Orzysz – informacje o miejscowości
Orzysz (niem. Arys, prus. Aris) – miasto w Polsce, położone w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, nad rzeką Orzyszą, między jeziorami Sajno i Orzysz. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Orzysz. W latach 1975–1998 miasto należało administracyjnie do województwa suwalskiego.
Według danych z 30 czerwca 2014 miasto liczyło 5797 mieszkańców.
Nazwa
12 listopada 1946 nadano miejscowości polską nazwę Orzysz; jest to spolszczona nazwa łacińska.
Historia
Historia miejscowości sięga XV w. Przywilej lokacyjny ustanowił Konrad von Erlichshausen – 2 marca 1443 nakazał ulokować nad jeziorem Aris osadę o nazwie Neudorf (pol. Nowa Wieś). Nazwa ta nie przyjmuje się. Na początku XVI w. w dokumentach krzyżackich występuje jako Aris, później Arys. Miejscowość rozbudowuje się wzdłuż szlaku handlowego, przyjmując formę ulicówki. Prawa miejskie uzyskuje 1 marca 1725 z rąk króla Fryderyka Wilhelma I Pruskiego. Od 1753 stacjonują tu wojska. W 1890 w okolicach miasta powstaje poligon wojskowy, znany jako poligon Orzysz. Od 1895 Orzysz posiada status miasta garnizonowego. Powstanie i rozbudowa poligonu oraz związane z tym inwestycje wojskowe (budowa dużych koszar) przyczyniają się do rozwoju handlu i usług a tym samym do rozwoju miasta. Sprzyja temu uruchomienie, na początku XX w., połączeń kolejowych – w 1908 z Piszem i Giżyckiem, w 1911 z Mrągowem i Ełkiem. W czasie I wojny światowej miasto okupowane przez Rosjan (listopad 1914 – luty 1915). W Orzyszu w 1940 umiera poeta mazurski Michał Kajka, urodzony w miejscowości Ogródek (ok. 15 km od Orzysza). W 1945 miasto, częściowo zniszczone, zostaje włączone do Polski.
Demografia
Piramida wieku mieszkańców Orzysza w 2014 roku.
Zabytki
Zabytki wpisane do rejestru zabytków:
Układ urbanistyczny – część miasta, XV-XVIII wiek, nr rej.: 1246 z 14.06.1968 roku oraz 76 z 15.03.1980 roku.
Kościół pw. Matki Boskiej Szkaplerznej, nr rej.: 1151 z 10.05.1968 roku oraz A-899 z 2.01.1992 roku – wzniesiony w 1530 roku, później przebudowany. Świątynia o niskim korpusie przykrytym dwuspadowym dachem ma niewielką wieżę, ozdobioną półkolistymi podwójnymi blendami. Wewnątrz jest współczesne wyposażenie. Ołtarz z 1948 roku.
Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, – eklektyczny budynek z 1913 roku o wiejskim charakterze, położony przy ulicy Ełckiej. Dekoracje na fasadzie, w środku na belkowym stropie malowidła przedstawiające anioły, sceny z życia Jezusa oraz symbole chrześcijańskie.
Cmentarz wojskowy oraz wojenny z okresu I wojny światowej, nr rej.: A-814 z 27.06.1991 roku. Odrestaurowany w latach 1992-1993. Położony przy drodze krajowej 16 Orzysz – Ełk pomiędzy cmentarzami komunalnymi, za Domem Pogrzebowym. Składa się z dwóch części: niemieckiej i alianckiej.
Cmentarz ewangelicki przy ul. 1-go Maja, nr rej.: A-813 z 27.06.1991 roku. Najstarszy zachowany nagrobek: August Kleinschmidt †1911. Na cmentarzu znajduje się kwatera wojenna z okresu I wojny światowej. Według zachowanych inskrypcji pochowana w niej jest cywilna ofiara wojny z Orzysza, pracownik Hella †1914.
dom, ul. Ełcka 22, koniec XVIII wieku, nr rej.: 1152 z 10.05.1968 roku. Obecnie cerkiew św. Jerzego.
dom, ul. Ełcka 24, koniec XVIII wieku, nr rej.: 1153 z 10.05.1968 roku.
dom, ul. Ełcka 25, 2 połowa XIX wieku, nr rej.: A-1024 z 07.08.1995 roku.
dom, ul. Ełcka 27, koniec XVIII wieku, nr rej.: A-1065 z 25.05.1998 roku.
dom, ul. Wojska Polskiego 64, z 1911 roku, nr rej.: A-1060 z 12.11.1996 roku.
