem. Löbau in Westpreußen, prus. Lūbawa) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim w powiecie iławskim, na wschodnich krańcach ziemi chełmińskiej, stolica historycznej ziemi lubawskiej.
Prywatne miasto duchowne lokowane w latach 1245-1260 położone było w XVI wieku w województwie chełmińskim. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należące do województwa olsztyńskiego.
Struktura powierzchni
Według danych z roku 2002 Lubawa ma obszar 16,84 km², w tym:
użytki rolne: 83%
użytki leśne: 0%
Miasto stanowi 1,22% powierzchni powiatu.
Demografia
Dane z 30 czerwca 2013:
Piramida wieku mieszkańców Lubawy w 2014 roku .
Historia
Pierwsza wzmianka źródłowa na temat ziemi lubawskiej mówiąca o istnieniu grodu w Lubawie pochodzi z 1216 r. Świadczy o tym dokument podpisany przez papieża Innocentego III z 18 stycznia tegoż roku, w którym potwierdził Chrystianowi – biskupowi pruskiemu – posiadanie Ziemi lubawskiej stanowiącej darowiznę od nowo nawróconego władcy pruskiego Surwabuno. Od 1257 roku Lubawa i okolice przeszły na własność biskupów chełmińskich i stała się centrum administracyjnym znacznego kompleksu dóbr biskupich zwanych kluczem lubawskim. Biskupi wybudowali w Lubawie wspaniały zamek będący ich rezydencją. W 1260 roku miejscowość była już znacznym centrum o charakterze miejskim i obronnym. W roku 1269 Lubawa została zburzona w czasie najazdów Prusów z plemienia Sudowów. Dzięki wysiłkowi mieszkańców dość szybko ją odbudowano. Doceniając ten trud biskup chełmiński Herman (1303-1311) wydał przywilej lokacyjny dla Lubawy. Niestety dokument ten nie zachował się do naszych czasów. Wspomina o tym jedynie wznowiony przywilej lokacyjny dla Lubawy, tym razem biskupa chełmińskiego Ottona z 13 kwietnia 1326 roku. Po roku 1326 Lubawa rozwijała się w oparciu o zasady prawa chełmińskiego, tworząc stopniowo organ samorządowy, czyli radę miejską. W 1440 roku miasto przystąpiło do Związku Pruskiego walczącego przeciwko Zakonowi Krzyżackiemu. Od pokoju toruńskiego (1466) Lubawa wraz z okolicą należała do Polski aż do I rozbioru w 1772 r. Na ten okres przypada najszybszy rozkwit miasta. Szczególnie rozwinął się handel i rzemiosło.
Od 1772 roku Lubawa przeszła pod panowanie pruskie. Pożary i wojny oraz zerwanie powiązań gospodarczych i politycznych miasta z Polską spowodowały jego upadek. W 1774 roku w Lubawie stanął garnizon pruski. Jednocześnie nowe władze rozpoczęły akcję kolonizacyjną, ściągając na ziemię lubawską osadników niemieckich, w znacznej mierze wyznania ewangelickiego. Na mocy traktatu tylżyckiego z 7 lutego 1807 r. ziemia lubawska weszła w skład Księstwa Warszawskiego. Zniszczenia spowodowane wojnami napoleońskimi pogorszyły sytuację miasta. Mimo napływu dużej liczby ludności niemieckiej ziemia lubawska zachowała swój polski charakter. W mieście umacniały się tendencje patriotyczne.
W II połowie XIX w. Lubawa oraz ówczesny powiat lubawski stał się znaczącym ośrodkiem polskiego ruchu narodowego w zaborze pruskim. Stąd też wywodzili się ochotnicy do oddziałów powstańczych w 1863 r., tworząc tzw. kompanię lubawską. Okres ten przyniósł też ziemi lubawskiej ponowny wzrost gospodarczy. Miasto pełniło funkcje ośrodka usługowego dla rolnictwa.
Na mocy traktatu wersalskiego powiat lubawski powrócił do Polski. Dnia 19 stycznia 1920 roku do Lubawy wkroczyły entuzjastycznie witane oddziały polskie armii generała Józefa Hallera. Rozpoczął się nowy okres w dziejach miasta – okres międzywojenny, w którym Lubawa utrzymała nadal swój charakter zaplecza usługowego dla rolnictwa. Okupacja hitlerowska przyniosła wzmożoną eksterminację ludności polskiej. Na terenie Lubawy zlokalizowany był obóz karny dla nieletnich. Wraz z wyzwoleniem miasto popadło w ruinę. Zniszczenia wojenne po przejściu II Frontu Białoruskiego sięgały ok. 80% budynków i budowli. Mimo ogromnych zniszczeń ocalały obiekty architektury sakralnej stanowiące dziś chlubę miasta.
