Nowa Sól – informacje o miejscowości
Nowa Sól (niem. Neusalz an der Oder) – miasto w zachodniej Polsce, w województwie lubuskim, siedziba powiatu nowosolskiego, położone na Wale Trzebnickim, nad Odrą; wraz z Zieloną Górą i Sulechowem tworzy Lubuskie Trójmiasto.
Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 40 369 mieszkańców. Jest trzecim pod tym względem miastem w woj. lubuskim – większymi ośrodkami są Gorzów Wielkopolski i Zielona Góra.
W mieście wytyczono podstrefę Kostrzyńsko-Słubickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Nowa Sól jest członkiem Związku Miast Polskich.
Położenie
Nowa Sól jest położona w południowej części województwa lubuskiego, na lewym brzegu Odry na obszarze zachodniej części Wzgórz Dalkowskich (Pradoliny Barucko-Głogowskiej). Historycznie leży na skraju Dolnego Śląska.
Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 21,80 km². Miasto stanowi 2,8% powierzchni powiatu.
Według danych z roku 2002 Nowa Sól ma obszar 21,56 km², w tym: użytki rolne 40%, użytki leśne 13%.
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa zielonogórskiego, podobnie jak przy poprzednim podziale administracyjnym, przed rokiem 1975.
Nazwa
W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295-1305 jako osobne wsie wymienione są Stare Żabno w formie Sczhabna antiqua oraz Nowe Żabno w formie Sczhabna nova. Pierwsza z nich została wchłonięta przez miasto i obecnie jest jego dzielnicą, a druga do chwili obecnej jest wsią.
Miasto Nowa Sól powstało w wyniku połączenia starszych wsi oraz osiedli jakie nastąpiło w procesach urbanizacyjnych. Miasto Nowa Sól po raz pierwszy wzmiankowane jest około 1585 roku jako (niem.) Neusalzburg, później nazwa została skrócona do Neusalz.
Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946
Historia
Prawa miejskie otrzymała dopiero w roku 1743. Od samego początku tradycja miasta, wcześniej osady, związana była z przemysłem oczyszczania soli.
„Okres solny” skończył się jednak dla miasta zaraz po wojnie trzydziestoletniej, kiedy to warzelnia została zamknięta. Dziś smak historii i tradycji pozostał już tylko w nazwie, która może być myląca.
Po okresie stagnacji, od XIX wieku, Nowa Sól znów stała się miejscem, gdzie dynamicznie rozwijał się przemysł, powstały fabryki nici, kleju, okres rozwoju dotyczył także przemysłu ciężkiego – nowo powstałej huty żelaza. U progu XX wieku uruchomiono tu także dużą stocznię rzeczną, a wraz z nią port przeładunkowy, uruchomiono również połączenia kolejowe.
Armia Czerwona wkroczyła do Nowej Soli 14 lutego 1945. W wyniku rozpętanej i przegranej II wojny światowej przez Niemców miasto przyłączono do Polski, zaś jego niemiecką ludność wysiedlono w nowe granice Niemiec. Jeszcze długo po zakończeniu wojny Nowa Sól, jak i wiele innych ośrodków polskich, znajdowała się w strefie wpływów radzieckich ze względu na obecność Komendantury Wojskowej. Praktycznie do końca okresu stacjonowania Armii Radzieckiej w mieście znajdował się duży szpital wojskowy wraz z zapleczem logistycznym i kwaterami dla kadry na osiedlu domków jednorodzinnych.
W czasie II wojny światowej Niemcy wykorzystali miasto jako dogodny punkt przy tworzeniu kilku obozów pracy przymusowej, w tym filii jednego z najbardziej znanych, który zapisał się niechlubnie na kartach historii – Gross-Rosen.