Garnizon Orzysz
W Orzyszu wojsko stacjonuje od 1753 czasowo, a po rozpoczęciu budowy koszar i utworzeniu w 1895 garnizonu – na stałe. Stacjonowały tu jednostki wojskowe armii niemieckiej a po 1945 jednostki Wojska Polskiego.
W ostatnich latach stacjonowały tu m.in.:
32 Brygada Rakiet Operacyjno-Taktycznych, od 1989 – 32 Ośrodek Szkolenia Specjalistów Wojsk Rakietowych i Artylerii
7 Oddział Dyscyplinarny – JW 1370, potocznie – jednostka karna (do 1991)
4 Brygada Kawalerii Pancernej
Litewsko-Polski Batalion Sił Pokojowych
Żandarmeria Wojskowa – terenowa jednostka organizacyjna (obecnie Bemowo Piskie)
Obecnie stacjonują tu:
15 Giżycka Brygada Zmechanizowana (część pododdziałów)
15 Mazurski Batalion Saperów
Wojskowa Komenda Transportu Olsztyn – Delegatura Orzysz
Węzeł Łączności
Transport
Orzysz leży na przecięciu dróg krajowych:
16 Grudziądz – Olsztyn – Mrągowo – Orzysz – Ełk – Ogrodniki – granica państwowa z Litwą
63 Węgorzewo – Giżycko – Orzysz – Kolno – Łomża – Siedlce – Sławatycze – granica państwowa z Białorusią
Miasto nie posiada obwodnicy, ruch tranzytowy odbywa się głównymi ulicami miasta. Planuje się budowę obwodnicy miasta w ciągu drogi krajowej nr 16 (S16).
Orzysz położony jest przy linii kolejowej Olsztyn – Ełk. Znajduje się tu stacja kolejowa Orzysz. Od września 2009 ruch pasażerski na tej linii jest zawieszony. Zmodernizowana, zarówno linia jak i infrastruktura kolejowa (rampy), służy obecnie głównie potrzebom wojska (ćwiczenia wojsk na pobliskim poligonie).
Przewozy autobusowe (lokalne) zapewniają przedsiębiorstwa PKS Pisz oraz Przewozy Pasażerskie Arkadiusz Gietek. Kursy autobusowe dalekobieżne realizują inne oddziały PKS. Orzysz posiada bezpośrednie połączenia autobusowe z Olsztynem, Ełkiem, Giżyckiem, Piszem, Węgorzewem, Łomżą, Białymstokiem, Warszawą i Lublinem (w sezonie letnim – z Hrubieszowem i Chełmem).
Religia
kościół rzymskokatolicki pw. Matki Boskiej Szkaplerznej
kościół rzymskokatolicki pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa
kaplica rzymskokatolicka pw. Królewicza Kazimierza (kościół garnizonowy)
cerkiew prawosławna św. Jerzego – parafialna
Sala Królestwa Świadków Jehowy
Urodzeni w Orzyszu
Kurt Sanderling
Mariusz Patyra
Zbigniew Chojnowski
Współpraca międzynarodowa
Miasta i gminy partnerskie:
Kropp (Niemcy)
Horoszów (Ukraina)
Skuodas (Litwa)
Zgierz (Polska)
Źródło treści i historia autorów: Wikipedia. Tekst skrócono i uporządkowano.
Tworzenie stron internetowych – Orzysz
Projektując witrynę dla firmy z obszaru miejscowości Orzysz, zaczynamy od ustalenia, czego klient potrzebuje przed złożeniem zamówienia lub wysłaniem zapytania.
Strona usługowa z portfolio
Realizacje można uporządkować według rodzaju zlecenia i opisać zakres każdej z prac. Klient może przejść z przykładu realizacji do odpowiedniej usługi i wysłać zapytanie.
Serwis dla firmy obsługującej kilka miejscowości
Witryna może przedstawiać rzeczywisty obszar obsługi oraz różnice między usługami dostępnymi w poszczególnych lokalizacjach. Każda podstrona powinna odpowiadać na konkretne pytania klientów dotyczące dojazdu, zakresu prac lub kontaktu.