Na zamku biskupim, w latach 1535-1539, czterokrotnie przebywał Mikołaj Kopernik. Lubawa zasłynęła nie tylko z tego, że przebywał w niej słynny astronom, ale także z Biblii Gutenberga, zwanej też Biblią Pelplińską. Zakupił ją dla zamku biskupów chełmińskich biskup Chrapicki. Niestety, na początku XIX w., po zmianie granic biskupstwa, biblia została wraz ze stolicą diecezji przeniesiona do Pelplina.
Miasto było silnym ośrodkiem kulturalnym i oświatowym. Pierwszym wieszczem ziemi lubawskiej był nauczyciel i poeta Teofil Ruczyński. Drugim, ks. prof. Janusz Stanisław Pasierb. Trzecim autorem wywodzącym się z Lubawy poetą jest Tomasz Reich.
Gospodarka
W mieście znajduje się siedziba spółki Lubawa, notowanej od 1996 na Giełdzie Papierów Wartościowych.
Dużą rolę w rozwoju gospodarczym pełnią firmy zlokalizowane w dzielnicy przemysłowej Borek, takie jak IKEA Industry (największa fabryka w regionie produkująca meble dla szwedzkiej firmy IKEA), Szkłomal (zajmująca się produkcją luster oraz mebli ze szkła), czy firma stolarska Szynaka Meble.
Oświata
Przedszkole Miejskie (ul. Rzepnikowskiego 9)
Szkoła Podstawowa (ul. Rzepnikowskiego 7)
Gimnazjum im. Biskupów Chełmińskich (ul. św. Barbary 45)
Zespół Szkół w Lubawie (ul. Gdańska 25) Liceum Ogólnokształcące im. W. Broniewskiego Technkum Elektryczne Technikum Handlowe Zasadnicza Szkoła Zawodowa Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna
Komunikacja
Przez Lubawę przebiegają następujące drogi:
15 Trzebnica - Września - Gniezno - Inowrocław - Toruń - Ostróda
537 – Lubawa - Pawłowo do S7
541 – Lubawa - Lidzbark - Żuromin - Sierpc - Dobrzyń nad Wisłą
Sport
Motor Lubawa – piłka nożna
KS Constract Lubawa - futsal
Champion Lubawa – kickboxing
Sokół Lubawa – zapasy
LKS Lubawa – lekkoatletyka
LKK Ziemia Lubawska – kolarstwo
LUKS Copernicus Lubawa - piłka nożna
LZS Lubawa - tenis stołowy
Zabytki
Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków w Lubawie wpisane są następujące obiekty:
Budowle sakralne
kościół parafialny pw. św. Anny, tz. Fara - z 1330 r. z kaplicą Mortęskich z 1581 r. Bogate wyposażenie wnętrza. Sanktuarium Matki Boskiej Lipskiej. Przy parafii Muzeum Ziemi Lubawskiej, nr rej.: 265 (L/51) z 20.03.1957
kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela, tz. Jan - zbudowany 1603-1608, parafia została erygowana w 2000 r. z części macierzystej parafii Nawiedzenia NMP i św. Anny w Lubawie, do najpiękniejszych zabytków świątyni należy kasetonowy, figuralno-ornamentowy strop nawy z 1612 r. rzeźbiony i polichromowany strop prezbiterium, manierystyczne stalle – bogato rzeźbione i polichromowane, renesansowa ambona oraz XIV-wieczny krucyfiks, z którym franciszkanie saksońscy przybyli do Lubawy. Nr rej.: 264 (L/50) z 22.03.1957
drewniany kościół par. pw. św. Barbary, tz. Barbarka - 1673, nr rej.: 89 z 28.09.1953
zespół klasztorny bernardynów - XIV, XVII-XVIII, niegdyś szkoła podstawowa, nr rej.: 409 (L/49) z 4.08.1957
odpustowa kaplica filialna Nawiedzenia NMP w Lipach - 1870 r.