Od 1945
Po wojnie Nowa Sól znana była z produkcji włókienniczej z Nadodrzańskich Zakładów Przemysłu Lniarskiego „Odra”, posiadającą halę nici syntetycznych wyposażoną w maszyny produkcji japońskiej (zakład zlikwidowano w 2002 r.), Dolnośląskich Zakładów Metalurgicznych „Dozamet”, produkujących między innymi tubingi do budowy metra i na potrzeby kopalni węgla (zakład zlikwidowano w 1998 r.), Zakładów Jajczarskich (produkcja jajek w proszku m.in. na eksport do niemieckich fabryk lodów) i „Kartoniarni” (fabryki opakowań). Miejski browar z początku XX w. produkował kilka gatunków piwa.
W oparciu o zakłady pracy, korzystając z dogodnego położenia, w 1963 roku Roman Bojko i Zygfryd Chreptowicz założyli sekcję kajakową w Nowej Soli, przemianowaną na klub kajakowy „Polonia”, a następnie „Dozamet”. Odniosła ona sukcesy na skalę zarówno kraju, jak i olimpijskie (tacy zawodnicy jak Grzegorz Krawców, siostry Elżbieta Bareja i Bareja, Józef Soliński, Ludwik Ochodek, rodzeństwo Klameckich i inni); obecnie (2009) nadal działa Kajakowy Klub Sportowy. Ponadto w mieście od około 1960 roku jest hala sportowa, pierwotnie wykorzystywana do pokazowych walk bokserskich, następnie do gier zespołowych.
W 2015 wyburzono pomnik upamiętniający radzieckich żołnierzy poległych podczas II wojny światowej (odsłonięty w 1967). Decyzja ta, spotkała się z dużym sprzeciwem ze strony Rosji. Rosyjski resort dyplomacji nazwał takie działanie „krokiem otwarcie nieprzyjaznym”.
Szkolnictwo
W Nowej Soli działa 7 szkół podstawowych (w tym jedna integracyjna), 3 gimnazja, 4 zespoły szkół ponadgimnazjalnych i Liceum Ogólnokształcące im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, założone w 1946.
Zabytki
Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są:
zespół urbanistyczno-architektoniczny z XIX wieku-XX wieku
kościół parafialny Kościół pw św. Michała Archanioła, z 1596 roku, z XVII-XIX wieku
kościół ewangelicki, obecnie rzymsko-katolicki filialny kościół pw św. Barbary, z 1910 roku
zbór braci czeskich, obecnie szkoła, ul. Wróblewskiego 6, z 1747 roku
aleja brzozowa, przy szosie Nowa Sól - Nowe Miasteczko
dom, ul. Arciszewskiego 8, 10, 18, z XVIII wieku, z połowy XIX wieku
domy, ul. Wrocławska (d. Armii Czerwonej) 2, 4-7, 9, 11, 18, 19 z XVIII wieku, z XIX wieku/XX wieku
zespół willowy Karla Jansona, ul. Bankowa 3, po 1920 roku: willa, ogród, fontanna i schody, ogrodzenie
szkoła, ul. Bohaterów Getta 7, z 1901 roku
dom, ul. Krzywa 1, z XIX wieku/XX wieku
dwa domy, ul. Kuśnierska 1, 2, z XIX wieku/XX wieku
dawna łaźnia miejska, ul. 9 Maja, z XIX wieku/XX wieku
domy, ul. Marchlewskiego 1-12
dwa domy, ul. Moniuszki 6, 8, z XIX wieku/XX wieku
willa Gruschwitza, ul. Muzealna 46, z XIX wieku/XX wieku
domy, ul. Odrzańska 3, 11, 13, 14, 15, z XVIII wieku, XIX wieku/XX wieku
dom, ul. Okrężna 2
sąd, obecnie rejonowy, ul. Piłsudskiego 24, z XIX wieku/XX wieku
sześć domów, ul. Szeroka 1, 2, 4, 7, 9, 18, z XIX wieku/XX wieku
16 domów, ul. Muzealna (d. Świerczewskiego) 4, 7, 9, 7, 8, 10, 12, 13, 14, 16, 20 - muzeum, 22 ,24, 26, 28, 30, 32, z końca XIX wieku/XX wieku
pięć domów, ul. Waryńskiego 1, 2, 6, 12, 14
domy, ul. Witosa 19, 22, 23, 28, 30, 32 (d. Dzierżyńskiego), z XIX wieku/XX wieku
10 domów, ul. Wojska Polskiego 2,4,8,10,17,24,27,33,34,37, z XIX wieku/XX wieku
pałac „Agora”, ul. Wrocławska 16 a, z połowy XIX wieku, oranżeria, ul. Wrocławska 42, z 1898 roku
sześć domów, ul. Wyspiańskiego 1, 5, 7, 9, 11, 12, z połowy XIX wieku
hotel, ul. Wyzwolenia 12, z ok. 1900 roku
sklep mięsny (wnętrze), ul. Wyzwolenia 16
dom, ul. Zielonogórska 6, 36
domy, al. Zjednoczenia 1, 3-42, pałacyk, al. Zjednoczenia, z XIX wieku/XX wieku
dom, al. Żwirki Wigury 2, z XIX wieku/XX wieku
browar, ul. Wrocławska 21, z 1916 roku
zespół gazowni, ul. 9 Maja 9, z połowy XIX wieku: dom dyrektora gazowni, dom głównego technologa gazowni, warsztaty, urządzenia chłodnicze i oczyszczające, kotłownia (warsztat), łaźnia, maszynownia, kotłownia c.o.
zespół fabryczny „Stara Huta”, obecnie Zakłady Metalurgiczne „Dozamet”, ul. Piłsudskiego 40: prototypownia i wydział elektryczny, z 1897 roku, z początku XX wieku, laboratorium, z początku XX wieku, trafostacja, z początku XX wieku, wieża ciśnień, z początku XX wieku, stacja prób, z początku XX wieku, mała odlewnia, z 1897 roku, narzędziownia (budynek zaopatrzenia), z początku XX wieku, budynek administracji, z 1897 roku, portiernia, z 1897 roku, willa właściciela, od 1853 roku sąd i prokuratura, ogród willowy z fontanną i murem, z połowy XIX wieku
magazyn solny, pl. Solny 1, z XVIII wieku/XIX wieku
most podnoszony nad kanałem portowym, czynny, al. Wolności, z 1927 roku. Unikatowy w skali Europy, jedyny na obszarze Polski
inne obiekty:
cmentarz żydowski
kościół pw. św. Antoniego
zabudowa przemysłowa z przełomu XIX i XX w., m.in. Nadodrzańskie Zakłady Przemysłu Lniarskiego „Odra”
Muzeum Miejskie
Demografia
Dane z 30 czerwca 2004:
Ludność Nowej Soli
Piramida wieku mieszkańców Nowej Soli w 2014 roku.
Sport
Od 1946 roku w Nowej Soli funkcjonuje klub piłkarski Klub Sportowy „Dozamet” Nowa Sól, który obecnie występuje pod nazwą Miejski Klub Piłkarski „Arka” i gra w IV lidze lubuskiej. Zespół swoje domowe mecze rozgrywa na Stadionie Miejskim w Nowej Soli.
W 2014 roku do użytku został oddany tor do dyscypliny olimpijskiej BMX Racing. Obecnie (2015) jest to najlepszy obiekt tego typu w kraju. W 2014 i 2015 rozgrywano na nim Mistrzostwa Polski oraz kilka edycji Pucharu Polski. Przy torze znajduje się także mniejszy tor rowerowy - pumptrack. Na obiekcie odbywają się treningi Klubu Sportowego „Spark”.
Transport i komunikacja
Nowa Sól jest węzłem komunikacji drogowej. W mieście krzyżuje się kilka szlaków, istnieje dworzec kolejowy a rzeka Odra to śródlądowa droga wodna. Komunikację miejską, podmiejską i dalekobieżną zapewnia przedsiębiorstwo PKS Nowa Sól. Połączenia: Nowa Sól – Poznań, Nowa Sól – Zielona Góra, Nowa Sól – Kłodzko, Nowa Sól – Jelenia Góra, Nowa Sól – Słubice, Nowa Sól – Wolsztyn, Nowa Sól – Sława, Nowa Sól – Szprotawa, Nowa Sól – Nowe Miasteczko, Nowa Sól – Kożuchów i Nowa Sól – Kolsko.