Obiekty świeckie
pozostałości murów obronnych, ul. Pod Murami, Pomorska, Bankowa - po 1300, XIV-XVI, nr rej.: 243 (L/88) z 1.08.1957 oraz 1145 z 2.05.1968
ruiny zamku biskupów chełmińskich - XIV, nr rej.: 408 (L/11) z 4.08.1957
zespół szpitala miejskiego pw. św. Jerzego z II poł. XIX wieku, nr rej.: A-2502 z 8.09. 2003: szpital, ul. Grunwaldzka 11a kaplica, ul.Grunwaldzka 13 klasztor ss. miłosierdzia, ul. św. Barbary 2, 4, 6 ogrodzenie
Domy mieszkalne
stare miasto - XIII, nr rej.: 88 (L/9) z 31.12.1953
dom, ul. Bankowa 1a - 1 poł. XIX, nr rej.: 404 (L/65) z 1.08.1957
dom, ul. Jagiellońska 9 - 2 poł. XIX, nr rej.: 915 z 3.08.1968
dom, ul. Kilińskiego 4 - k. XVIII, 1960, nr rej.: 406 (L/63) z 1.08.1957
dom, ul. Kilińskiego 6 - XVIII, XIX 1959-1960, nr rej.: 405 z 1.08.1957
dom, ul. Kościelna 20 - k. XVIII, 1998, nr rej.: 410 (L/90) z 4.08.1957 oraz 914 z 4.08.1968
dom (dawna baszta) - ul. Pod Murami 28, XIV-XVI, XIX, nr rej.: 1200 z 21.05.1968
dom (dawna baszta) - ul. Pod Murami 30, XIV-XVI, XVII-XVIII, nr rej.: 407 (L/83) z 3.08.1957
dom, ul. Pomorska 7 - XVIII/XIX, 1995 nr rej.: 247 (L/68) z 1.08.1957
dom, ul. Pomorska 9 - nr rej.: 246 (L/80) z 1.08.1957
dom, ul. Pomorska 11 - 1 poł. XIX, 1960 1989, nr rej.: 401 (L/71) z 1.08.1957
dom, ul. Pomorska 21 - 1 poł. XIX, nr rej.: 402 (L/74) z 1.08.1957
dom, ul. Pomorska 25 - 1 poł. XIX, 1961-1962, nr rej.: 403 (L/76) z 1.08.1957
dom, ul. Zamkowa 14 - pocz. XIX, nr rej.: 245 (L/65) z 1.08.1957
dom, ul. Zamkowa 27 - pocz. XVIII, XIX, XX, nr rej.: 244 (L/87) z 1.08.1957 oraz 1199 z 21.05.1968
Herb
Herb przedstawia biskupa Chrystiana, który przyniósł na ziemię lubawską wiarę chrześcijańską: symbolizuje też władców miasta, którymi przez pięćset lat byli biskupi chełmińscy.
Na głowie biskup ma bardzo niską infułę średniowieczną z równoramiennym krzyżem pośrodku: twarz bardzo prosta, prawie dziecinna z długimi włosami. Ubrany w ornat i albę, w lewym ręku dzierży pastorał głowicą na zewnątrz, a prawą ma wzniesioną do błogosławieństwa. Stoi on między dwoma drzewami mówiącymi, że ziemia lubawska była ongiś zasobna w lasy mieszane.
Te drzewa to lipa i jodła. Lipa to drzewo lecznicze, miododajne i dające miękki materiał rzeźbiarski. Jodła – doskonałe drzewo opałowe. Drzewa narysowane są sposobem średniowiecznym bez perspektywy. Kolory herbu są biało-czerwone z wyjątkiem złotego ornatu, infuły i zielonych drzew, gdyż takie są barwy ziemi chełmińskiej i biskupstwa chełmińskiego. W herbowej tarczy na czerwonym tle widnieje więc postać biskupa w białej albie, złotym ornacie, pastorale i infule między zielonymi drzewami.
Urodzeni w Lubawie
Janusz Pasierb
Jacek Fafiński
Antoni Mężydło
Grzegorz Gwiazdowski
Teofil Ruczyński
Marian Truszczyński
Walenty Żebrowski OFM
Andrzej Radzimiński
Kościoły i związki wyznaniowe
Kościół rzymskokatolicki Parafia Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Anny w Lubawie Parafia św. Jana Chrzciciela i Michała Archanioła w Lubawie
Świadkowie Jehowyzbór Lubawa z Salą Królestwa.
Sąsiednie gminy
Nowe Miasto Lubawskie
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Lubawa
Jeśli prowadzisz firmę obsługującą klientów z miejscowości Lubawa, możemy przygotować stronę odpowiadającą na ich najczęstsze pytania.
Modernizacja istniejącej witryny
Przy przebudowie porządkujemy menu, aktualizujemy prezentację oferty i planujemy przekierowania ze zmienianych adresów. Warto zacząć od podstron, z których klienci najczęściej przechodzą do kontaktu.
Strona z ofertą dla klientów biznesowych
Przygotowujemy podstrony opisujące usługi, proces współpracy i przykładowe realizacje. Formularz pozwala wskazać zakres projektu i zostawić dane do kontaktu w sprawie wyceny.