Transport drogowy
W Nowej Soli krzyżują się szlaki z południa na północ, ze wschodu na zachód. Obwodnica miejska prowadzi ruch kołowy obrzeżami miasta pozwalając na uniknięcie uciążliwego tranzytu w ścisłym sercu miasta. Na wysokości miejscowości Lubieszów znajduje się węzeł drogi ekspresowej S3.
Transport kolejowy
W Nowej Soli znajduje się stacja kolejowa. Miasto ma połączenia pospieszne ze Szczecinem, Wrocławiem, Katowicami i Krakowem, a podmiejskie z Zieloną Górą, Głogowem i Rzepinem.
Transport lotniczy
W 2013 przy ul. Chałubińskiego oddano do użytku sanitarne lądowisko Nowa Sól-Szpital.
Transport wodny
Przez Nową Sól przebiega międzynarodowa droga wodna E30, znajduje się port jak i stocznia.
Gospodarka
Obecnie Nowa Sól jest jednym z większych ośrodków przemysłowych na zachodzie Polski. Istnieje tutaj wiele przedsiębiorstw które działają w branży budowlanej, metalowej, maszynowej, elektrotechnicznej, spożywczej, motoryzacyjnej, elektronicznej.
Stopa bezrobocia w Nowej Soli spadła w przeciągu 4 lat z 46% do 9,3% (wrzesień 2008).
W Nowej Soli istnieje Kostrzyńsko-Słubicka Specjalna Strefa Ekonomiczna, w której powstało wiele fabryk. W mieście rozwija się handel, usługi, powstają nowe składy, hurtownie, sklepy, stacje benzynowe. Rozwija się sektor małych i średnich firm. Rozbudowywane są stacje obsługi pojazdów i serwisy. W mieście dominują średnie i małe przedsiębiorstwa budowlane, metalurgiczne i handlowe. Dynamicznie rozwinęła się produkcja figur ogrodowych, którymi zainteresowani są zwłaszcza nabywcy z Niemiec – w mieście i okolicy funkcjonowało nawet ok. 400 takich wytwórni.
Wspólnoty religijne
Kościół Rzymskokatolicki Parafia pw. Świętego Józefa Rzemieślnika Parafia pw. Wniebowzięcia NMP Parafia pw. św. Antoniego Parafia pw. św. Michała Archanioła
Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP Kaplica Kaplica na Cmentarzu Komunalnym
Kościół Zielonoświątkowy w RP Zbór Zbór „Nowe Życie”
Kościół Boży w Chrystusie Zbór „Nowe Pokolenie”
Świadkowie Jehowy Trzy zbory (Sala Królestwa)
Miasta partnerskie
Lista miast partnerskich Nowej Soli:
Fresagrandinaria
Saint-Michel-sur-Orge
Ciekawostki
W Nowej Soli znajduje się Park Krasnala, utworzony na cześć krasnali ogrodowych, których produkcja w okresie kryzysu gospodarczego w mieście po likwidacji przemysłu pod koniec XX wieku, dała zatrudnienie wielu nowosolanom. W tym parku znajduje się największy na świecie krasnal ogrodowy nazwany imieniem Soluś.
Nowa Sól posiada też swojego superbohatera: Solanina – białego człowieka z soli. W 2009 roku powstał niezależny film o jego przygodach i od tego też roku w mieście odbywa się festiwal filmowy, Solanin Film Festiwal.
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Nowa Sól
Dla firm działających na obszarze miejscowości Nowa Sól projektujemy witryny dopasowane do sposobu, w jaki klienci zamawiają usługi lub produkty.
Witryna z rezerwacją lub zapytaniem
Strona może pokazywać zakres usług, sposób umawiania terminów i informacje potrzebne przed wizytą. Formularz dopasowujemy do tego, czy firma przyjmuje rezerwacje, czy najpierw odpowiada na zapytania.